Assos (Behram) Paleolitik Çağ Araştırmaları

Öz

Troas’ın güney kıyısında, Lesbos’un kuzeyinde konumlanan Assos (Behram), 234 metre yüksekliğinde eski bir volkanik tepenin üzerine kurulmuştur. Assos’un arkeolojik geçmişi en erken Kalkolitik’e kadar uzanmakta ve çoğunlukla Antik Yunan, Roma ve Bizans arkeolojik geçmişiyle gündeme gelmektedir. Bu sebeple Assos’un tarih öncesi kronolojisinin oluşturulmasını sağlayacak nitelikte bölgede yapılan Paleolitik araştırmaların önemi büyüktür. 2021 yılında antik kent çevresinde yürütülen araştırmalarda 12 farklı noktada Paleolitik Çağ’a tarihlenebilecek yontmataş buluntular tespit edilmiştir. Tespit edilen buluntu yerlerinde çakmaktaşı, bazalt gibi ham madde kaynakları oldukça zengindir. Üretilen yontmataş endüstrilerin yapımında da sıklıkla bu ham maddeler kullanılmıştır. Yontmataş endüstri grupları iri kesici aletler, yontuk çakıl teknolojisi, hazırlanmış ve hazırlanmamış çekirdek teknolojileri, yongalama ürünleri ve düzeltili aletlerden oluşur. Buluntular arasında iki yüzeyli el baltaları, iri kazıyıcılar, satır ve kıyıcılar gibi çekirdek alet teknolojileri önemli bir yere sahiptir. Hazırlanmış çekirdek teknolojileri Levallois teknik ile ilişkilidir ve kullanımı yüksek bir orandadır. Düzeltili aletlerin oranı yüksek olmakla beraber birçoğu dişlemeli-çentikli aletlerden oluşur. Assos’ta tespit edilen yontmataş buluntular tekno-tipolojik özellikleri bakımından Alt ve Orta Paleolitik Dönem özelliklerini yansıtmaktadır. Düzeltili aletlerin yüksek oranda olması tespit edilen buluntu yerlerinin işlik yerlerinden ziyade yaşamsal etkinliklerin gerçekleştirildiği alanlar olduğuna işaret etmektedir. Asya ve Avrupa arasındaki bir geçiş noktasında yer alan Assos’taki bu keşif Paleolitik Çağ’ın erken dönemlerinde insan hareketlerini ortaya koyması açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• Assos
• Çanakkale
• Kuzeybatı Türkiye
• Alt Paleolitik
• Orta Paleolitik
• Yontmataş Teknolojisi

Paleolithic Researches in Assos (Behram)

Öz

Assos (Behram) is built on the ancient volcanic hill 234 meters high, located on the southern coast of Troas, just opposite the island of Lesbos. The archaeological background of Assos dates back to the Chalcolithic at the earliest and is mostly associated with ancient Greek, Roman and Byzantine periods. For this reason, the Paleolithic researches in the region to create the prehistoric chronology of Assos is of great importance. In the researches carried out around the ancient city in 2021, 12 Paleolithic findspots were identified. The findspots are directly related to raw material sources such as basalt, flint are very rich on the land. Lithic assemblages consist of large cutting tools, pebble core technology, prepared and unprepared core technology, retouched and unretouched flakes technology groups. Large cutting tools associated with core tool technology such as bifacial handaxes, massive scrapers, chopper, and chopping tools are important among artifacts. Prepared core technology are associated with the Levallois technique was highly used. The proportion of retouched tools was high and was mostly associated with denticulate and notched tools. The assemblages reflect the characteristics of the Lower and Middle Paleolithic periods in terms of their technological features. The high precentages of tool groups point the function of living areas rather than workshops. The result of the initial research conducted in Assos, which has a special geographical location between Asia and Europe, led to the arrival of important remains that proved hominin activity in the early stages of the Paleolithic period.

Anahtar Kelimeler

• Assos
• Çanakkale
• Northwestern Turkey
• Lower Paleolithic
• Middle Paleolithic
• Lithic Technology

Kaynakça

1. Anonim 1938a: “Haberler”, Belleten, 7-8/2, 491-506.
2. Anonim 1938b: “Türk Tarih Kurumu Arkeoloji Faaliyeti”, Belleten, 5-6/2, 5-12.
3. Anonim 1939: “Haberler”, Belleten, 3/11-12, 459-65.
4. Arslan-Bakan vd. 2020: Arslan N.-Bakan C.-Böhlendorf-Arslan B., “2018 Yılı Assos Kazı Çalışmaları”, Kazı Sonuçları Toplantısı, 41/3, 523-40.
5. Arslan-Böhlendorf-Arslan 2010: Arslan N.-Böhlendorf-Arslan B., Taşın Hayat Verdiği Kent Assos, Homer, İstanbul.
6. Birol 2018: Birol, Ö., “Paleolitik Çağ’da Güneybatı Marmara”, Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Haberler, S. 44, 79-84.
7. Birol 2019: Birol, Ö., Paleolitik Çağ’da Güneybatı Marmara, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
8. Bulut-Taşkıran vd. 2022: Bulut H.-Taşkıran H.-Özçelik K.-Karahan G., “New Palaeolithic Evidence from the Coastline of Çanakkale, North Aegean, Turkey”, Antiquity Project Gallery, 96/388, 981-988.

9. Diller 1882a: Diller, J. S., “Notes Upon the Geology of the Troad”, ed. Joseph T. Clarke, Report on the Investigations at Assos, 1881, Papers of the Archaeological Institute of America, Classical Series I, Boston, 180-215.
10. Diller 1882b: Diller, J. S., “The Geology of Assos”, ed. Joseph T. Clarke, Report on the Investigations at Assos, 1881, Papers of the Archaeological Institute of America, Classical Series I, Boston, 166-179.
11. Dinçer 2016: Dinçer, B., “Kuzeybatı Anadolu’da Paleolitik Araştırmalar”, Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Haberler, S. 41, 50-54.
12. Dinçer 2017: Dinçer, B., Marmara Çevresinde Alt Paleolitik Çağ: İlk İnsan Hareketleri, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
13. Dinçer 2018: Dinçer, B., “Alt Paleolitik Satır ve Kıyıcıların Tekno-Tipolojisi: Tekirdağ Buluntuları”, ed. Adnan Baysal, Anadolu Arkeolojisinde Taş Aletler: Teori, Metot, Pratik, Ege Yayınları, İstanbul, 32-69.
14. Dinçer-Karahan 2020: Dinçer, B.-Karahan G., “Seyitömer Höyük 2019 Yılı Paleolitik Çağ Araştırmaları”, ed. Serdar Ünan, Kütahya Arkeoloji, Sanat Tarihi ve Tarih Araştırmaları, Kütahya Müzesi 2019 Yıllığı, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara, 89-111.
15. Dinçer-Balcı-Güldoğan 2019: Dinçer B.-Balcı S.-Güldoğan E., “İstanbul İli Yüzey Araştırması (İstYA) Projesi Yontmataş Buluntuları 2013-2016”, Anadolu Prehistorya Araştırmaları Dergisi, S. 3, 35-55.
16. Dinçer-Slimak 2007a: Dinçer, B.-Slimak L., “Doğu Trakya Paleolitiği (Türkiye): Sentez ve Yeni Sonuçlar”, Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, S. 10, 49-61.
17. Dinçer-Slimak 2007b: Dinçer, B.-Slimak L., “Trakya’nın Paleolitik Çağ Kültürleri”, Arkeoloji ve Sanat, S. 124, 1-12.
18. Tuncay-Satır vd. 1995: Ercan T.-Satır M.-Steinitz G.-Dora A.-Sarıfakıoğlu E.-Adis C.-Hans-Jürgen W.-Yıldırım T., “Bigayarımadası ile Gökçeada, Bozcaada ve Tavşan adalarındaki (KB Anadolu) Tersiyer Volkanizmasının Özellikleri”, MTA Dergisi, 55-86.
19. Erdoğu-Yücel-Demir 2021: Erdoğu B.-Yücel N. E.-Demir K., “The New evidence for the Palaeolithic on the island of Gökçeada (Imbros), North Eastern Aegean”, Journal of Lithic Studies, C 8/S. 1 (2021), 1-11.
20. Galanidou-Constantin vd. 2016.: Galanidou N.-Constantin A.-Cole J.-Iliopoulos G.-Athanasios K.-Magganas A.-McNabb J., “The Acheulian Site at Rodafnidia, Lisvori, on Lesbos, Greece: 2010-2012”, eds. Katerina Harvati ve Mirjana Roksandic, Paleoanthropology of the Balkans and Anatolia, Vertebrate Paleobiology and Paleoanthropology, Springer Netherlands, Dordrecht, 119-138.
21. Kansu 1947: Kansu, Ş. A., “Stone Age Cultures in Turkey”, American Journal of Archaeology, 51/3, 227-32.
22. Kansu 1963: Kansu, Ş. A., “Marmara Bölgesi ve Trakya’da Prehistorik İskân Tarihi Bakımından Araştırmalar (1959-1962)”, Belleten, 27/108, 657-671.
23. Kansu 1967: Kansu, Ş. A., “İstanbul ve Türkiye Trakyası’nın Tarihöncesi İskanına ait Yeni Araştırma ve Buluşlar”, IV. Türk Tarih Kurumu Bildirileri, Ankara, 13-14.
24. Kansu 1968: Kansu, Ş. A., “Yarımburgaz (Küçükçekmece-İstanbul) Mağarasında Türk Tarih Kurumu Adına Yapılan Prehistorya Araştırmaları ve Tuzla Kalkolitiğinde Yeni Gözlemler”, VII. Türk Tarih Kurumu Bildirileri, Ankara, 22-32.
25. Karahan 2020: Karahan, G. “Batı Anadolu’da Levallois Tekniği: Sürmecik Paleolitik Açık Hava Yerleşimi Üzerinden Bir Değerlendirme”, Anadolu/Anatolia, S 46, 293-322.
26. Kökten 1949: Kökten, İ. K., “1949 yılı Tarihöncesi Araştırmaları Hakkında Kısa Rapor”, Belleten, 13/52, 811-29.
27. Mansel 1940: Mansel, A. M., “Trakya Hafriyatı”, Belleten, 4/13, 89-114.
28. Özbek-Erdoğu 2014: Özbek O.-Erdoğu B., “Initial Occupation of the Gelibolu Peninsula and the Gökçeada (Imbroz) Island in the Pre-Neolithic and Early Neolithic”, Eurasian Prehistory, 11/1-2, 97-128.
29. Özçelik-Karahan 2022: Özçelik K.-Karahan G., “The Paleolithic Quartz Assemblages of Denizli (South Aegean, Western Anatolia): A Selection of Bipolar Knapping, Techno-Typological and Experimental Approaches”, Lithic Technology, 48/1, 43-61.
30. Özdoğan 1982: Özdoğan, M., “Doğu Marmara ve Trakya Araştırmaları”, Türk Arkeoloji Dergisi, XXVI/1, 37-62.
31. Özdoğan 1983: Özdoğan, M., “Doğu Marmara ve Trakya Araştırmaları, 1982”, Araştırma Sonuçları Toplantısı, S. I, 63-68.
32. Özdoğan 1990: Özdoğan, M., “1988 Yılı Trakya ve Marmara bölgesi Araştırmaları”, Araştırma Sonuçları, S. VII, 443-58.
33. Özer-Atmaca vd. 2020: Özer İ.-Atmaca A.-Sağır M.-Baykara İ.-Dinçer B.-Koca Özer B.-Şahin S.-Tükel M.-Eren E.-Gülhan Ö.-Özdemir A., “2018 Yılı İnkaya Kazısı”, Kazı Sonuçları Toplantısı, 41/2, 603-18.
34. Özer-Sağır vd. 2018: Özer İ.-Sağır M.-Baykara İ.-Dinçer B.-Koca Özer B.-Şahin S.-Eren E.-Özdemir A., “Çanakkale İlinde Paleolitik Dönem İnsan İzleri”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 58/1, 99-116.
35. Özer-Baykara vd. 2016: Özer İ.-Baykara İ.-Dinçer B.-Şahin S.-Sağır M.-Güleç E., “2014 Yılı Muğla ve Çanakkale İlleri Yüzey Araştırması”, Araştırma Sonuçları Toplantısı, 33/2, 323-34.
36. Sakellariou-Galanidou 2016: Sakellariou D.-Galanidou N., “Pleistocene Submerged Landscapes and Palaeolithic Archaeology in the Tectonically Active Aegean Region”, Geological Society, London, Special Publications, 411/1, 145-78.