Syedra Roma Dönemi Taş Kapları

Öz

Syedra hem liman kenti olması hem de korunaklı zirvedeki yerleşim alanıyla, Antik Çağ’da önemli bir yere sahiptir. MÖ 9. yüzyıldan MS 12. yüzyıla kadar kentte yerleşimin devam ettiği yazıtlardan, buluntulardan ve yapılardan anlaşılmaktadır. Kentin en parlak dönemi, MS 2-4. yüzyıl aralığıdır. Bu çalışmada 28 adet taş kap değerlendirilmiştir. Roma Dönemi’nde taş kaplar, agoralarda hamamlarda, evlerde ve dükkanlarda yoğun olarak kullanım görmüştür. Havan, havaneli, sığ kap, tabak ve çanak Syedra’da ele geçen taş kap türleridir. En yoğun buluntu grubunu havanlar oluşturmaktadır. Havaneli ise ikinci yoğun gruptur. Bu da havanla birlikte kullanılan yardımcı malzeme olmasıyla doğru orantılıdır. Bu eserler, Geç Antik Çağ insanın taş kapları ürettiklerini ve ağırlıklı olarak beslenme kültüründe kullandıklarını göstermektedir. Bu kullanımının yanı sıra ilaç ve kozmetik ürünlerinin yapımında da bu kaplardan yararlanılmış, temizlikte ise sığ kaplar tercih edilmiştir. Kentte bulunan derin havanların zeytinyağı veya şarap üretiminde kullanılmış olabilecekleri düşünülmektedir. Buradan da anlaşılacağı üzere endüstriyel alanda derin havanlar tercih edilmiştir. Geç Antik Çağ’da ölüye sunulan armağanlar arasında taş kaplar da bulunmaktadır. Oda Mezar I ve II’de ele geçen havanlar bu kapların ölü hediyesi olarak mezarlara bırakılmış olabileceklerini göstermesi açısından önemlidir. Tamamlanmamış hâlde elde geçen iki eser, kentte taş kap üretimin varlığını dolayısıyla bir atölyenin olabileceğini göstermektedir. Syedra’da bulunan taş kaplar, MS 2. yüzyıl ile MS 6. yüzyıl aralığına tarihlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Syedra
• Roma Dönemi
• Taş Kap
• Havaneli
• Atölye

Roman Period Stone Vessels at Syedra

Öz

Syedra was important in Antiquity as a port city and a residential area on the sheltered summit. It is understood from the inscriptions, finds, and structures that the settlement continued to the town from the 9th century BC to the 12th century AD, but the city’s golden age was 2. and 4. centuries AD. In this study, 28 stone vessels were evaluated. Stone vessels were used extensively in agoras, baths, houses, and shops in Roman Age. Mortars, pestles, shallow vessels, plates, and bowls are among the stone vessels found in Syedra. Mortars constitute the densest group of finds. Since they are an auxiliary tool used with the mortar, pestles constitute the second most dense group of finds. These artifacts show that people of Late Antiquity produced stone vessels and used them mainly in food culture. In addition to this use, these containers were also used to produce pharmaceuticals and cosmetic products, and shallow containers were preferred for cleaning. It is thought that the deep mortars found in the city may have been used to produce olive oil or wine. As can be understood from here, deep mortars were preferred in the industrial area. Stone vessels were among the gifts offered to the dead in Late Antiquity. The mortars in Chamber Tombs I and II are essential in showing that these vessels may have been left in the graves as burials. Moreover, the two unfinished artifacts indicate the existence of production in the city and, therefore, a workshop. Stone vessels found at Syedra are dated between the 2nd and 6th centuries AD.

Anahtar Kelimeler

• Syedra
• Roman Period
• Stone Vessel
• Pestle
• Ateiler

Kaynakça

1. Akkurnaz 2016: Akkurnaz, F. B., Eski Yunan ve Roma Kapları ve İşlevleri, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
2. Allison 2006: Allison, P. M., The Insula of The Menander at Pompeii, Volume 3, Oxford University Press, Oxford.
3. a-Salam Said 2012: a-Salam Sa’id, A., “Or Aqiva”, Hadashot Arkheologiyat 124, İsrail, 1389-1405.
4. Armağan 2010: Armağan, M. E., Kuşadası Kadıkalesi’ndeki Bizans Dönemi Taş Eserleri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
5. Aykurt 2020: Aykurt, A., Liman Tepe I: Orta Tunç Çağı Seramiği ve Küçük Buluntuları/Middle Bronze Age Ceramics and Small Finds, Bilgin Sanat Yayınları, Ankara.
6. Banou-Bournias 2014: Banou, E. S.-Bournias, L. K., Kerameikos, John S. Latsis Public Benefit Foundation, Athens.
7. Berlin 1997: Berlin, A., “Tell Anafa II, i; The Hellenistic and Roman Pottery: The Plain Wares”, ed. S. C. Herbert, Kelsey Museum of the University of Michigan, Ann Arbor, 1-244.
8. Bilgen 2010: Bilgen, A. N., Seyitömer Höyük Kazısı Ön Raporu (2006-2010), Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya.

9. Boardman 1989: Boardman, J., “The Finds”, ed. M. Balance- J. Boardman- S. Corbett- S. Hood, Excavations in Chios 1952-1955: Byzantine Emporio, The British School at Athens, Supplementary Volumes, No. 20, 86-142.
10. Byzantinos: Byzantinos, S., Ethnicorum, çev. A. Meinekii, Berolini 1849.
11. Can 2016: Can, B., “Syedra 2015 (Birinci Sezon) Yüzey Araştırmaları”, ANMED, S. 14, 263-267.
12. Can 2017: Can, B., “Syedra ve Territoryumu”, ed. I. Adıbelli-G. İlgezdi Bertram-K. Matsumura-E. Baştürk-C. Koyuncu-H. A. Kızılarslanoğlu-T. Y. Yedidağ-A. Topaloğlu Uzunel, Barış Salman Anı Kitabı, İstanbul, 37-52.
13. Cevizoğlu 2008: Cevizoğlu, H., “İonia’da Arınma Gereçleri: Louterion, Perirrhanterion, Asamynthos/ Pyelos”, haz. İ. Delemen-S. Çokay-Kepçe-A. Özdizbay-Ö. Turak, Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı/Festschrift für Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu zum 65. Geburtstag, C I, Antalya, 283-308.
14. Chavane 1975: Chavane, Marie-José, Les Petits Objets, Salamine de Chypre VI, E.de Boccard, Paris.
15. Cramer 1832: Cramer, J. A., A Geographical and Historical Description of Asia Minor; with a Map, Vol. II, Book on Demand Ltd., Oxford.
16. Crawford 1990: Crawford, J. S., The Byzantine Shops at Sardis, Harvard University Press, London.
17. Crosetto 2013: Crosetto, Alberto, “Mortaria”, ed. E. Micheletto, La Cattedrale di Alba; Archeologia di un Cantiere, Torino, 253-254.
18. Çokay-Kepçe 2017: Çokay-Kepçe, S., Perge Batı Nekropolis Buluntuları: 1997-2007 Yılları Arasında 169 Numaralı Parselde Yürütülen Çalışmalar, Ege Yayınları, İstanbul.
19. Darrouzès 1981: Darrouzès, J., Notitiae Episcopatumm Ecclesiae Constantinopolitanae, Texte Critique, introduction et notes, Peeters, Paris.
20. Delemen- Çokay-Kepçe 2009: Delemen, İ.- Çokay-Kepçe, S. Yunan ve Roma Kap Formları Sözlüğü, Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yayınları, İstanbul.
21. Deonna 1938: Deonna, W., Le Mobilier Delien, Delos XVIII, E.de Boccard, Paris.
22. Ekroth 2014: Ekroth, G., “A Note on minced meat in ancient Greece”, ed. L. Karlsson- S. Carlsson- J. B. Kullberg, LABPYS. Studies presented to Pontus Hellström (BOREAS 35), Upsala, 223-235.
23. Ergürer 2015: Ergürer, H., “Parion Roma Dönemi Mermer Kapları”, ed. C. Başaran-V. Keleş, Parion Kazıları 10. Yıl Armağanı, Bilgün Kültür Sanat Yayınları, Ankara, 87-98.
24. Ergürer vd. 2022: Ergürer, H. E.-Arlı, Y.-Yıldızlı, M.-Büyüme, U.-Ergürer, H., Syedra 2020 Yılı Kazı ve Restorasyon Çalışmaları, 2019-2020 Yılı Kazı Çalışmaları, C II, Ankara 2022, 289-310.
25. Eroğlu 2019: Eroğlu, M., Aigai’deki (Aiolis) Endüstriyel Üretime Ait Taş Donanımlar, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
26. Greenewalt-Rautman-Meriç 1986: Greenewalt, C. H.-Rautman, M. L.-Meriç, R., “The Sardis Campaign of 1983”, ASOR, Supplementary Studies, No. 24, (Preliminary Reports of ASOR-Sponsored Excavations 1980-84), 1-30.
27. Greenhut 1998: Greenhut, Z., “Horvat Hermeshit 1988-1990 Seasons”, Atiqot, C 34, 121-172.
28. Hagel-Tomaschitz 1998: Hagel, S-Tomaschitz, K., Repertorium der Westkilikischen Inschriften, Verlagder ÖAW, C 265, Wien.
29. Hierokles 1893: Hierocles, Synecdemus, Accedunt Fragmenta Apud Constantinum Porphyrogennetum Servata et Nomina Vrbium Mutata, çev. A. Burckhardt, Lipsiae.
30. Hüber 1992: Hüber, G., “Syedra”, Anzeiger der Philosophisch-historischen Klasse der Österreichischen Akademie der Wissenschakten, 129 Jahrgang, Wien.
31. Karamut 1997: Karamut, İ., “1995 Yılı Syedra Antik Kenti Çevre Düzenleme ve Kurtarma Kazısı Çalışmaları”, Müze Kurtarma Kazıları Semineri, VII, 49-56.
32. Kaplan 2007: Kaplan, D., “New Light on The Production of Marble Vessel from Smintheion”, Anadolu/ Anatolia 32, 153-159.
33. Kazhdan 1991: Kazhdan, A. P., The Oxford Dictionary of Byzantium, Vol. 1-2-3, Oxford University Press, New York-Oxford.
34. Kaya 2019: Kaya, D., Küçükçekmece Göl Havzası (Bathonea) Kazıları Unguentariumları, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
35. Kessler 2016: Kessler, T., “Die Osteotheken im Kerameikos”, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts: Athenische Abteilung, Band 129/130, 2014/2015, Berlin, 163-196.
36. Klenina 2018: Klenina, E., Chersonesus Taurica in the Principate: Some Aspects of Economic History According to Archaeological Data, Poznań Unıversity Press, Poznań.
37. Korkut 2002: Korkut, T., “Steinerne Mörserschalen aus Patara”, AA, 2001/1, 233-245.
38. Krutilov 2010: Krutilov, V. V., “Small stone objects”, ed. N. A. Lejpunskaja- P. G. Bilde- J. M. Højte- V. V. Krapivina- S. D. Kryžickij, The Lower city of Olbia (Sector NGS) in the 6th century BC to the 4th century AD, Vol. 1-2, Aarhus University Press, Denmark, 469-472.
39. Maffre 1975: Maffre, Jean-Jacques, “Collection Paul Canellopulos: Vases Béotiens”, Bulletin de Correspondance Hellénique, Vol. 99-1, 409-520.
40. Neils 2004: Neils, J., “Kitchen or Cult? Women with Mortars and Pestles”, ed. S. Keay- B. Sparkes, Greek Art in View: Essays in honour of Brian Sparkes, Oxbow Books, Oxford, 54-62.
41. Oren-Paskal 2008: Oren-Paskal, M., “Excavation Bat Galim: The Pottery”, Contract Archaeology Reports III: Reports and Studies of the Recanati Institute for Maritime Studies Excavations, Haifa, 32-53.
42. Özhanlı-Güngör 2014: Özhanlı, M.-Güngör, T., “Pisidia Antiokheia’sı Mortarları”, ed. B. Duman- E. Konakçı- C. Şimşek, Mustafa Büyükkolancı’ya Armağan/Essay in Honour of Mustafa Büyükkolancı, Ege Yayınları, İstanbul, 505-513.
43. Öztaşkın 2020: Öztaşkın, G, K., “Erken Bizans Dönemi Mimarisinde Az Bilinen Bir Düzenleme: Thalassidionlar”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 2020, 300-313.
44. Ptolemaei 1845: Ptolemaei, C., Geographia, ed. C. F. A. Nobbe, Lipsiae.
45. Poupaki 2009a: Poupaki, E., “Stone Agricultural Implements From the Island of Kos: The Evidence From Kardamaina, the Ancient Demos of Halasarna”, ed. G. Deligiannakis-Y. Galanakis, The Aegean and its Cultures: Proceedings of the first Oxford-Athens graduate student workshop organized by the Greek Society and the University of Oxford Taylor Institution, 22-23 April 2005, BAR International Series 1975, 109-119.
46. Poupaki 2009b: Poupaki, E., “Marble urns in the Sparta Museum”, ed. W. G. Cavanagh- C. Gallou- M. Georgiadis, Sparta and Laconia from Prehistory to Pre-Modern: Proceedings of the Conference held in Sparta, organised by the British School at Athens, the University of Nottingham, the 5th ephoreia of Prehistoric and Classical Antiquities and the 5th Ephoreia of Byzantine Antiquities 12-20 March 2005, British School at Athens Studies, Vol. 16, 2009b, 243-251.
47. Poupaki 2011: Poupaki, E. A., ΛΙΘΙΝΑ ΑΓΓΕΑ ΧΕΙΡΟΜΥΛΟΙ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΤΕΧΝΕΡΓΑ, ΑΛΑΣΑΡΝΑ II, Atina.
48. Poupaki 2017: Poupaki, E. A., “ΛΙΘΙΝΑ ΑΓΓΕΑ ΧΕΙΡΟΜΥΛΟΙ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΛΙΘΙΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ”, ΑΛΑΣΑΡΝΑ VI, Atina, 67-117.
49. Poupaki 2019: Poupaki, E., “Μαρμάρινα και άλλα λίθινα αγγεία από τη Σπάρτη”, AURA 2, 219-244.
50. Poupaki 2021: Poupaki, E., “Stone Artifacts from Agathonisi, Dodecanese, Greece: Evidence of Insularity”, Mare Nostrum, Vol. 12/No. 2, 127-164.
51. Ploug 1969: Ploug, G., “Les objets en pierre”, ed. G. Ploug- E. Oldenburg- E. Hammershaımb- R. Thomsen- G. Løkkegaard, Hama Fouilles Et Recherches 1931-1938 IV/3, Copenhague, 89- 106.
52. Quatember 2003: Quatember, U., “Marmorinventar”, hrsg. C. Lang-Auinger, Hanghaus 1 in Ephesos Funde und Ausstattung, Forschungen in Ephesos, Band VIII/4, Viyana, 121-152.
53. Quatember 2010: Quatember, U., “Marmorinventar”, hrsg. F. Krinzinger, Hanghaus 2 in Ephesos: die Wohneinheit 1 und 2 Baubefund, Ausstattung, Funde, Forschungen in Ephesos, Band VIII/8, Textband wohneinheit 2, Wien, 649-655.
54. Ramsay 1960: Ramsay, W. M., Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası, çev. M. Pektaş, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.
55. Sparkes 1962: Sparkes, B. A., “The Greek Kitchen”, The Journal of Hellenic Studies, Vol. 82, 121-137.
56. Stupperich 1990: Stupperich, R., “Neugefundene Bruchstücke von Marmorplastik”, hrsg. Ü. Serdaroğlu- R. Stupperich- E. Schwertheim, Ausgrabungen in Assos, AMS, Band 2, Bonn, 29-34.
57. Thompson-Wycherley 1972: Thompson, H. A.-Wycherley, R. E., The Athenian Agora: The History, Shape and Uses of an Ancient Center, The Athenian Agora, Vol. 14, American School of Classical Studies at Athens, Athens.
58. Tuna-Sakarya 2013: Tuna, N.-Sakarya, İ. “Reşadiye ve Burgaz Kazılarında Bulunan Mortarların Tipolojik Gelişimi”, ed. M. Tekocak, K. Levent Zoroğlu’na Armağan/Studies in Honour of K. Levent Zoroğlu, İstanbul, 729-741.
59. Tsoukala 2009: Tsoukala, V., “Cereal processing and the performanca of gender in archaic and classical Greece: iconography and function of a group of terracotta statuettes and vases”, ed. Ç. Özkan-Aygün, SOMA 2007: Proceedings of the XI Symposium on Mediterranean Archaeology, Istanbul Technical University 24-29 April 2007, BAR International Series 1900, Oxford, 387-395.
60. Türkmen 2009: Türkmen, B., Allionai’de Bulunan Ezme ve Öğütme Taş Aletleri ile Taş Kaplar, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
61. Ünal-Girginer 2007: Ünal, A.-Girginer, S., Kilikya-Çukurova: İlk Çağlardan Osmanlılar Dönemine Kadar Kilikya’da Tarihi Coğrafya, Tarih ve Arkeoloji, İstanbul.
62. Yıldızlı-Ergürer 2019: Yıldızlı, M.-Ergürer, H. E., “Parion Roma Dönemi Taş Kapları (2010-2018)”, ed. V. Keleş- H. Kasapoğlu-H. Ertuğ Ergürer-E. Çelikbaş-A. Yılmaz, Cevat Başaran’a 60. Yaş Armağanı/Essay for Cevat Başaran’s 60th Birthday Occasion, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara, 625-656.
63. Yıldız-Ötüken 2005: Yıldız-Ötüken, S., “2003 Yılı Demre-Myra Aziz Nikolaos Kilisesi Kazısı ve Duvar Resimlerini Koruma-Onarım-Belgeleme Çalışmaları”, 26. Kazı Sonuçları Toplantısı, C I, Ankara, 111-126.
64. Varga 2010: Varga, G., Roman Mortaria from Salla, Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae 61, Akadémiai Kiadó, Budapest 145-184.
65. Villing 2009: Villing, A., The Daily Grind of Ancient Greece: Mortars and Mortaria between Symbol and Reality, ed. A. Tsingarida, Shapes and Uses of Greek Vases (7th-4th B.C.), Brüksel, 319-334.