Kafkasya Bölgesinde Ermeni ve Kürt Ayrılıkçı Hareketleri Üzerine Türkiye-Sovyet Rusya İstihbarat Vakaları (1924-1955)
Öz
Mevcut literatürün, Türkiye ve Sovyet Rusya’nın Kafkasya bölgesindeki Ermeni ve Kürt ayrılıkçı hareketlerinin istihbarat vakalarını analiz etmek için kanıtlardan ve belirli bir çerçeveden yoksun olduğu gözlemlenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması ve Bolşevik Devrimi’nin ardından Sovyet Rusya’nın Kafkasya bölgesindeki istihbarat faaliyetleri, birbirinin öncülü ya da ardılı olan eşzamanlı ya da birbirini takip eden istihbarat örgütlerinin kurulmasıyla devam etmiştir. Bu çalışma, Sovyet Rusya’nın Kafkasya bölgesindeki Ermeni ve Kürt ayrılıkçı hareketlerine verdiği desteği, istihbarat vakalarını somut delillerle analiz ederek ortaya koymayı amaçlamaktadır. Kars ve çevresi Kürt ve Ermeni ayrılıkçı hareketlerinin hedef bölgesini oluşturmaktadır. Bu bölge, Ermeni ve Kürt ayrılıkçı hareketleri mensuplarının ve Sovyet casuslarının Türkiye’ye sızma faaliyetlerinin en yoğun olduğu alanlardan biridir. Sovyet Rusya ile ayrılıkçı hareket arasındaki temas merkezi Batum’dur. Batum’dan sonra ayrılıkçı hareketin en önemli üslerinden biri de Erivan’dır. Bu çalışmada, istihbarat ve karşı istihbarat gelişmeleri üzerinden Sovyet Rusya’nın Türkiye’deki Ermeni ve Kürt azınlıklara karşı yürütmeyi amaçladığı yıkıcı faaliyetler ortaya konulmaktadır. Bu çalışma, Kafkasya bölgesindeki ayrılıkçı hareketleri Türkiye ve Sovyet Rusya istihbarat örnekleri üzerinden incelemekte, ne tür tehditler oluşturdukları ve nasıl geliştikleri sorularına cevap aramaktadır. Disiplinlerarası bir yaklaşımın benimsendiği bu çalışmada istihbarat ve tarih disiplinlerinin bakış açılarından değerlendirmeler yapılmaya çalışılmış, Türk Diplomatik Arşivi’nde yer alan belgeler tasnif edilip, okunup, analiz edilerek çalışmanın tezlerine delil olarak sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Türkiye-Soviet Russia Intelligence Cases on Armenian and Kurdish Separatist Movements In The Caucasia Region (1924-1955)
Öz
It has been observed that the existing literature lacks evidence and a specific framework for analyzing the intelligence cases of the Armenian and Kurdish separatist movements in the Caucasus region of Türkiye and Soviet Russia. After the establishment of the Republic of Türkiye and the Bolshevik Revolution, Soviet Russia's intelligence activities in the Caucasus region continued with the establishment of simultaneous or successive intelligence organizations that were predecessors or successors of each other. This study aims to reveal the Soviet Russian support to the Armenian and Kurdish separatist movements in the Caucasus region by analyzing intelligence cases with concrete evidence. Kars and its surroundings constituted the target area of the Kurdish and Armenian separatist movements. This region is one of the areas where the infiltration activities of members of the Armenian and Kurdish separatist movements and Soviet spies into Türkiye were the most intense. The center of contact between Soviet Russia and the separatist movement was Batumi. After Batumi, Yerevan is another one of the most important bases of the separatist movement. In this study, through intelligence and counter-intelligence developments, the subversive activities that Soviet Russia aimed to carry out against the Armenian and Kurdish minorities in Türkiye are revealed. This study examines the separatist movements in the Caucasus region through the intelligence cases of Türkiye and Soviet Russia, and seeks answers to the questions of what kind of threats they pose and how they develop. In this study, which adopts an interdisciplinary approach, evaluations are tried to be made from the perspectives of intelligence and history disciplines, and the documents in the Turkish Diplomatic Archive are classified, read, analyzed and presented as evidence for the theses of the study.
Anahtar Kelimeler
