LANDSLIDE SUSCEPTIBILITY ANALYSIS IN THE EXAMPLE OF HATAY PROVINCE

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 56, 130 - 151, 29.12.2025

Kübra Balcı , Reşat Geçen

Öz

Hatay Province is a region with high landslide susceptibility due to its complex geological structure, steep topography, intense rainfall, and increased human activity. Landslides in recent years have caused significant losses in settlements, transportation, and agriculture. This highlights the need to identify landslide-influencing factors and spatially map their susceptibility levels. This study aims to identify landslide susceptibility in Hatay and identifies risky areas. The findings provide a scientific contribution to disaster management and land planning. In this context, the relationships among geographic factors affecting landslide formation were evaluated using the Analytical Hierarchy Process method. Factor weights were determined using Geographic Information Systems techniques, and a landslide susceptibility map for Hatay province was produced through spatial integration. The study concluded that 11.9% of the landslide susceptibility analysis in* Hatay Province was determined to be very high in landslides, while 12.1% was determined to be highly susceptible. Highly susceptible landslide-prone areas in the field correspond to almost the entire Southern Amanos Mountains, the slopes of the Northern Amanos Mountains, the areas south of the Kuseyr Plateau, and the river valleys. The Amik Plain, the northern parts of the Kuseyr Plateau, and the coastal plains were identified as the least susceptible areas.

Anahtar Kelimeler

Landslide Susceptibility Analysis , GIS , AHP , Hatay

HATAY İLİ ÖRNEĞİNDE HEYELAN DUYARLILIK ANALİZİ

Öz

Hatay ili, karmaşık jeolojik yapısı, eğimli topoğrafyası, yoğun yağış rejimi ve artan insan faaliyetleri nedeniyle yüksek heyelan duyarlılığına sahip bir bölgedir. Son yıllarda yaşanan heyelanlar, yerleşim, ulaşım ve tarım alanlarında ciddi kayıplara yol açmıştır. Bu durum, heyelanı etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve duyarlılık düzeylerinin mekânsal olarak haritalanması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, Hatay’da heyelan duyarlılığını belirleyerek riskli bölgeleri tespit etmek ve elde edilen bulgularla afet yönetimi ve arazi planlamasına bilimsel katkı sunmaktır. Bu kapsamda, Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemiyle heyelan oluşumunu etkileyen coğrafi faktörler arasındaki ilişkiler değerlendirilmiş, Coğrafi Bilgi Sistemleri teknikleri kullanılarak faktörlerin ağırlıkları belirlenmiş ve mekânsal entegrasyon yoluyla Hatay ili için heyelan duyarlılık haritası üretilmiştir. Çalışma sonucunda Hatay ilinde heyelan duyarlılık analizi sonuçlarına göre %11,9’luk alanın heyelan açısından çok yüksek, %12,1’lik alanın yüksek duyarlı alanlar olduğu tespit edilmiştir. Sahada heyelan bakımından yüksek duyarlı alanlar Güney Amanoslar’ın neredeyse tamamına, Kuzey Amanoslar’ın yamaçlarına ve Kuseyr Platosu’nun güneyinde kalan bölgelere ve akarsu vadilerine denk gelmektedir. Amik ovası, Kuseyr Platosu’nun kuzey kesimleri ve kıyı ovaları bölgeleri ise heyelan duyarlılığının en az olduğu bölgeler olarak tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Heyelan Duyarlılık Analizi , CBS , AHS , Hatay

Kaynakça

• Abay, A., Barbieri, G., & Woldearegay, K. (2019). GIS-based landslide susceptibility evaluation using analytical hierarchy process (AHP) approach: The case of Tarmaber District, Ethiopia. Momona Ethiopian Journal of Science, 11(1), 14-36. http://dx.doi.org/10.4314/mejs.v11i1.
• Aras, Ö. (2021). Havza (Samsun) Depresyonu’nda Doğal Afet Risk Analizi. (Tez No.698880) [Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Bhatt, B. P., Awasthi, K. D., Heyojoo, B. P., Silwal, T. ve Kafle, G. (2013). Using Geographic Information System and Analytical Hierarchy Process in landslide hazard zonation. Applied Ecology And Environmental Sciences, 1 (2), 14-22.DOI: 10.12691/aees-1-2-1
• Bozdoğan, M. ve Canpolat, E. (2022). Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) ile Delibekirli (Kırıkhan/Hatay) Havzası’nın kütle hareketleri duyarlılık analizi. Ege Coğrafya Dergisi, 31 (1),33-53. https://doi.org/10.51800/ecd.1054815
• Cruden, D.M., & Varnes, D.J. (1996). Landslide types and processes. Landslides investigation and mitigation, Special Report 247. In: Turner, A.K. and Schuster, R.L. (eds.), 36–75.
• Çevik, E. ve Topal, T. (2003). GIS-Based landslide susceptibility mapping for a problematic segment of the natural gas pipeline, Hendek (Turkey). Environmental Geology, 44, 949-962.https://doi.org/10.1007/s00254-003-0838-6
• Dağ, S. ve Bulut, F. (2012). Coğrafi Bilgi Sistemleri tabanlı heyelan duyarlılık haritalarının hazırlanmasına bir örnek: Çayeli (Rize, Kd Türkiye). Jeoloji Mühendisliği Dergisi, 36 (1), 35-62.
• Değerliyurt, M. (2013). Antakya’da doğal afet risk analizi ve yönetimi (Tez No. 340502) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Dinç, U., Şenol, S., Kapur, S., Cangir, C. ve Atalay, İ. (1995). Türkiye Toprakları. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, (51).
• Dölek, İ., Zeybek, A., Tutar, H., Uzelli, T. Ege, İ. ve Çelik, Ö. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş Depremleri ile Oluşan Kütle Hareketlerine Bir Örnek: Tepehan Heyelanı, Türk Coğrafya Dergisi Deprem Özel Sayısı
• Dönmez, Y. (1990). Umumi Klimatoloji ve İklim Çalışmaları, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları.
• Erinç, S. (2000). Jeomorfoloji-I. Der Yayınları.
• Ersayın, K. (2022). Heyelan duyarlılığı analizine bir örnek: İyidere Havzası (Rize) (Tez No. 726295) [Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Fidan, S. Ve Görüm, T. (2020). Türkiye’de ölümcül heyelanların dağılım karakteristikleri ve ulusal ölçekte öncelikli alanların belirlenmesi. Türk Coğrafya Dergisi, 74, 123-134.https://doi.org/10.17211/tcd.731596
• Gökçeoğlu, C. ve Aksoy, H. (1996). Landslide susceptibility mapping of the slopes in the residual soils of the Mengen Region (Turkey) by deterministic stability analyses and image processing techniques. Engineering Geology, 44, 147–161.https://doi.org/10.1016/S0013-7952(97)81260-4
• Gökçeoğlu, C. ve Ercanoğlu, M. (2001). Heyelan duyarlılık haritalarının hazırlanmasında kullanılan parametrelere ilişkin belirsizlikler. Yerbilimleri. 22 (23), 189–206.
• Güneş, B., & Kömüşcü, A. Ü. (2025). Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) Tabanlı AHS yöntemi ile Erzincan-Sivas Karayolu ve Çevresinin Heyelan Duyarlılık Analizi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 11(1), 89-103. DOI: 10.21324/dacd.1478173
• Hatamifar, R., Mousavi, S., & Alimoradi, M. (2012). Landslide hazard zonation using AHP model and GIS technique in Khoram Abad City. Geography and Environmental Planning Journal 23 (3), 43-60.
• https://earthexplorer.usgs.gov/ (Erişim tarihi: 09/07/2024)
• https://land.copernicus.eu/en/products/corine-land-cover (Erişim tarihi: 13/07/2024)
• https://www.dha.com.tr (Erişim tarihi: 10/02/2025)
• https://www.aa.com.tr (Erişim tarihi: 23/02/2025)
• https://www.mgm.gov.tr (Erişim tarihi: 04/03/2025)
• https://www.esri.com (Erişim Tarihi: 21.07.2025)
• Karataş, A. (2010). Hatay İli’nin su potansiyeli ve sürdürülebilir yönetimi (Tez No. 264751) [Yüksek lisans tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Kayastha, P., Dhital, M. R., & De Smedt, F. (2013). Evaluation of the consistency of landslide susceptibility mapping: A case study from the Kankai Watershed in East Nepal. Landslides, 10, 785-799.DOI: 10.1007/s10346-012-0361-5
• Klimes, J., & Escobar, V. R. (2010). A landslide susceptibility assessment in urban areas based on existing data: An example from the Iguana Valley, Medellin City, Colombia. Natural Hazards Earth Syst. Sci., 10, 2067-2079.https://doi.org/10.5194/nhess-10-2067-2010
• Korkmaz, H. ve Fakı, G. (2009). Kuseyr Platosu’nun İklim Özellikleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (12), 324-350.
• Lee, S. & Min, K. (2001). Statistical analysis of landslide susceptibility at Yongin, Korea. Environmental Geology, 40, 1095-1113. https://doi.org/10.1007/s002540100310
• Lee, S. & Sambath, T. (2006). Landslide susceptibility mapping in the Damrei Romel area, Cambodia using frequency ratio and logistic regression models. Environmental Geology. 50, 847-855.DOI: 10.1007/s00254-006-0256-7
• Maryam, I., Ebrahim, M. & Servati, M. R. (2009). Mass movements hazard zonation with Analyzing Hierarchy Process (AHP) Method (Case study: Karaj Dam Basin). Journal of Physical Geography 2 (5), 85-95.
• Mater, B. (2004). Toprak Coğrafyası. Çantay Kitabevi.
• Ocak, F. (2023). Ladik Gölü Havzası’nda (Samsun) akıllı doğal afet yönetimi (Tez No. 808247) [Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez
• Özşahin, E. (2013). CBS Kullanılarak Hatay İli Heyelan Duyarlılık Analizi. Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi, 4 (1), 47-59.
• Özşahin, E. (2014). Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) kullanılarak Antakya (Hatay) Şehri’nde kütle hareketleri duyarlılığının değerlendirmesi. Ege Coğrafya Dergisi, 23(2), 19-35.
• Öztürk, D. ve Batuk, F. (2010). Konumsal karar problemlerinde Analitik Hiyerarşi Yönteminin kullanılması. Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 28, 124-137.
• Pektezel, H. (2015). Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Analitik Hiyerarşi Yöntemi Kullanılarak Gelibolu Yarımadası’nda Heyelana Duyarlı Alanların Belirlenmesi. Turkish Studies, 10(6), 789.DOI:10.7827/TurkishStudies.8182
• Saaty, T. L. (1980). The Analytic Hierarchy Process (AHP). The Journal of the Operational Research Society, 41(11), 1073-1076.
• Saaty, T. L. (1990). Multicriteria Decision Making: The Analytic Hierarchy Process. 2nd Ed. Rws Publications.
• T.C. Hatay Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü. (2022). İl Afet Risk Azaltma Planı [İRAP]: 2021 mali yılı. Erişim adresi https://hatay.afad.gov.tr/kurumlar/hatay.afad/HATAY-I%CC%87RAP-2022.pdf
• Taş, M. A., Şenol, C., & Yanık, M. E. (2024). Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) Metodu ile Of İlçesi’nde (Trabzon) Heyelan Risk Duyarlılığı Analizi. Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 279-302. DOI: 10.35341/afet.1361149
• Thammaboribal, P., Triapthti, N. K., & Lipiloet, S. (2025). Using of analytical hierarchy process (AHP) in disaster management: a review of flooding and landslide susceptibility mapping. International Journal of Geoinformatics, 21(4), 177-196. https://doi.org/10.52939/ijg.v21i4.4091
• Toprak, V., Rojay, B., & Heimann, A. (2002). Hatay Grabeninin Neotektonik Evrimi ve Ölü Deniz Fayı ile İlişkisi. Tübitak Araştırma Projesi. Erişim adresi file:///C:/Users/gc/Downloads/TlRZNU5EUT0.pdf
• Varnes, D. J. (1958). Landslide types and processes. Landslides and engineering practice, 24, 20-47.
• Yalcin, A. (2008). GIS-Based landslide susceptibility mapping using Analytical Hierarchy Process and Bivariate Statistics in Ardesen (Turkey): Comparisons of results and confirmations. Catena, 72, 1-12.
• Yalcin, A.ve Bulut, F. (2007). Landslide susceptibility mapping using GIS and digital photogrammetric techniques: A case study from Ardesen (NE-Turkey). Natural hazards, 41 (1), 201-226.https://doi.org/10.1007/s11069-006-9030-0
• Yaralıoğlu K. (2004). Uygulamada karar destek yöntemleri. İlkem Ofset.
• Yomralıoğlu, T. (2005). Coğrafi Bilgi Sistemleri: Temel kavramlar ve uygulamalar. Karadeniz Teknik Üniversitesi.