Karia Khersonesosu Ölü Gömme Gelenekleri Üzerine Yeni Bulgular: Amos Nekropolisi’nden Bir Podyum Mezar

Öz

Marmaris’in yaklaşık 25 km güneyinde, Asarcık olarak anılan bir tepenin üzerinde yer alan Amos müstahkem bir tepe yerleşimidir. Güncel arkeolojik bulgular kent tarihinin MÖ 10. yüzyıla kadar geriye gittiğini ortaya koymaktadır. Amos, tarihi kayıtlarda ilk kez MÖ 5. yüzyılda görülür. Attika-Delos Deniz Birliği’ne üye olduğu bilinen kentin ismi, MÖ 428 yılı Atina Vergi Listeleri’nde bir kez geçmektedir. MÖ 4. yüzyıldan itibaren Rhodos Peraia’sının bir parçası olan Amos, Rhodos’un sosyo-kültürel ve politik etki alanı içerisine girmiştir. Rhodos Peraia’sının merkezini oluşturan Karia Khersonesosu (Bozburun Yarımadası), bu dönem boyunca kendine özgü bir kültür ortaya koymuştur. En belirgin hâliyle kendini ölü gömme geleneklerinde gösteren bu özgün kültüre ait en güncel veriler 2020’de Amos’ta gerçekleştirilen kazılar ile elde edilmiştir. Amos Nekropolisi’nde bir aile mezarında yürütülen kazılar neticesinde Karia Khersonesosu ölü gömme geleneklerine ait önemli bulgulara ulaşılmıştır. Söz konusu çalışma, burada gerçekleştirilmiş ilk bilimsel mezar kazısı olup, bölgenin ölü gömme geleneklerine dair en somut verileri sunmaktadır. On gömü alanının olduğu mezarda hem kremasyon hem de inhumasyon gömüler bir arada görülmektedir. Kremasyon gömülerde ostothekler ve urne kapları kullanılmıştır. Mezarda ölü hediyesi olarak bırakılan unguentariumların yanı sıra, Kharon geleneğini yansıtan çok sayıda sikke ele geçmiştir. MÖ 3. yüzyılda inşa edilen mezarın MS 3. yüzyıla kadar kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu makale ile sadece Amos’a değil, aynı zamanda Karia Khersonesosu’na ait ölü gömme geleneklerine yeni ve somut bir katkının sağlanması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Basamaklı Kaide
• İnhumasyon
• Kremasyon
• Ostothek
• Urne

New Findings on the Burial Traditions of the Carian Chersonese: A Podium Tomb from the Necropolis of Amos

Öz

Amos, located on a hill known as Asarcık, approximately 25 km south of Marmaris, is a fortified hilltop settlement. Current archaeological evidence reveals that the history of the city dates back to the 10th century BC. Amos first appears in historical records in the 5th century BC and, as a member of the Delian League, was recorded on the Athenian Tribute Lists in 428 BC. Having been a part of Rhodian Peraia since the 4th century BC, Amos entered the socio-cultural and political sphere of influence of Rhodes. The Karian Chersonesos (Bozburun Peninsula), which forms the core of Rhodian Peraia developed a unique culture during this period. The most recent data regarding this unique culture, which is most clearly evident in burial customs, was obtained during the excavations conducted at Amos in 2020. As a result of the excavations carried out in a family tomb in the Amos Necropolis, significant findings regarding the funerary traditions of the Karian Chersonesos have been reached. This study represents the first scientific tomb excavation conducted in the Karian Chersonesos and provides the most concrete evidence regarding the region’s funerary traditions. Both cremation and inhumation burials coexist within the tomb, which contains ten burial plots. For cremation burials, ostothekoi and urn containers were used. Along with unguentaria left as grave offerings, numerous coins reflecting the tradition of Charon’s obol were recovered. The tomb constructed in the 3rd century BC, remained in use until the 3rd century AD. This article aims to provide a new and tangible contribution to the burial customs of not only Amos but also the Karian Chersonesos.

Anahtar Kelimeler

• Stepped Base
• Inhumation
• Cremation
• Ostothek
• Urn

Kaynakça

1. Akyürek-Şahin – Onur 2008 Akyürek-Şahin, N. E. – Onur, F., “New Funerary Inscriptions from Lydia in the Kütahya Museum”, Gephyra 5, 125-138.
2. Anderson-Stojanović 1987 Anderson-Stojanović, V. R., “The Chronology and Function of Ceramic Unguentaria”, AJA 91, 105-122.
3. Ashton 1986 Ashton, R. H. J., “Rhodian Bronze Coinage and the Earthquake of 229-226 BC”, The Numismatic Chronicle 146, 1-17.
4. Bean 1971 Bean, G. E., Turkey Beyond the Maeander, London.
5. Betina 2021 Betina, L., “Knidian fine ware in Rhodos – a first assessment”, Karia and the Dodekanese. Cultural Interrelations in the Southeast Aegean. Volume II. Early Hellenistic to Early Byzantine, ed. B. Poulsen – P. Pedersen – J. Lund, Oxford, 23-32.
6. Büyüközer 2015 Büyüközer, A., “Isauria Bölgesi’nden Bir Kaya Anıtı: Basamaklı Sunak mı? Mezar mı?”, Olba 23, 417-446.
7. Cahn 1970 Cahn, H. A., Knidos: Die Münzen des sechsten und des fünften Jahrhunderts v. Chr., Berlin.
8. Carter 1982 Carter, R. S., “The ‘Stepped Pyramids’ of the Loryma Peninsula”, IstMitt 32, 176-195.

9. Clairmont 1963 Clairmont, C. W., The Excavations at Dura-Europos: Final Report IV, Part 5, Yale University Press, New Haven.
10. Cook – Plommer 1966 Cook, J. M. – Plommer, W. H., Sanctuary of Hemithea at Kastabos, Cambridge.
11. Çekilmez vd. 2022 Çekilmez, M. – Özdemir, E. – Arınç-Özyurt, M. – Toprak, G. T., “Güncel Arkeolojik Veriler ve Değerlendirmelerle Alinda Nekropol Alanlarında Topoğrafya ve Mezar Tipleri”, Lycus 6, 175-224.
12. Çevik 1998 Çevik, N., “Yuvarlak Kaya Ostothekleri” Trebenna’da Belgelenen Yeni Bir Mezar Tipi Onun Işığında Benzeri Çukurların Yeniden İrdelenmesi”, Adalya 2, 127-150. Diler 2016 Diler, A., “Stone Tumuli in Pedasa on the Lelegian Peninsula. Problems of Terminology and Origin”, Tumulus as Sema Space, Politics, Culture and Religion in the First Millennium BC, ed. O. Henry – U. Kelp, Berlin, 445-473.
13. Doğan 2022 Doğan, T., “Unguentaria in the Edirne Archaeology and Ethnography Museum”, ADerg 28, 149-174.
14. Doğan – Lebe 2021 Doğan, T. – Lebe, F., “A Group of Unguentaria Preserved at the Kahramanmaraş Museum: Chronological Value of the Changes in Form”, Arkeolojik Küçük Buluntular, ed. O. Dumankaya, Ankara, 354-393.
15. Doksanaltı 2014 Doksanaltı, E. M., “Three Hellenistic Tombs and Ceramic Finds in Knidos”, Ηˊ Επιστημονική Συνάντηση Για Την Ελληνιστική Κεραμική (Ιωάννινα), 5-9 Μαΐου 2009, [8th Scientific Meeting on Hellenistic Pottery (Ioannina), 5-9 May 2009], ed. E. Kotsou – M. Kazakou – R. Giannoulaki, Athens, 323-336.
16. Dusenbery 1998 Dusenbery, E. B., Volume XI: The Nekropoleis. Catalogues of Objects by Categories, Princeton University Press, Princeton.
17. Dündar 2008 Dündar, E., Patara Unguentariumları. Patara Band IV.1, Ege Yayınları, İstanbul.
18. Edwards 1975 Edwards, R., Corinth. Volume VII, Part 3: Corinthian Hellenistic Pottery, Princeton University Press, Princeton.
19. Edward – Sydenham 1989 Edward, A. – Sydenham, M. A., Roman Imperial Coinage. Volume 2. Vespasian to Hadrian, London.
20. Eiring 2001 Eiring, L. J., “The Hellenistic Period”, Knossos Pottery Handbook: Greek and Roman, ed. J. N. Coldstream – L. J. Eiring – G. Forster, London, 91-134.
21. Fraser 1977 Fraser, P. M., Rhodian Funerary Monuments, Clarendon Press, Oxford.
22. Fraser – Bean 1954 Fraser, P. M. – Bean, G. E., The Rhodian Peraea and Islands, Oxford University Press, Oxford. Funke 1999 Funke, P., “Peraia: Einige Überlegungen zum Festlandbeitz griechischer Inselstaaten”, Hellenistic Rhodes: Politics, Culture, and Society, ed. V. Gabrielsen – P. Bilde – T. Engberg- Pedersen – L. Hannestad – J. Zahle, Oxford University Press, Oxford, 55-75.
23. Gamberini 2016 Gamberini, A., Ceramiche fini ellenistiche da Phoinike: forme, produzioni, commerci, Bologna.
24. Gassner 1997 Gassner, V., Das Südtor der Tetragonos-Agora: Keramik und Kleinfunde. Forschungen in Ephesos XIII/1/1, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien.
25. Gürbüzer 2021 Gürbüzer, M., “Amos’ta Yeni Araştırmalar ve Bulgular”, Cedrus 9, 219-249.
26. Gürbüzer 2022 Gürbüzer, M., “Amos Antik Kenti ve Çevresi 2019-2020 Yılları Yüzey Araştırmaları”, 2019-2020 Yılı Yüzey Araştırmaları, ed. C. Keskin, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara, 227-248.
27. Gürbüzer 2023 Gürbüzer, M., “Amos Kazısı 2020-2021 Yılları Kazı Çalışmaları”, 42. Kazı Sonuçları Toplantısı (23-27 Mayıs 2022 Denizli) C 1, Ankara, 405-424.
28. Gürbüzer 2025 Gürbüzer, M., “Amos Antik Kenti: Karia Khersonessosu’nun Lideri”, Muğla Kazı ve Araştırmaları 1, ed. B. Söğüt, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara, 1-24.
29. Gürel 2022 Gürel, B., “Phaselis Antik Kenti Ostothekleri”, Olba 30, 289-306.
30. Hansen – Nielsen 2004 Hansen, M. H. – Nielsen, T. H., An Inventory of Archaic and Classical Poleis, Oxford University Press, Oxford.
31. Hayes 2003 Hayes, J. W., “Hellenistic and Roman Pottery Deposits from the ‘Saranda Kolones’ Castle Site at Paphos”, BSA 98, 447-516.
32. Hayes – Slane 2022 Hayes, J. W. – Slane, K. W., Isthmia. Volume XI. Late Classical, Hellenistic and Roman Pottery, New Jersey.
33. Held 2009 Held, W., “Die Karer und die Rhodische Peraia”, Die Karer und die Anderen: Internationales Kolloquium an der Freien Universität Berlin, (13. bis 15. Oktober 2005), ed. F. Rumscheid, Bonn University Press, Berlin, 121-134.
34. Held 2014 Held, W., “Hellenistische Grabmonumente der Karischen Chersones”, Stadtkultur im Hellenismus, ed. A. Matthaei – M. Zimmermann, Universitätsverlag Winter, Heidelberg, 250-267.
35. Held 2015 Held, W., “Hemithea von Kastabos. Eine karische Heilgöttin ihr Kultbild und ihre Schwestern”, Turm und Tor. Siedlungsstrukturen in Lykien und benachbarten Kulturlandschaften: Akten des Gedenkkolloquiums für Thomas Marksteiner in Wien, ed. B. Beck-Brandt – S. Ladstätter – B. Yener-Marksteiner, Verlag ÖAW, Wien, 179-194.
36. Held – Şenol 2010 Held, W. – Şenol, A. K., “Rhodian Wine from Karia: The Production of Rhodian Wine on the Karian Chersonesos in the Hellenistic Period”, Olive Oil and Wine Production in Anatolia During Antiquity: International Symposium Mersin-Turkey (06-08 November 2008, Mersin), ed. Ü. Aydınoğlu – A. K. Şenol, Ege Yayınları, İstanbul, 175-183.
37. Hick 1889 Hicks, E. L., “Inscriptions from Casarea, Lydae, Patara, Myra”, JHS 10, 46-85.
38. Hoover 2010 Hoover, O., Handbook of Coins of the Islands: Adriatic, Ionian, Thracian, Aegean, and Carpathian Seas (Excluding Crete and Cyprus), 6th to 1st Centuries BC, The Handbook of Greek Coinage Series 6, London.
39. Hudson 2016 Hudson, N., “A Hellenistic Household Ceramic Assemblage from Tell el-Timai (Thmuis), Egypt: A Contextual View”, BASOR 376, 199-244.
40. James 2018 James, S. A., Corinth. Volume VII, Part 7: Hellenistic Pottery. The Fine Wares, American School of Classical Studies at Athens, Princeton.
41. Keleş 2014 Keleş, V., “Parion Nekropolü’nde Ele Geçen Dört Altın Obje Üzerine Yeni Bir Değerlendirme”, Olba 22, 117-128.
42. Knigge 1976 Knigge, U., Kerameikos. Band IX: Ergebnisse der Ausgrabungen, Walter de Gruyter, Berlin.
43. Koch 2001 Koch, G., Roma İmparatorluk Dönemi Lahitleri, İstanbul.
44. Korkut 2013 Korkut, T., “Ostotheken oder Kindersarkophage?”, Levent Zoroğlu’na Armağan, ed. M. Tekocak, İstanbul, 405-413. Kögler 2010 Kögler, P., Feinkeramik aus Knidos mittleren Hellenismus bis in die mittlere Kaiserzeit, Wiesbaden.
45. Kögler 2014 Kögler, P., “Table Ware from Knidos: The Local Production during the 2nd and 1st centuries BC”, Pottery, Peoples and Places: Study and Interpretation of Late Hellenistic Pottery, ed. P. Guldager Bilde – M. L. Lawall, Aarhus University Press, Aarhus, 157-173.
46. Kuban 2010 Kuban, Z., “Karya, Bozburun Yarımadası, Kıran Gölü Kutsal Alanı Yüzey Araştırması Sırasında Tespit Edilen Tarımsal Üniteler”, Olive Oil and Wine Production in Anatolia During Antiquity: International Symposium Mersin-Turkey (06-08 November 2008, Mersin), ed. Ü. Aydınoğlu – A. K. Şenol, Ege Yayınları, İstanbul, 213-225.
47. Kuban – Saner 1997 Kuban, Z. – Saner, T., “Kıran Gölü 1995”, 14. Araştırma Sonuçları Toplantısı (27-31 Mayıs 1996, Ankara) Ankara, 433-450.
48. Lewis vd. 1981 Lewis, D. M. – Jeffery, L. H. – Hailof, K., Inscriptiones Graecae. Editio Tertia. Volume I: Inscriptiones Atticae Euclidis Anno Anteriores, Walter de Gruyter, Berlin.
49. Lundgren 2016 Lundgren, C. S., “Leben und Tod in Loryma. Topographische Bezüge zwischen Nekropolen, Heiligtümern, Siedlung und Gehöften”, Death and Burial in Karia: Halicarnassian Studies VI, ed. P. Pedersen, University Press of Southern Denmark, Copenhagen, 248-274.
50. Mattingly – Sydenham 1930 Mattingly, H. – Sydenham, E. A., The Roman Imperial Coinage. Volume III: Antoninus Pius to Commodus, Spink & Son, London.
51. Meritt vd. 1939 Meritt, B. D. – Wade-Gery, H. T. – McGregor, M. F., The Athenian Tribute Lists. Volume I, Harvard University Press, Princeton.
52. Meyer 1937 Meyer, E., “Peraia”, RE XIX/1, ed. G. Wissowa, J. B. Metzler, Stuttgart, 565-585.
53. Mitsopoulos-Leon 1991 Mitsopoulos-Leon, V., Die Basilika am Staatsmarkt in Ephesos: Kleinfunde. Keramik hellenistischer und römischer Zeit. Forschungen in Ephesos IX/2/2, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien.
54. Oğuz-Kırca 2022 Oğuz-Kırca, E. D., “Karian Fingerprints: Stepped Pyramids and Script as Markers of Identity, At Home and Afield”, IJSR 11-4, 1205-1209. Özer 2018 Özer, B., “Pedasa’dan Erken Demir Çağ Başlarına Ait Mezar Platformları Ve Urne Pithoslar”, TÜBA-AR, 22, 35-55.
55. Papachristodoulou 1999 Papachristodoulou, I. C., “The Rhodian Demes within the Framework of the Function of the Rhodian State”, Hellenistic Rhodes: Politics, Culture, and Society, ed. V. Gabrielsen – P. Bilde – T. Engberg-Pedersen – L. Hannestad – J. Zahle, Oxford University Press, Oxford, 27-44.
56. Raubitschek 1998 Raubitschek, I., Isthmia. Volume VII: The Metal Objects, American School of Classical Studies at Athens, Princeton.
57. Rice 1999 Rice, E. E., “Relations Between Rhodes and the Rhodian Peraia”, Hellenistic Rhodes: Politics, Culture, and Society, ed. V. Gabrielsen – P. Bilde – T. Engberg-Pedersen – L. Hannestad – J. Zahle, Oxford University Press, Oxford, 45-54.
58. Rotroff 1997 Rotroff, S. I., The Athenian Agora. Volume XXIX: Hellenistic Pottery. Athenian and Imported Wheelmade Table Ware and Related Material, American School of Classical Studies at Athens, Princeton.
59. Rotroff 2006 Rotroff, S. I., The Athenian Agora. Volume XXXIII: Hellenistic Pottery. The Plain Wares, American School of Classical Studies at Athens, Princeton.
60. Rotroff – Oliver 2003 Rotroff, S. I. – Oliver, A. Jr., The Hellenistic Pottery from Sardis: The Finds Through 1994, Harvard University Press, Cambridge – London.
61. Saraçoğlu 2011 Saraçoğlu, A., “Hellenistic and Roman Unguentaria from the Necropolis of Tralleis”, Anatolia 37, 1-42.
62. Shear 1914 Shear, T. L., “A Sculptured Basis from Loryma”, AJA 18/3, 285-296.
63. Smith 1982 Smith, J. C., “A Roman Chamber Tomb on the South-East Slopes of Monasteriaki Kephala, Knossos”, BSA 77, 255-293.
64. Tüner-Önen – Güler 2022 Tüner-Önen, N. – Güler, B., “Inscribed Ostotheks, Sarcophagi, and a Grave Stele from Phaselis”, Adalya 25, 31-43. Vogeikoff-Brogan 2000 Vogeikoff-Brogan, N., “Late Hellenistic Pottery in Athens: A New Deposit and Further Thoughts on the Association of Pottery and Societal Change”, Hesperia 69, 293-333.
65. Von Saldern 1980 Von Saldern, A., Ancient and Byzantine Glass from Sardis. Archaeological Exploration of Sardis Monograph 6, Harvard University Press, Cambridge
66. Waldbaum 1983 Waldbaum, J. C., Metalwork from Sardis: The Finds Through 1974, London.
67. Webb 1933 Webb, P. H., Roman Imperial Coinage. Volume 5b. Marcus Aurelius Probus-Maximian (276–310), London.
68. Westermark – Ashton 1994 Westermark, U. – Ashton, R., Sylloge Nummorum Graecorum, Finland, The Erkki Keckman Collection in the Skopbank, Helsinki, Part 1: Karia, Helsinki.
69. Wilkening-Aumann 2015 Wilkening-Aumann, C., “The Theatre in the Sanctuary of Hemithea at Kastabos”, The Architecture of the Ancient Greek Theatre: Acts of an International Conference at the Danish Institute at Athens (27–30 January 2012, Athens), ed. R. Frederiksen – E. R. Gebhard – A. Sokolicek, Aarhus University Press, Aarhus, 233-251.
70. Yaman vd. 2022 Yaman, A. – K. Konuk – D. Taylan – A. Sitz – M. Yeşil – İ. Alikaya – D. Takı – A. Güçlü – A. Dinç – Z. Okyay – A. Özaydın – T. Konuk – M. S. Aydemir, “Preliminary Report on the 2021 Fieldwork at Phoenix”, Anatolia Antiqua 30, 187-203.
71. Yaman 2025 Yaman, A., “Phoinix 2021-2023 Yılları Çalışmaları”, Muğla Kazı ve Araştırmaları 1, ed. B. Söğüt, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara, 349-372.