HORASAN TÜRKÇESİNİN CÜVEYN AĞZIYLA YAZILMIŞ BİR AĞIT: ĠŌĠĀDU KERBELĀDE

Oğuz grubunun bir üyesi olan Horasan Türkçesi, İran’ın Kuzey Horasan ve Razavi Horasan eyaletlerinde konuşulan ağızlar topluluğunu ifade etmektedir. Eldeki çalışma, Horasan Türklerinden Ali Etsamifer’in 2020 yılında İran/Meşhed’de yayımlamış olduğu ġōġādu kerbelāde (mecmūʿa-yi nevḥehā-yi turkı̇̄) “Kerbela’da Savaş Vardır (Türkçe Ağıtlar Toplusu)” adlı kitaba dayanmaktadır. ġōġādu kerbelāde adlı bu eser, içeriği itibarıyla bir ağıt kitabıdır ve manzum türde yazılmıştır. Sözü edilen eserde Kerbela olayı, Kerbela’da Hz. Hüseyin ile beraberindekilerin öldürülmesi başta olmak üzere bunların etrafında meydana gelen olaylar konu olmuştur. Horasan Türkçesi için bir yazı dili (ölçünlü dil) bulunmadığı için yazar, bu eseri Horasan Türkçesinin Cüveyn ağzıyla yazmıştır. Yazar, böyle bir yola başvurmasını da bölgesindeki halkın Azerbaycan Türkçesini iyi bilmemesine bağlamıştır. Çalışmada, metinden hareketle Cüveyn ağzının belirleyici ses ve şekil bilgisi özellikleri; Oğuz Türkçesi açısından bu ağzı farklılaştıran yönler; Cüveyn ağzının Farsçayla etkileşimleri sonucunda ortaya çıkan gelişmeleri tespit edilmiştir. Bunlarla beraber Cüveyn ağzında Eski Oğuz Türkçesinin “olga-bolga” dilli (karışık dilli) eserlerinde olduğu gibi bol- ve ol- fiillerinin birlikte kullanıldığı belirlenmiştir.

Khorasan Turkish, a member of the Oghuz group, refers to the dialect community spoken in Iran's North Khorasan and Razavi Khorasan provinces. The present study is based on the book ġōġādu kerbelāde (mecmūʿa-yi nevḥehā-yi turkı̇̄) “There is a War in Karbala (Collection of Laments in Turkish)” published by Ali Etsamifer, a Khorasan Turk, in Iran/Mashhad in 2020. This work, named ġōġādu kerbelāde, is a lament book in terms of its content and is written in verse. In the mentioned work, the events that took place around the murder of Huseyin and his companions in Karbala, especially the Karbala incident, have been the subject. Since there is no written language (standart language) for Khorasan Turkic, the author wrote this work in the Cuveyn dialect of Khorasan Turkic. The author attributed his use of such a path to the fact that the people in his region did not know Azerbaijani Turkic well. In the study, based on the text, the decisive phonetic and morphological features of the Cuveyn dialect; The aspects that differentiate this dialect in terms of Oghuz Turkic; the developments that emerged as a result of the interaction of the Cuveyn dialect with Persian have been determined. In addition to these, it has been determined that the verbs “bol-” and “ol-” are used together in the Cuveyn dialect, as in the “olga-bolga” language (mixed language) works of Old Oghuz Turkic