BALKAN SAVAŞLARINDAN BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN SONUNA KOSOVA

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 56, 114 - 129, 29.12.2025

Özer Özbozdağlı

Öz

Bu çalışma, Sırplar ve Arnavutların tarihsel hak iddialarının yoğunlaştığı Kosova'nın I. Balkan Savaşı'nda Sırplar tarafından işgaline odaklanmaktadır. Bu süreçte kurulan yönetim ve bu yönetimin I. Dünya Savaşı sırasında geçirdiği aşamalar, bölgedeki etnik dinamikleri ve siyasi gelişmeleri anlamak açısından kritik öneme sahiptir. Balkan savaşlarıyla Osmanlı Devleti’nin elinden çıkan Kosova, Sırp ve Arnavut ulusal bilinçlerinde milliyetçi mitlerin kesiştiği bir bölgedir. Sırbistan’ın hakimiyetine girmesiyle Kosova, Arnavutlara yönelik baskı, şiddet ve sistematik asimilasyon politikalarının yükseldiği bir yer olmuş, bu da toplumsal huzursuzlukların artmasına neden olmuştur. Bu dönemde Arnavutlara karşı uygulanan şiddet konsolosluk raporları ve uluslararası soruşturmalarla belgelenmiştir. Sırpların uyguladığı asimilasyon politikaları, Arnavut toplumu içinde etnik kimlik bilincinin pekişmesine ve Arnavut milliyetçiliğinin aksiyon safhasına geçmesine zemin hazırlamıştır. Sonuç olarak, Sırp şovenizminin Kosova'da yarattığı olumsuz koşullar ve bu koşulların Arnavut milliyetçiliği üzerindeki etkileri, yalnızca I. Balkan Savaşı ile sınırlı kalmayıp, 20. yüzyıl boyunca Kosova'da yaşanacak olayların temel taşlarını oluşturmuştur. Bu çalışma, Kosova'nın bu karmaşık tarihsel sürecini analiz ederek, bölgenin siyasi ve etnik ilişkilerinde yaşanan dönüşümleri anlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kosova , Sırp , Arnavut , I. Balkan Savaşı , I. Dünya Savaşı

KOSOVO FROM THE BALKAN WARS TO THE END OF WORLD WAR I

Öz

This study examines the Serbian occupation of Kosovo during the First Balkan War, a territory where Serbian and Albanian claims to historical rights are concentrated. The regime created in the aftermath of the conquest, and the phases it passed through during the First World War, are critical for interpreting ethnic relations and political change in the province. Taken from the Ottoman Empire in the Balkan Wars, Kosovo became a meeting point of nationalist myths in both Serbian and Albanian consciousness. Under Serbian rule it also became a site of mounting repression, violence, and systematic assimilation policies targeting Albanians, which in turn fueled social unrest. Consular reports and international investigations documented the coercion directed at Albanian communities. Serbian assimilation measures strengthened Albanian awareness of ethnic identity and helped push Albanian nationalism from cultural assertion into organized action. Consequently, the harsh conditions produced by Serbian chauvinism in Kosovo, and their catalytic effects on Albanian nationalism, did not remain confined to the First Balkan War; they laid foundations for the sequence of events that would unfold in Kosovo across the twentieth century. By analyzing this complex trajectory, the study seeks to clarify the transformations that reshaped the region’s political structures and interethnic relations.

Anahtar Kelimeler

Kosovo , Serbs , Albanians , Balkan War ı , World War I

Kaynakça

• Ahmad, F. (2017). Jön Türkler ve Osmanlı’da milletler: Ermeniler, Rumlar, Arnavutlar, Yahudiler ve Araplar (Ayşen Gür, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Aktepe, M. M. (2002). Kosova. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c. 26., Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 216-219.
• Akyol, G. (2007). Balkan politikasında Arnavutluk (1912 sonrası) (Tez No. 207333) [Yüksek lisans tezi: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Armaoğlu, F. (1997). 19. Yüzyıl siyasi tarihi. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Austin, R. C. (2019). Making and remaking the Balkan: nations and satates since 1878, University of Toronto Press.
• Avdius, S. & Dugoli, B. (2016). Kosovo in the first Balkan War. RJHIS 3(2), 37-57.
• Aydın, M. (2019). Arnavutluk’un Osmanlı Devleti’nden kopuş sorunu (1912-1913). Belgi, 2/17, (ss. 1094-1128).
• Balla, S. (2008). Yeni bir Kosova’nın doğuşu. Zeus Kitabevi Yayınları.
• Balkan Harbi (1912-1913). (1979). Garp Ordusu, c.3, I. Kısım, Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Askeri Tarih Yayınları.
• Batakovic, D.T. (2012). Serbia Kosova Drama: A Historical perspective. Čigojaštampa.
• Batakoviç, D.T. (2014). Serbia, the Serbo – Albanian conflict and frist Balkan War, Balcanica XLV (2014), 317-352.
• Batakovic, D. T. (2015). Serbian War aims and military strategy 1814-1918, The Purpose of the First World War: War Aims and Military Strategies içinde. (79-96), De Gruyter Oldenbourg.
• Birecikli, İ. B. (2010). Arnavutlar ve Arnavutluk Sorunu 1908-1914. (Tez No. 277183) [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Blumi, I. (2013). Impacts of the Balkan Wars: The uncharted paths from empire to nation-state. In War and nationalism: The Balkan Wars, 1912–1913 and their sociopolitical implications (Part III, pp. 528–557). University of Utah Press.
• Bregu, E. (2013). The Causes of the Balkans 1912-1913 and their impact on the international relations on the first World War. Mediterranean Journal of Social Sciences, 4/9, 115-122.
• Buxhovi, J. (2013). Kosova, Vol. 2, Jalifat Publishing.
• Çelik, B. (2019). Balkan İttifakı ve Osmanlı diplomasisi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Despot, İ. (2020). Savaşan tarafların gözüyle Balkan savaşları: algılar ve yorumlar, (Mete Tuncay, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Elise, R.& Detani, B. (2018). Kosovo: A Documentary history front he Balkan Warsto World II, I. B. Tauris.
• Erickson, Edward J. (2013). Büyük hezimet: Balkan Harpleri’nde Osmanlı Ordusu (Gül Çağalı Güven, Çev.), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Erim, N. (1953). Devletlerarası hukuku ve siyasi tarih metinleri: Osmanlı İmparatorluğu andlaşmaları. c. I, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
• Duran, N. (2023). Sırbistan’ın ve Osmanlı Sırplarının Makedonya meselesindeki yeri. Tarih Araştırmaları Dergisi, 42(73), 181-201.
• Gashi, S. (2016). The History of Kosovo. Alter Habitus.
• Gulyas, L. (2015). History of Kosova from the First Balkan War to the end of World World War II (1912-1945), West Bohemian Historical Review (2), 219-237.
• Hall, Richard C. (2003). Balkan savaşları: 1912-1913 I. Dünya Savaşı’nın Provası (M. Tanju Akad, Çev.), Homer Kitabevi.
• Jelavich, B. (2006). Balkan tarihi: 20. Yüzyıl. c.2, (Zehra Savan- Hatice Uğur, Çev.), Küre Yayınları.
• Jovanovic, S. M. (2020). The Warm on gening first Serbian Daily daily, Politika during the First Balkan War of 1912-1913. Historical Review, 74, 426-440.
• Karatay, O. (1998). Kosova kanlı ova. İz Yayıncılık.
• Kelley, J. P. (1998). Kosovo: The Balkan time bomb. Naval Bost graduate School.
• Ker-Lindsay, J. (2009). Kosovo: The path to contested statehood in the Balkans. I.B. Tauris.
• Levent, Z. (2013). Tarihi süreçte Kosova. Atatürk Yolu Dergisi, 52, 853-874.
• Malcolm, N. (1998a). Kosova: Balkanları anlamak için (Özden Arıkan, Çev.), Sabah Kitapları.
• Malcolm, N. (1998b). Kosova: A short history. New York: New York University Press.
• Nureddin, A. (2011). Balkanlar’dan Türkiye’ye göç ve etkileri. Çağla Yayıncılık.
• Oktay, E. G. & Rrapaj, J. (2016). Sosyal inşacılık açısından Kosova’nın kimliği: bağımsızlık sonrasında ortak bir “Kosovalı Kimliği” oluşturmak mümkün mü? Uluslararası İlişkiler, 13/ 19, 43-59.
• Okur, M. (2006). Balkan savaşları. Balkanlar El Kitabı içinde, c. I, (ss. 612-623), Kara M & Vadi Yayınları.
• Özkan, A. (2013). Bağımsızlıktan Sırp-Hırvat- Sloven Krallığı’na Sırplar. IQ Yayınları.
• Özkan, A. (2015). I. Dünya Savaşı sırasında Sırbistan’dan Osmanlı Devleti’ne göçler ve tabiiyet sorunu. 100. Yılında I. Dünya Savaşı Uluslararası Sempozyumu içinde, (ss. 348-365), Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 348-365.
• Özkan, A. (2016). Balkan Savaşları’nda Sırpların Müslümanlara yönelik gayri insani uygulamaları. Tarihin Peşinde 15, 23‐54.
• Rıfati, F. (2021). The Albanian uprisings in Kosovo as an alternative for liberation from Serbo Montenegris rule 1913-1914. Journal for Balkan Studies, 69-91.
• Rizaj, S. (1993). Kosova, Arnavutların ve Türklerin dünü, bugünü ve yarını. The Publishing House.
• Sarenac, D. (2019). The final push aganist enternal enemy the Sebisan preporations fort the fist Balkan Wars. Uluslararası Siyaset Bilimi ve Kentsel Araştırmalar Dergisi, 7(1), 55—66.
• Sivircevic, M. (2013). The new territories of Serbia after the Balkans of 1912- 1913 the establishment of the first local authorities. Balcanica, 44, 285-306.
• Škrıjelj, R. (2015). Birinci Dünya Savaşı’nda Sırbistan Krallığı Müslümanları, 100. Yılında I. Dünya Savaşı Uluslararası Sempozyumu içinde, (ss. 871-895), Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
• Sönmez, B. İ., (2007). II. Meşrutiyette Arnavut muhalefeti. Yapı Kredi Yayınları.
• Zeyrek, S. (2012). Birinci Balkan Savaşı yenilgisinin iç ve dış sebepleri. (Tez No. 314740) [Doktora tezi: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Taşdemir, F. & Yürür, P. (1999). Kosova sorunu: tarihi ve hukuki değerlendirme. G.Ü.İ.İ.B.F Dergisi 3/99, 235-152.
• Ukshini, S. (2021). Kosova: from the Ottoman Empire Yugoslavia to ındipendence. Journal of Balkan and Black Sea Studies, 6, 239-286.
• Ünlü, M. (2002). Kosova vilayetinin idari ve sosyal yapısı 1877-1912. (Tez No. 122590) [Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Valkov, M. (2020). When Bulgaria and Austria Hungry were neighbours: agreements and disagreement on the new Bulgarian western border, 1915-1918. Bulgarian and Hungry in the First World War A View the 21 St. Centry içinde, (ss. 240-259), The Research Centra for the Humanities, 240-259.
• Vickers, M. (1998). Between Serb and Albanian: A history of Kosovo. Colombia University Press.
• Yiğit, Y. (2010). Prizren Sancağı’nın idarî yapısı (1864–1912). History Studies Volume 2/1, 114- 146.
• Zürcher, E. J. (2005). Savaş, devrim ve uluslaşma Türkiye tarihinde