Perge’de Roma İmparatorluk ve Geç Antik Dönem’de Görülen İthal Keramik Malzeme Üzerine Genel Bir Değerlendirme

Öz

Perge, eski çağlarda Pamphylia olarak tanımlanan ve Antalya ilinin ovalık kısmını oluşturan bölgenin önemli kentlerinden biridir. Kentte bugün ayakta kalmış yapıların büyük çoğunluğu Roma İmparatorluk Dönemi’ne tarihlenmektedir. Bununla birlikte kentin akropolisinde yapılan çalışmalarla Perge’deki en erken insan izlerinin MÖ 5. bin civarına tarihlendiğini söyleyebilmek mümkün olmuştur. Bu tarihten itibaren yaklaşık MS 7. yüzyıla kadar kesintisiz yerleşim izlenen Perge’de 1946 yılından beri kazı ve onarım çalışmaları sürdürülmektedir. Farklı dönemlerde ve farklı uzmanlar tarafından sürdürülen çalışmalar sayesinde kentin keramik repertuarının oldukça geniş olduğu anlaşılmaktadır. Perge, kıyıdan içeride bir yerleşim yeri olmakla beraber, aslında gemilerle geliş gidişe uygun Aksu nehrine yakınlığı sayesinde aynı zamanda bir liman kentidir. Bu elverişli konumu sayesinde güçlü bir ticari ağa sahip olduğu söylenebilir. Nitekim yerleşmede MÖ 5. binden itibaren çok çeşitli türlerde keramik malzeme bulunmuştur. İleride gerçekleştirilmesi planlanan Perge keramik repertuarı çalışmalarına bir altlık oluşturması amacıyla hazırlanan bu derlemede kentin uzun süreli ve kesintisiz tarihinde Roma İmparatorluk ve Geç Antik Dönem ithal kaliteli keramik malzemeye odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Pamphylia
• Perge
• Keramik
• Sigillata
• Kırmızı Astarlı Keramik
• Unguentarium
• Geç Roma Keramiği

Destekleyen Kurum

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, İstanbul Üniversitesi, Türk Tarih Kurumu

Proje Numarası

57

Teşekkür

Perge Kazıları 1946-2011 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Öğretim Üye ve elemanları, 2012-2019 arasında ise Antalya Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü tarafından yürütülmüştür. 2020 yılından itibaren kazılar yeniden İstanbul Üniversitesi adına tarafımızdan sürdürülmektedir. 2020 yılı Perge Kazıları Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ve 57 no.lu proje ile Türk Tarih Kurumu tarafından desteklenmiştir. Her iki kuruma da destekleri için teşekkür ederiz. Ayrıca bu çalışmanın şekillenmesinde yardımlarını gördüğüm Dr. G. S. Özden Gerçeker’e ve Nihal Köseoğlu’na içtenlikle teşekkür ederim.

General Evaluation on Imported Pottery in Perge in the Roman Imperial Period and Late Antiquity

Öz

Modern Antalya Plain was called as Pamphylia in antiquity where Perge is one of the important cities of the region. The majority of the buildings that can be seen today are dated to the Roman Imperial Period. However, by the help of the excavations conducted in the acropolis, the first human traces are dated back to the 5000 BC. From this era until about 7th century AD, continuous settlement is observed in Perge, where excavation and restoration works have been carried out since 1946. Thanks to those studies carried out by different experts and in several periods. It is understood that the city’s pottery repertoire is quite extensive since 5000 BC till Late Antiquity. Although the settlement is far from Mediterranean, the geographic proximity to Aksu river, which is suitable for the ships to sail, makes Perge a harbour city. It can be said that the city has strong commercial network owing to this convenient location. This article is focused on imported materials of Roman Imperial Period and Late Antiquity.

Anahtar Kelimeler

• Pamphylia
• Perge
• Pottery
• Sigillata
• Red Slip Ware
• Unguentarium
• Late Roman Pottery

Proje Numarası

57

Kaynakça

1. Anderson 2004: Anderson, W., “An Archaeology of late Antique Pilgrim Flasks”, Anataloian Studies, S. 54, 79-93, Ankara.
2. Atik 1995: Atik, N., Die Keramik aus den Südthermen von Perge, Istanbuler Mitteilungen 40, (Yayınlanmış Doktora Tezi), Tübingen, Wasmuth.
3. Bilgin 2013: Bilgin, S., Perge Kazılarında Bulunmuş Damgalı Unguentariumlar, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi) İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
4. Çokay 1997: Çokay, S., Antik Çağda Aydınlatma Araçları ve Perge Kandilleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
5. Çokay 2003: Çokay, S., “Die Tonlampen”, Die Akropolis von Perge I. Survey und Sondagen 1994-1997, ed. H. Abbosoğlu-W. Martini, Mainz, Philip von Zabern, 139-143.
6. Çokay Kepçe 2013: Çokay Kepçe, S., “Pamphylia Bölgesi’nden’Kuzey Suriye’ Mortariumları”, Tarhan Armağanı, M. Taner Tarhan’a Sunulan Makaleler, Essays in Honour of M. Taner Tarhan, ed. O. Tekin-M. H. Sayar-E. Konyar, Ege Yayınları, İstanbul, 165-173.
7. Çokay Kepçe 2017: Çokay Kepçe, S., “Anadolu’da Bulunmuş Pişmiş Toprak Akhaimenid Kase ve Phialeler: Genel Bir Değerlendirme”, Persler. Anadolu’da Kudret ve Görkem, ed. K. İren-Ç. Atay-Ö. Kasar, İstanbul, 224-237.
8. Çokay Kepçe 2018: Çokay Kepçe, S., “İz(ini) Bırakmak”, Arkeoloji Tarih ve Epigrafi’nin Arasında: Prof. Dr. Vedat Çelgin’in 68. Doğum Günü Onuruna Makaleler, ed. F. Baz-M. Arslan, İstanbul, 205-212.

9. Escbach 2003a: Escbach, N., “Die archaische Keramik”, Die Akropolis von Perge I. Survey und Sondagen 1994-1997, ed. H. Abbosoğlu-W. Martini, Mainz, Philip von Zabern, 87-102.
10. Escbach 2003b: Escbach, N., “Zur Chronologie der frühen Keramik auf der Akropolis von Perge. Ein Vorbericht”, Probleme der Keramikchronologie des südlichen und westlichen Kleinasiens in geometrischer und archaischer Zeit, Int. Koll. Tübingen 24.3-26.3.1998, Hrsg. B. Rückert-F. Kolb, Bonn, 21-29.
11. Eschbach 2008: Escbach, N., “Eine ungewöhnliche Hydria von der Akropolis in Perge”, Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı Euergetes, Festschrift für Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu zum 65. Geburtstag, ed. İ. Delemen v.d., Antalya, 463-477.
12. Fırat 1992: Fırat, N., Perge Konut Alanı Kullanım Keramiği. Tipolojik Bir İnceleme, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
13. Fırat 1996: Fırat, N., “Perge Konut Alanı Kullanım Seramiği”, Les ceramiques en Anatolie aux epoques hellenistiques et romaines. Actes de la Table Ronde d’Istanbul, 23-24 mai 1996, 91-95.
14. Fırat 1999: Fırat, N., Perge Konut Alanı Keramiği, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
15. Fırat 2003: Fırat, N., “Roman Period Ceramics”, Die Akropolis von Perge I. Survey und Sondagen 1994-1997, ed. H. Abbosoğlu-W. Martini, Mainz, Philip von Zabern, 123-130.
16. Hayes 1967: Hayes, J. W., “North Syrian Mortaria”, Hesperia, S. 36, 4, 337-347.
17. Hayes 1971: Hayes, J. W., “A new type of early Christian Ampulla”, BSA, S. 66, 243-248.
18. Hayes 1972: Hayes, J. W., Late Roman Pottery, The British School at Rome, Londra.
19. Hayes 1980: Hayes, J. W., A supplement to late Roman Pottery, The British School at Rome, Londra.
20. Hohchuli-Glysel 2002: Hohchuli-Glysel, A., “La ceramique a Glaçure Plombifere d’Asie Mineure et du bassin Mediterraneen Oriental (Du I.er s. av. J.-C. Au I.er s. ap. J.-C.)”, Productions et diffusion en Mediterranee orientale (Chypre, Egypte et cote syro-palestinienne), ed. F. Blonde, P. Ballet, J. F. Salles, Lyon 2002, 300-319.
21. Laflı 2012: Laflı, E., “Roman and Late Roman Terracotta Unguentaria, 1988-2005”, Amorium Reports 3: The Lower City Enclosure. Finds Reports and Technical Studies, ed. C. S. Lightfoot-E. A. Ivison, İstanbul, Zero Yayınları, 181-192.
22. Lajtar 1993: Lajtar, A., “Ein bestempeltes Keramikfragment aus Beth-Shean”, ZPE, S. 102, 269-270.
23. Laube 2003: Laube, I., “Die Amphorastempel”, Die Akropolis von Perge I. Survey und Sondagen 1994-1997, ed. H. Abbosoğlu-W. Martini, Philip von Zabern, 131-138.
24. Loeschcke 1912: Loeschcke, S., “Sigillata-Töpfereien in Çandarlı”, AM, S. 37, 344-407.
25. Lund 2005: Lund, J., “An Economy of Consumption. The Eastern Sigillata A Industry in the Late Hellenistic Period”, Making, moving and managing: the new World of Ancient Economies, 323-321 BC, Oxford, Oxbow, 233-252.
26. Malfitane-Poblome-Lund 2005: Malfitane, D.-Poblome J.-Lund J., “Eastern Sigillata A in Italy. A socio-economic Evaluation”, Bulletin Antieke Beschaving, S. 80, 199-212.
27. Meyer-Schlichtmann 1988: Meyer-Schlichtmann, C., Die Pergamenische Sigillata aus der Stadtgrabung von Pergamon: Mitte 2. Jahrhunderts v. Chr.-Mitte 2. Jahrhunderts n. Chr (Pergamenische Forschungen 6), Berlin, Walter de Gruyter.
28. Onurkan 1980: Onurkan, S:, “Perge Keramik Buluntularından Bir Örnek”, Anadolu Araştırmaları, S. 7, 109-111.
29. Onurkan 1999: Onurkan, S:, “Perge Tuğla Damgaları. Satır ve Monogram”, 12. TTKongresi 12-16 Eylül 1994, - Ankara I. Cilt, 161-191.
30. Özden Gerçeker 2012: Özden Gerçeker, S., “Two Italian Sigillata fragments from Perge” Adalya, S. XVI, 159-170.
31. Özden Gerçeker 2015: Özden Gerçeker, S., Perge Batı Nekropolis Dolgu Tabakasında Bulunan (Parsel 159) Sagalasssos Kırmızı Astarlı Keramikleri, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
32. Özden Gerçeker 2021: Özden Gerçeker, S., “A Typological Assessment on the Examples of Eastern Sigillata D and Late Roma D Koinai from Perge-Lot 159”, Pisidia Araştırmaları II: Pisidia ve Yakın Çevresinde Üretim, Ticaret ve Ekonomi/Pisidian Studies II: Production, Trade and Economy in Pisidia and its Surrounding Areas, Isparta, 31 October - 03 November 2018, 305-319.
33. Özdilek 2019: Özdilek, B., “Letoon Teras Duvarı Kazılaırnda Ele Geçen Doğu Sigillataları ile Lykia Bölgesi Kırmızı Astarlı Seramikler”, Arkhaia Anatolika, S. 2, 52-83.
34. Özüdoğru-Dündar 2007: Özüdoğru, Ş-Dündar, E., “Kibyra Geç Roma-Erken Doğu Roma Dönemi Mühürlü Unguentariumları”, Olba, S. XV, 145-177.
35. Poblome 1999: Poblome, J., Sagalassos Red Slip Ware. Typology and Chronology (Studies in Eastern Mediterranean Archaeology II), Turnhout, Brepols.
36. Poblome v.d. 2001: Poblome, J.-Degryse, P.-Cottica, D.-Fırat, N., “A New Early Byzantine Production Centre in Western Asia Minor. A Petrographical and Geochemical Study of Red Slip Ware From Hierapolis, Perge and Sagalassos.”, Rei Cretariae Romanae Fautorum Acta, S. 37, 119-126.
37. Recke 2003a: Recke, M., “Die Akkulturation Pamphyliens am Beispiel der Fundkeramik der Akropolis von Perge. Ein Vorbericht”, Griechische Keramik im kulturellen Kontext. Akten des Internationalen vasen-symposium in Kiel vom 24. bis 28.9.2001 veranstaltet durch das Arch. Inst. Der Christian-Albrechts-Univ. Zu Kiel, ed. B. Schmaltz-M. Söldner, 251-251.
38. Recke 2003b: Recke, M., “Die klassische und hellenistische Keramik unter Einschluss der attisch schwarzfigurigen Keramik”, Die Akropolis von Perge I. Survey und Sondagen 1994-1997, ed. H. Abbosoğlu-W. Martini, Mainz, Philip von Zabern, 103-121.
39. Recke 2006a: Recke, M., “Der Blick von aussen Kulturelle Beziehungen Pamphyliens zu Zypern in der spaeten Bronze-und frühen Eisenzeit”, Zypern – Insel im Schnittpunkt interkultureller Kontakte. Adaption und Abgrenzung von der Spaetbronzezeit bis zum 5. Jahrhundert. Symp. Mainz, 1-23.
40. Recke 2006b: Recke, M., “Eine Trickvase von der Akropolis in Perge und andere Zeugnisse für kultische Aktivitaetten waehrend der Mittel-und Spaetbronzezeit. Zur Rolle Pamphyliens im 2. Jahrtausend v. Chr.”, Hayat Erkanal’a Armağan. Kültürlerin Yansıması, Studies in honor of Hayat Erkanal: Cultural Reflections, Istabul, 618-625.
41. Recke-Çokay 2007: Recke, M.-Çokay, K., “Achaemenid Bowls in Pamphylia”, The Achaemenid Impact on local populations and cultures in Anatolia, ed. İ. Delemen, 83-96.
42. Recke 2008: Recke, M., “Die völkerverbindende Bedeutung der Südküste Kleinasiens”, Austausch von Gütern, Ideen und Technologien in der Aegaeis und im östlichen Mittelmeer. Von der praehistorischen bis zu der archaischen Zeit, 19.-21.05.2006, Ohlstadt, 221-244.
43. Recke 2011: Recke, M., “Pamphylische zwischen Ost und West. Die Ausgrabungen von Perge als Fallbeispiel”, Der Orient und die Anfaege Europas. Kulturelle Beziehungen von der Spaeten Bronzezeit bis zur Frühen Eisenzeit, ed. H. Matthaeus v.d., Wien, 167-176.
44. Takaoğlu 2006: Takaoğlu, T., “New Lights on the Origins of Eastern Sigillata B ware”, Anadolu Arkeolojisine Katkılar, 65. Yaşında Abdullah Yaylalı’ya Sunulan Yazılar, ed. T. Takaoğlu, İstanbul, 263-267.
45. Umurtak 2003: Umurtak, G., “A Short Report on a Group of Prehistoric Pottery Found at Perge Acropolis”, Die Akropolis von Perge I. Survey und Sondagen 1994-1997, ed. H. Abbosoğlu-W. Martini, Mainz, Philipp von Zabern, 81-85.
46. Waagé 1933: Waagé, F.O., The Roman and Byzantine Pottery, Hesperia, 2, 279-328.
47. Waagé 1948: Waagé, F.O., “Hellenistic and Roman Tableware of North Syria”, Antioch on the Orontes IV. I. Ceramic and Islamic Coins, ed. F. O. Waagé, Princeton, Department of Art and Archaeology, 51-52.
48. Yangaki 2009: Yangaki, A. G., “North Syrian Mortaria and other late Roman Personal and Utility objects bearing Inscriptions of Good Luck”, Byzantina Symmeikta, 19, 247-287.
49. Zeyrek 2002: Zeyrek, T. H., Perge Doğu Konut Alanı 1989-98 Kazılarında Ortaya Çıkarılan Evler, Mimari Açıdan Bir Değerlendirme, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.