Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği

Mehmet Savcı

Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği

Öz

Türkiye Cumhuriyeti, 1954 yılında Kıbrıs adasındaki Türklerin yaşadığı problemlerle ilgilenmeye başlamıştır. Fakat Türklerin haklarını korumak üzere gerçekleştirilen askerî harekât 1974 yılı Temmuz’unda başlamıştır. Adaya askerî müdahalenin bu denli gecikmesi incelemeye konu olan problemi teşkil etmektedir. Bu çalışmanın amacı, 1954 yılından askerî müdahalenin gerçekleştiği yıla kadar Türkiye’nin Kıbrıs Adasına askerî müdahale kararı üzerinden Kıbrıs politikasındaki Amerikan etkisini ortaya koymaktır. Böylelikle günümüzde de Türkiye için önemini koruyan Kıbrıs adası ve üzerindeki halkların yönetimi üzerine olan Türk dış politikasının nasıl etkilenebileceği tarihî perspektifte ele alınmış olacaktır. Çalışma sonucunda Türkiye Cumhuriyeti’nin Kıbrıs adasına askerî müdahalesinin 1974 yılına kadar gerçekleşmemesinin nedeni ve askerî harekâtı hazırlayan siyasî ortam ile ilgili ayrıntılı bilgi elde edilmiş olunacaktır. Çalışmanın hazırlık aşamasında literatür taraması yapılarak bilgi toplanmıştır. Tarama esnasında konu ile ilgili kitaplardan, bilimsel çalışmalardan ve özellikle döneminde devletler tarafından hazırlanmış raporlardan faydalanılmıştır. Bunun yanında ABD Başkanlık arşivlerinin internetten yayımlanmış birçok belgesi de incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

ALASYA, H. Fikret, Tarihte Kıbrıs, Kıbrıs Türk Kültür Derneği Genel Merkezi, Ankara 1988
ALÇITEPE, Galip, “Kıbrıs Bunalımı ve Barış Harekâtı (1963-1974)”, Türkler Ansiklopedisi, Ankara 2002, c. 17, s. 118-120
ARMAOĞLU, Fahir, Belgelerle Türk-Amerikan Münasebetleri, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1991
ATAÖV, Türkkaya, Amerika, NATO ve Türkiye, Ankara 1969 BALL, George, The Past Has Another Pattern, New York 1982
BİRAND, Mehmet Ali, 30 Sıcak Gün, İstanbul 1980 (7. Baskı)
Jr. BRANDS, Harry. W, “America Enters The Cyprus Tangle 1964”, Middle Eastern Studies, Sayı 3 (Temmuz 1987), c. 23, s. 330
ÇAKAR, Filiz (Yıldız), “Türkiye’nin Geleneksel Güvenlik Sorunu: Kıbrıs”, Uluslararası Güvenlik Sorunları ve Türkiye, ed. Refet Yinanç ve Hakan Taşdemir, Ankara 2002, s. 328
DENKTAŞ, Rauf R., Akritas Planı ve Gençliğe Sesleniş, İstanbul 1994

ERHAN, Çağrı, “1830 Osmanlı-Amerikan Antlaşması’nın Gizli Maddesi ve Sonuçları”, Belleten, Sayı 234 (1998), c. 62, s. 457
ERİM, Nihat, Bildiğim ve Gördüğüm Ölçüler İçinde Kıbrıs, Ajans-Türk Matbaası, Ankara 1975
FIRAT, Melek, 1960-1971 Türk Dış Politikası ve Kıbrıs Sorunu, Siyasal Kitabevi, İstanbul 1997
GAZİOĞLU, Ahmet, “Osmanlıdan Cumhuriyete Kıbrıs”, Türkler Ansiklopedisi, c. 19, Ankara 2002, s. 927-929
GÖNLÜBOL, Mehmet, “Türk-Amerikan İlişkilerinde Genel Bir Değerlendirme”, Foreign Policy, Sayı 4 (Aralık 1971), c. 1, s. 14
GÖNLÜBOL, Mehmet, Olaylarla Türk Dış Politikası, Ankara 1989
GÖZEN, Ramazan, “Türk Amerikan İlişkileri ve Türk Demokrasisi: Realist Bağlantı”, Türkiye’nin Dış Politika Gündemi Kimlik, Demokrasi, Güvenlik, Ankara 2001, s. 79-81
GÜVEN, Çağdaş, Bölgesel Çatışmalar İçinde Kıbrıs ve Johnson Mektubu’nun Türk Dış Politikasındaki Yeri, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2009
HARRIS, George S., Troubled Alliance: Turkish-American Problems in Historical Perspective 1945-1971, American Enterprise Institute for Public Policy Research, Washington 1972
HART, Parker T., Two NATO Allies at the Threshold of War, Duke University Press, Durham 1990
İSMAİL, Sabahattin, 150 Soruda Kıbrıs Sorunu, İstanbul 1998
KESİKTAŞ, Fatma Gül, Kıbrıs Sorununun Türk-Amerikan İlişkilerine Yansıması: Johnson Mektubu (1960-1965), Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Isparta 2005
KOÇ, Süleyman, Dünden Bugüne Kıbrıs Sorunu ve Stratejik Yaklaşımlar, IQ Kültürsanat Yayıncılık, İstanbul 2005
LANDAU, Jacob M., “Johnson’s Letter to İnönü and the Greek Lobbying at the White House”, The Turkish Yearbook of International Relations, Sayı 14 (1976), s. 45
“Lozan Sulh Muahedenamesinin Kabulüne Dair Kanunlar”, Düstur, 3. Tertip, c. 5, İstanbul 1931
OBERLING, Pierre, Bellapalis’e Giden Yol, çev. Mehmet Erdoğan, Genelkurmay Yayınları, Ankara 1987
ÖZCAN, Abdullah, Türkiye’deki Amerika, İstanbul 1993
ÖZGİRAY, Ahmet, “Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri Arasındaki Siyasal İlişkiler (1923- 1938)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 43 (Nisan 1999), c. 15, s. 48
PAPANDREU, Andreas G., Namlunun Ucundaki Demokrasi, çev. Semih Koray ve Mehmet Emin Yıldırım, Bilgi Yayınları, Ankara 1988
SOMUNCUOĞLU, Sadi, Kıbrıs’ta Sirtaki, Ankara 2002
STEPHEN, Michel, The Cyprus Question, London 1997
ŞAHİN, Güneş, Kıbrıs Barış Harekâtı ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Sürecinde Türk Kamuoyu, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara 2012
ŞAHİN, Haluk, Gece Gelen Mektup: Türk- Amerikan İlişkilerinde Bir Dönüm Noktası, İstanbul 1987
ŞAHİN, Haluk, Johnson Mektubu: Türk- ABD İlişkilerini Değiştiren Olayın Perde Arkası, Gendaş Predikat Yayınları, İstanbul 2002
TAMKOÇ, Metin, The Warior Diplomats Guardians Of National Security and Modernization Of Turkey, Salt Lake City 1976
TOKER, Metin, Demokrasimizin İsmet Paşalı Yılları, İnönü’nün Son Başbakanlığı 1961-1965, İstanbul 1992
TUNCER, Hüner, Kıbrıs Sarmalı: Nasıl Bir Çözüm?, Ümit Yayıncılık, Ankara 2005
Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, der. Baskın Oran, İletişim Yayınları, İstanbul 2001
Türk Dış Politikasının Analizi, der. Faruk Sönmezoğlu, Der Yayınları, İstanbul 1998
USLU, Nasuh, Türk Amerikan İlişkilerinde Kıbrıs, Ankara 2000

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Savcı ^* Bu kişi benim
0000-0003-0232-8643
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

27 Nisan 2021

Kabul Tarihi

29 Mayıs 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Sayı: 3

IZ

https://izlik.org/JA85UC73NN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Savcı, M. (2021). Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği. Harp Tarihi Dergisi, 3, 1-42. https://izlik.org/JA85UC73NN

AMA

1.Savcı M. Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği. HTD. 2021;(3):1-42. https://izlik.org/JA85UC73NN

Chicago

Savcı, Mehmet. 2021. “Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği”. Harp Tarihi Dergisi, sy 3: 1-42. https://izlik.org/JA85UC73NN.

EndNote

Savcı M (01 Haziran 2021) Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği. Harp Tarihi Dergisi 3 1–42.

IEEE

[1]M. Savcı, “Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği”, HTD, sy 3, ss. 1–42, Haz. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA85UC73NN

ISNAD

Savcı, Mehmet. “Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği”. Harp Tarihi Dergisi. 3 (01 Haziran 2021): 1-42. https://izlik.org/JA85UC73NN.

JAMA

1.Savcı M. Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği. HTD. 2021;:1–42.

MLA

Savcı, Mehmet. “Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği”. Harp Tarihi Dergisi, sy 3, Haziran 2021, ss. 1-42, https://izlik.org/JA85UC73NN.

Vancouver

1.Mehmet Savcı. Türkiye’nin Kıbrıs Politikasında Amerikan Etkisi: Kıbrıs Barış Harekâtı Örneği. HTD [Internet]. 01 Haziran 2021;(3):1-42. Erişim adresi: https://izlik.org/JA85UC73NN