Osmanlı Harita Resim Geleneği ve Isparta Şehrinde Uygulanması

Öz

Haritacılık, insanlığın çevresini anlama, düzenleme ve kayıt altına alma ihtiyacından doğmuş en eski bilim dallarından biridir. Tarihsel süreç içerisinde büyük bir önem kazanan bu disiplin, özellikle İslam coğrafyasında geliştirilerek Osmanlı döneminde hem bilimsel hem de sanatsal bir nitelik kazanmıştır. Osmanlı haritacılığı kapsamında, farklı tekniklerde hazırlanmış pek çok eser günümüze ulaşmıştır. Bu eserler arasında kroki tarzında planlar, topografik nitelikteki haritalar ile kıyı ve limanlara ilişkin ayrıntılı bilgileri içeren portolan örnekleri öne çıkmaktadır. 16. yüzyılda harita-resim tekniği denildiğinde akla gelen en önemli isimlerden biri olan Matrakçı Nasuh, çalışmalarında haritayı resim sanatıyla birleştirerek özgün bir üslup ortaya koymuştur. Bununla birlikte, farklı dönemlerde faaliyet göstermiş nakkaşlar da şehir temsillerine dayalı harita örnekleri üretmeye devam etmişlerdir. Bu çalışmada, özellikle Matrakçı Nasuh’un eserleri temel alınarak, Osmanlı dönemi harita resim geleneğinde uygulanan teknik ve tasarım anlayışına benzer biçimde, Isparta ili ve 12 ilçesinin çizimleri gerçekleştirilmiştir. Çizimlerde şehir gerçekliğinden uzaklaşmadan önemli kültür varlıkları farklı şekillerde vurgulanmış ve şehirler daha masalımsı, daha çevreci ve daha yaşanılabilir şehirler olarak betimlenmiştir. Isparta ilinin ve ilçelerinin Osmanlı harita resim geleneğine göre tasarımlarının yapılmasının, minyatür sanatımızın yaygınlaştırılmasının yanı sıra günümüz modern şehirlerinin geleneksel resim ve geleneksel tasvir sanatıyla tanıtımına katkı sağlaması umulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Minyatür Sanatı
• Harita
• Matrakçı Nasuh
• Osmanlı
• Isparta

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu makale Süleyman Demirel Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü tarafından 04.01.2024 tarihinde kabul edilen Isparta ve İlçelerinin Osmanlı Harita Resim Geleneğine Göre Tasviri başlıklı doktora tezinden üretilmiştir.

Teşekkür

Tasarım ve uygulama konusunda kendisinden dersler aldığım Minyatür Sanatçısı Serap Onur’a çok teşekkür ederim.

Ottoman Map Painting Tradition and Its Application in The City of Isparta

Öz

Cartography is one of the oldest branches of science, born from humanity's need to understand, organize, and record its environment. This discipline, which gained significant importance throughout history, developed particularly in the Islamic world and attained both scientific and artistic significance during the Ottoman period. Numerous works crafted in various techniques have survived within the scope of Ottoman cartography. Among these works, sketch-style plans, topographic maps, and portolan specimens containing detailed information about coasts and ports stand out. Matrakçı Nasuh, one of the most important figures who comes to mind when it comes to map-painting techniques in the 16th century, combined map-painting with painting, creating a unique style in his works. Furthermore, muralists from different periods continued to produce map examples based on city representations. Based on these advantages, drawings of Isparta and its 12 districts were created using techniques and designs similar to those employed in the Ottoman map-painting tradition. The drawings emphasized important cultural heritage in various ways without straying from the city's reality, and depicted cities as more fairy-tale-like, more environmentally friendly, and more livable. It is hoped that the design of Isparta and its districts, based on the Ottoman map painting tradition, will contribute to the dissemination of our traditional art and the promotion of our modern cities through traditional painting and depiction.

Anahtar Kelimeler

• Miniature Art
• Map
• Matrakçı Nasuh
• Ottoman
• Isparta

Teşekkür

I would like to thank Miniature Artist Serap Onur from whom I took lessons on design and application.

Kaynakça

1. Arık, R. (1988). Batılılaşma dönemi Anadolu tasvir sanatı (Dizi 9). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
2. Atasoy, N. (2015). Silahşör, tarihçi, matematikçi, nakkaş, hattat Matrakçı Nasuh ve Menazilname’si. Masa Yayınları.
3. Bağcı, S., Çağman, F., Renda, G., & Tanındı, Z. (2006). Osmanlı resim sanatı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü.
4. Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman. (t.y.). [Yazma eser]. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, T. 5964.
5. Geçen, F., & Kösem, A. (2019). Osmanlı minyatür eserlerinde yer alan manzara tasvirler içerisindeki mimari ögelerin değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 374.
6. Geçili, D. (2020). Osmanlı Devleti’nde harita resim mektebi. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü e-Dergisi, 3(2), 179–180.
7. Gül, H., & Boybeyi, S. (2009). Geçmişten günümüze Isparta. Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
8. Gürol, S. (1997). Türkiyemiz. Kültür ve Sanat Dergisi.

9. Isparta Valiliği. (2009). Isparta kültür envanteri 1. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
10. Isparta Valiliği. (2010). Isparta kültür envanteri 2. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
11. Isparta Valiliği. (2011). Isparta kültür ve turizm envanteri. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
12. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. (2006). Minyatür İstanbul. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları.
13. Kayhan, E. (2023). Isparta ve ilçelerinin Osmanlı harita resim geleneğine göre tasviri [Sanatta yeterlik tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Tez No. 840404.
14. Önder, M. (2002). Geçmişten günümüze resimlerle haritacılık tarihi. Harita Genel Komutanlığı.
15. Renda, G. (2001). Osmanlı minyatür sanatı (1. bs.). Promete Kültür Dizisi.
16. Selvi, H. Z., & Bekiroğlu Keskin, G. (2017). Matrakçı Nasuh’un Galata ve İstanbul minyatürlerinin harita tekniği açısından incelenmesi. İstem Dergisi, 29, 37.
17. Tarih-i Feth-i Şikloş, Estergon ve İstulnibelgrad. (t.y.). [Yazma eser]. Topkapı Sarayı Müzesi, H. 1608.
18. Unat, Y. (2016). 16. yüzyılda Osmanlılarda çok yönlü bir bilim insanı: Matrakçı Nasuh. Dört Öge Dergisi, 4(9), 18.
19. Yurdaydın, H. G. (1963). Matrakçı Nasuh. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
20. Yurdaydın, H. G. (2014). Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han (2. bs.). Türk Tarih Kurumu Yayınları. .