Taşınmazların Teminat Amacıyla İnançlı İşleme Konu Edilmesi ile Mülkiyet Hakkının Kapsamı Sorunu Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, mülkiyet hakkının özünü ve kapsamını teminat amacıyla yapılan inançlı taşınmaz devirleri özelinde incelemektedir. İnançlı işlem, hukukumuzda açıkça düzenlenmemiş olmasına rağmen uygulamada sıkça karşılaşılan ve doktrinde çeşitli yaklaşımlara konu olan bir teminat türüdür. Çalışmada öncelikle inançlı işlemin hukuki niteliği ele alınmakta, ardından taşınmaz mülkiyetinin bu işlemle devrinin şekil, ispat ve geçerlilik boyutları irdelenmektedir. Özellikle mülkiyetin devri ile, inanılanın sahip olduğu tasarruf yetkisinin sınırlandırılması, mülkiyet hakkının anayasal ve yasal çerçevedeki tanımı ışığında değerlendirilmiştir. İnanç sözleşmesiyle getirilen sınırlamaların mülkiyet hakkının özüyle nasıl ilişkilendiği, bu sınırlamaların hukuki sonuçları ve üçüncü kişilere karşı etkisi bağlamında özgün analizlere yer verilmiştir. Son olarak, tescile zorlama davası gibi pratik sonuçlar bağlamında inançlı işlemin yargısal yansımaları ele alınarak, teminat amaçlı mülkiyet devrinin hukuk sistemi içindeki yeri sorgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İnançlı İşlem
• Mülkiyet Hakkı
• Taşınmaz Devri

An Evaluation on the Question of the Scope of the Right of Ownership and the Use of Immovable Property as Collateral in a Fiduciary Transaction

Öz

This study examines the essence and scope of the right to property in the context of fiduciary transfers of immovable property for security purposes. Although the fiduciary transaction is not explicitly regulated in our law, it is a type of collateral that is frequently encountered in practice and is subject to various approaches in the doctrine. In this study, firstly, the legal nature of the fiduciary transaction is discussed, and then the form, proof and validity aspects of the transfer of immovable property through this transaction are examined. In particular, the limitation of the power of disposition of the believer with the transfer of ownership is evaluated in the light of the constitutional and legal definition of the right to property. Original analyses are provided in the context of how the limitations imposed by the belief contract are related to the essence of the right to property, the legal consequences of these limitations and their effects against third parties. Finally, the judicial reflections of the fiduciary transaction in the context of practical consequences such as the action to compel registration are discussed, and the place of the transfer of property for security purposes in the legal system is questioned.

Anahtar Kelimeler

• Fiduciary Transaction
• Property Right
• Transfer of Immovable Property

Kaynakça

1. Altaş, Hüseyin. Şekle Aykırılığın Olumsuz Sonuçlarının Düzeltilmesi. Ankara: Yetkin Yayınları, 1998. Akıntürk, Turgut ve Derya Ateş. Türk Medenî Hukuku. 8. Baskı. İstanbul: Beta Yayın¬ları, 2022.
2. Akıntürk, Turgut, Jale Akipek ve Derya Ateş. Eşya Hukuku. 10. Baskı. İstanbul: Beta Yayınları, 2018.
3. Antalya, Gökhan. Marmara Hukuku Yorumu Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Seçkin Yayıncılık, 2019.
4. Ammann, Fritz. Treuhand und Grundbuch. Zürich: Buchdruckerei Dr. J. Weiss, 1946.
5. Aral, Fahrettin, ve Hasan Ayrancı. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. Ankara: Yetkin Yayınları, 2018. Arslan, Ramazan, Ejder Yılmaz, ve Sema Taşpınar Ayvaz. Medeni Usul Hukuku. 2. baskı. Yetkin Yayınları, 2016.
6. Aybay, Aydın, ve Hüseyin Hatemi. Eşya Hukuku. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2014. 4. Baskı.
7. Berktaş Yüksel, Elif. Türk Hukukunda Saf İnançlı İşlemler. Ankara: On İki Levha Yayıncılık, 2022.
8. Bilgili, İbrahim Oğuz. Taşınmazların Teminat Amaçlı İnançlı İşlemle Devri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2019.

9. Coşkun, Mahmut. Tasarrufun İptali ve İstihkak Davaları. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
10. Dernburg, Heinrich. System des Römichen Rechts, Der Pandekten. 8. umgearbeitete Auflage. Berlin: 1911.
11. De Gottrau, Nicolas. “Transfert de Propriété et Cession à Fin de Garantie.” In Sûretés et Garanties Bancaires, edited by Nicolas Iynedjian, Lausanne: 1997.
12. Edis, Seyfullah. Medenî Hukuka Giriş ve Başlangıç Hükümleri. Ankara: Ankara Üniver¬sitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınları, 1997. 6. baskı.
13. Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 29. Baskı. Ankara: Legem Yayınevi, 2024.
14. Esener, Turhan. Muvazaalı Muameleler. İstanbul: 1956.
15. Esener, Turhan. Borçlar Hukuku I - Akitlerin Kuruluşu ve Geçerliliği (BK m. 1-40). An¬kara: 1969. Feyzioğlu, Feyzi Necmeddin. Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 1. İstanbul, 1976.
16. Güvenç, Özgür. Taşınmazların İnançlı İşlemle Devri. Ankara, Yetkin Yayınları, 2014.
17. Hatemi, Hüseyin, Rona Serozan, and Abdulkadir Arpacı. Borçlar Hukukuna Giriş Hukuki İşlem Sözleşme. 4. basıdan 7. tıpkı baskı. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2017.
18. Kılıçoğlu, Ahmet. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 28. Baskı. Ankara: 2024.
19. Kocayusufpaşaoğlu, Necip. Borçlar Hukuku Genel Bölüm. Cilt I. 10. Baskı. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2017.
20. Kuru, Baki. İstinaf Sistemine Göre Yazılmış Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı. 2. baskı. Yetkin Yayınları, 2018.
21. Oğuzman, Kemal, ve Nami Barlas. Medeni Hukuk. 30. baskı. On İki Levha Yayıncılık, 2024.
22. Oğuzman, Kemal, Özer Seliçi ve Saibe Oktay Özdemir. Eşya Hukuku. 25-26. Baskılar. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2023-2024.
23. Oğuzman, M. Kemal, ve M. Turgut Öz. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: Vedat Kitapçılık, 2024. 22. baskı.
24. Özdemir, Furkan. İnanç Konusunun Üçüncü Kişilerden Elde Edildiği İnançlı İşlemler. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2019.
25. Özkaya, Eraslan. İnançlı İşlem ve Muvazaa Davaları. 10. Baskı. Ankara: Seçkin Yayın¬cılık, 2024. Özmen, İhsan, ve Eraslan Özkaya. Muvazaa Davaları (Taraf Muvazaası, Muris Mu¬vazaası, İnançlı Sözleşmeler, Nam-ı Müstear, Kanuna Karşı Hile ve İptal Davaları), Doktrin ve Yargıtay Kararları. Ankara, 1993.
26. Özsunay, Ergun. Türk Hukukunda ve Mukayeseli Hukukta İnançlı Muameleler. İstan¬bul: Cezaevi Matbaası, 1968.
27. Öztürk, Gülay. İnançlı İşlemler. Yetkin Yayınları, 1998.
28. Pekcanıtez, Hakan, Muhammet Özekes, Mine Akkan, ve Hülya Taş Korkmaz. Medeni Usul Hukuku Cilt II. Onikilevha Yayıncılık, 2025.
29. Reisoğlu, Safa. Türk Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 24. baskı. Beta Yayınları, 2013.
30. Reymond, Claude. Essai sur la nature et les limites de l’acte fiduciaire. Montreux: 1948.
31. Schultze, Alfred. Treuhänder im geltenden bürgerlichen Recht. In Jahrbücher für die Dogmatik des heutigen römischen und deutschen Privatrechts, 1901.
32. Sirmen, Lale. Eşya Hukuku. Ankara, 2025. 12. baskı., Selahattin Sulhi, Sermet Akman, Halûk Burcuoğlu ve Atillâ Altop. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. 7. Baskı. İstan¬bul: Filiz Kitabevi, 1993.
33. Şafak, Ali. Teminat Amaçlı Alacağın Temliki. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2017.
34. Şenol, Ayşe Nilay. Teminat Amaçlı Geri Alım Sözleşmeleri. Ankara: Yetkin Yayınları, 2022.
35. Thévenoz, Luc. La Fiducie. RDS (ZSR), 1995/II; ve La fiducie: droit des biens ou droit des obligations? In Rapports suisses présentés au XVème Congrès international de droit comparé. Zürich: Schulthess, 1998.
36. Tunçomağ, Kenan. Türk Borçlar Hukuku. 6. Baskı. İstanbul: Sermet Matbaası, 1976.
37. Tandoğan, Halûk. İnançlı İşlemlerde İnananın Korunması Sorunu. İç Temsil ve Vekâlete İlişkin Sorunlar Sempozyumu, İstanbul: 1977.
38. Uyar, Talih, Alper Uyar ve Cüneyt Uyar. İcra Hukukunda İstihkak Davaları. Ankara: Bilge Yayınevi, 2025.
39. Von Tuhr, Andreas. Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı. Çev. Cevat Edege. Ankara: Yar¬gıtay Yayınları, 1983.
40. Yavuz, Cevdet. Borçlar Hukuku Dersleri (Özel Hükümler). İstanbul: Beta Yayınevi, 2024. 19. baskı.
41. Altaş, Hüseyin ve Leyla Müjde Kurt. “İnançlı İşlemler.” İnönü Üniversitesi Hukuk Fa¬kültesi Dergisi 2, no. 2 (2011): 1-29.
42. Ayanoğlu Moralı, Ahu. “Mülkiyet Hakkının Teminat Amaçlı Devrine Yönelik İnançlı İşlemler”. Yayımlanmamış doktora tezi, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
43. Ekinci, Fadime Topçu. “İnançlı İşlemler.” Eskişehir Barosu Dergisi 26 (2025): 191-218.
44. Hayreddin Mehmetoğlu, Fırat. “Türk Hukukunda İnançlı İşlemler.” Marmara Üniver¬sitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 29, no. 2 (2023): 1608-1614.
45. Kahveci, Nalan. “İnançlı İşlemlerde El ve İşbirliği ile Hareket Kavramı.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 23 (2021).
46. Parlak Börü, Şafak. “Mülkiyetin Teminat Amacıyla İnançlı İşlemle Devri.” Türkiye Ba¬rolar Birliği Dergisi 2017.
47. Serozan, Rona. “Mülkiyeti Saklı Tutma Anlaşması.” İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi 1, 2 (1968).
48. Sinanoğlu, Asena. “Noterlere Taşınmaz Satış Sözleşmesi Yapma Yetkisi Verilmesi.” Sel¬çuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 32, no. 2 (2024): 977-1004.
49. Şimşek, Suat. “Mülkiyet Hakkının Kapsamı, Sınırlandırma Nedenleri ve Şartları Açı¬sından 1982 Anayasası ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi: Karşılaştırmalı Bir Analiz-I.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi 2010, 181-228.
50. Toprak, İpek Aldemir. “İnançlı İşlemden Kaynaklanan Tescile Zorlama Davası.” Akde¬niz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12, no. 2 (2022): 1149-75.
51. Vardar Hamamcıoğlu, Gülşah. “Taşınmaz Mülkiyetinin İnançlı İşlemle Devri ve Buna İlişkin Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi.” Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakül¬tesi Dergisi 2018.
52. Yılmaz, Süleyman, ve Hamdi Pınar. “İnançlı İşlemlerin Muvazaalı İşlemlerle Karşılaş¬tırılması Üzerine Bir Değerlendirme.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2019, 959-998.