Research Article

Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi

Volume: 18 Number: 2 August 31, 2025
EN TR

Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi

Abstract

Sosyal medyanın yükselişi, bireylerin kendileri ve başkaları hakkındaki algılarını köklü bir şekilde etkilemektedir. Bu platformlar, bireylerin sürekli kendilerini sergilemelerine ve başkalarının onayını aramalarına neden olarak “Başkalarının Görüşlerinden Korkma” (FoPO – Fear of People’s Opinion) olgusunun yaygınlaşmasına yol açmaktadır. FoPO, bireylerin sosyal medya kullanımındaki davranışlarının önemli bir belirleyicisi haline gelirken, psikolojik baskılar ve davranışsal sonuçlar üzerinde güçlü etkiler yaratmaktadır. Bu bağlamda, sosyal medyanın bireyler üzerindeki etkileri ve FoPO’nun bireylerin psikolojik sağlığı üzerindeki rolü üzerine yapılan araştırmalar kritik bir önem taşımaktadır. Bu çalışmada, bireylerin FoPO düzeylerini ölçmek amacıyla kapsamlı bir ölçek geliştirilmiştir. Ölçek geliştirme süreci iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, ölçek maddeleri oluşturulmuş ve uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliliği sağlanmıştır. İkinci aşamada, geniş bir katılımcı kitlesiyle pilot testler yapılmış ve ölçeğin yapı geçerliliği ile güvenilirliği test edilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin yüksek iç tutarlılık değerleri gösterdiğini ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu ortaya koymuştur. Geliştirilen FoPO Ölçeği, üç boyut ve toplam 15 ifadeden oluşmaktadır. Bu boyutlar şu şekilde belirlenmiştir: Olumsuz Yorum Korkusu (bireylerin sosyal medya ortamında negatif değerlendirmelerden kaçınma çabası), Beğenilme ve Onaylanma İhtiyacı (pozitif geri bildirim alma ve kabul edilme arayışı) ve Sosyal Destek ve Etkileşim (sosyal bağları güçlendirme ve destek arayışı). Araştırma sonuçları, FoPO’nun bireylerin sosyal medya bağımlılığı ile ilişkili olduğunu ve bu durumun bireylerin özsaygı ve kimlik algıları üzerinde olumsuz etkiler yarattığını göstermektedir. Özellikle bireylerin olumsuz yorumlardan kaçınma ve onaylanma arayışlarının, sosyal medya bağımlılığına zemin hazırladığı gözlemlenmiştir. Bu süreç, bireylerin sürekli bir değerlendirme ve karşılaştırma döngüsüne girmesine neden olmakta ve gerçek benlik ile dijital kimlik arasında gerilim yaratmaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma bireylerin FoPO düzeylerini ölçmek için kapsamlı ve güvenilir bir ölçek sunarak literatüre önemli bir katkı sağlamaktadır. Bulgular, sosyal medya kullanım alışkanlıklarını yönetmeye yönelik farkındalık çalışmalarının geliştirilmesine rehberlik ederken, teknoloji şirketlerinin bireyler üzerindeki olumsuz etkileri azaltacak politikalar geliştirmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu doğrultuda, bireylerin dijitalleşme sürecine daha sağlıklı bir şekilde uyum sağlamasına yönelik stratejiler geliştirilmesi gerekmektedir.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışma için etik onay, 03 Haziran 2024 tarihli ve 226361 sayılı karar ile Yozgat Bozok Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’ndan alınmıştır.

References

  1. Akın, A., Özbay, A., & Baykut, İ. (2015). Sosyal medya kullanımı ölçeğinin Türkçe formunun geçerliği ve güvenirliği. Journal of International Social Research, 8(38), 647-652. Erişim adresi: https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/the-validity-and-reliability-of-the-turkish-version-of-the-social-media-useintegration-scale.pdf
  2. Ayğar, B. B., & Uzun, B. (2018). Sosyal medya bağımlılığı ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 5(3), 1-19. https://doi.org/10.15805/addicta.2018.5.3.0046
  3. Benavides, T. B. T., Castro, A. T. A., Marichalar, S. A. G., Cisneros, M. P., & Suárez, E. C. B. (2023). Social Media Addiction in Generation Z Consumers. SpringerBriefs in Business.
  4. Buren, A. V., & Cooley, E. L. (2002). Attachment styles, view of self and negative affect. North American Journal of Psychology, 4(3), 417-430. Erişim adresi: https://digitalcommons.sacredheart.edu/cgi/viewcontent.cgi?params=/context/psych_fac/article/1084/&path_info=VanBurenAmy.pdf
  5. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel Kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 8(32), 470-483. Erişim adresi: http://www.kuey.net/index.php/kuey/article/view/517
  6. Büyüköztürk, Ş. (2007), Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı, Pegem Akademik Yayıncılık
  7. Cover, R. (2023). Identity and digital communication: Concepts, theories, practices. Taylor&Francis Group. Cozolino, L. (2006). İnsan ilişkilerinin nörobilimi: Bağlanma ve sosyal beynin gelişimi (M. Benveniste, Çev.). Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları.
  8. D’Arienzo, M. C., Boursier, V., & Griffiths, M. D. (2019). Addiction to social media and attachment styles: A systematic literature review. International Journal of Mental Health and Addiction, 17, 1094-1118. https://doi.org/10.1007/s11469-019-00082-5

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Labor and Organisition Sociology

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

August 28, 2025

Publication Date

August 31, 2025

Submission Date

January 5, 2025

Acceptance Date

July 2, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 18 Number: 2

APA
Uysal, E., Palabıyık, N., Bayramoğlu, G., & Özbay, M. (2025). Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 484-511. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1613727
AMA
1.Uysal E, Palabıyık N, Bayramoğlu G, Özbay M. Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;18(2):484-511. doi:10.17218/hititsbd.1613727
Chicago
Uysal, Emre, Nida Palabıyık, Gokben Bayramoğlu, and Meltem Özbay. 2025. “Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi”. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi 18 (2): 484-511. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1613727.
EndNote
Uysal E, Palabıyık N, Bayramoğlu G, Özbay M (August 1, 2025) Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi 18 2 484–511.
IEEE
[1]E. Uysal, N. Palabıyık, G. Bayramoğlu, and M. Özbay, “Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi”, Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 18, no. 2, pp. 484–511, Aug. 2025, doi: 10.17218/hititsbd.1613727.
ISNAD
Uysal, Emre - Palabıyık, Nida - Bayramoğlu, Gokben - Özbay, Meltem. “Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi”. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi 18/2 (August 1, 2025): 484-511. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1613727.
JAMA
1.Uysal E, Palabıyık N, Bayramoğlu G, Özbay M. Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;18:484–511.
MLA
Uysal, Emre, et al. “Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi”. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 18, no. 2, Aug. 2025, pp. 484-11, doi:10.17218/hititsbd.1613727.
Vancouver
1.Emre Uysal, Nida Palabıyık, Gokben Bayramoğlu, Meltem Özbay. Dijital Gözler Altında: Sosyal Medya Çağında İnsanların Görüşlerinden Korkma (FoPO) Ölçeğinin Geliştirilmesi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi. 2025 Aug. 1;18(2):484-511. doi:10.17218/hititsbd.1613727
Hitit Journal of Social Sciences is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY NC).