İnebolu’da Rus Bombardımanı (1915-1916)

Öz

Bu çalışma, İnebolu’nun tarihi hafızasında yer alan önemli bir boşluğu doldurmak amacıyla kaleme alınmıştır. İnebolu’nun Millî Mücadele yıllarında Yunan zırhlıları Panter ve Kılkış tarafından bombalanması hadisesi incelemelere konu edilmiş olmakla birlikte, şehrin I. Dünya Savaşı yıllarında Rus donanması tarafından bombardıman edilmesi, bugüne kadar müstakil ve kapsamlı bir araştırmaya konu olmamıştır. Bu eksiklik, yalnızca yerel tarih yazımı açısından değil, aynı zamanda I. Dünya Savaşı yıllarında Türk ve Rus taraflarının Karadeniz’de uygulamaya koydukları askerî stratejilerin ve lojistik faaliyetlerin anlaşılmasını da güçleştirmektedir. Çalışmada ilk aşamada, savaş öncesi dönemde Türk ve Rus donanmalarının Karadeniz’deki deniz güçleri mukayeseli olarak verilmiş, tarafların Karadeniz’de tatbik etmeyi düşündükleri stratejiler ortaya konulmuş, daha sonra İnebolu’nun Rus donanması tarafından bombalanması hadisesine temas edilerek, olayın sonuçları üzerine genel bir değerlendirme yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• I. Dünya Savaşı
• İnebolu
• Karadeniz
• Sevkiyat ve Nakliyat
• Türk ve Rus Donanması

The Russian Bombardment Of İnebolu (1915–1916)

Öz

This study aims to fill a significant gap in the historical memory of İnebolu. While the bombardment of İnebolu by the Greek battleships Panter and Kılkış during the Turkish National Struggle has been extensively researched, the bombardment of the town by the Russian navy during the First World War remains unexamined in an independent and comprehensive study. This deficiency not only limits the scope of local historiography but also hinders a fuller understanding of the military strategies and logistical operations employed by the Ottomans and Russians in the Black Sea during the First World War. The study, first, analyzes the Ottoman and Russian naval forces in the Black Sea comparatively prior to the war and outlines the strategies that both parties intended to pursue in the region. It then examines the Russian navy’s bombardment of İnebolu and concludes with a comprehensive assessment of its consequences.

Anahtar Kelimeler

• World War I
• Black Sea
• İnebolu
• Shipment and Transportation
• The Ottoman and Russian Navies

Kaynakça

1. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti 2. Şube (DH.EUM.2.Şb.)
2. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti 5. Şube (DH.EUM.5.Şb.)
3. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti 6. Şube (DH.EUM.6.Şb.)
4. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti İdare-i Umumiye Evrakı (DH.İ.UM)
5. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti İdare-i Umumiye Evrakı Ekleri (DH.İ.UM.EK)
6. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Muhasebe Kalemi (DH.EUM.MH)
7. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Dâhiliye Nezareti Şifre Kalemi (DH.ŞFR)
8. Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi (ATASE), İstiklal Harbi

9. Kastamonu Vilâyet Salnâmesi (KVS)
10. ARI, Kemal, Birinci Dünya Savaşı Kronolojisi, Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara 1997
11. ARSLAN, Zehra ve Yeliz Usta, “Rize’de Birinci Dünya Savaşı Yıllarında Rus Donanmasının Faaliyetleri ve Göçmenlerin Durumu (1915-1917)”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Sayı 17 (2014), s. 71-83
12. AVCI, Cemal, “19. Yüzyıl Sonlarında Kastamonu Vilayeti”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 24 (2012), s. 17-33
13. AYIŞIĞI, Metin, “Gaspçı Devlet İngiltere: Yeni Belgelerle, Reşadiye ve Sultan Osman Zırhlılarının Müsaderesi”, Tarih ve Medeniyet, Sayı 8 (1994), s. 42-47
14. AYSAL, Necdet, “Osmanlı Donanma Cemiyeti’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı 50 (2017), s. 1-23
15. AYSAL, Necdet, “II. Meşrutiyet Dönemi’nin Toplumsal bir Yardım Kuruluşu: Osmanlı Donanma Cemiyeti”, Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 9 (2020), c. 6, s. 103-120
16. BAŞ, Arda, “I. Dünya Savaşı’nda Rusya’nın Zonguldak’a Yönelik Saldırıları (1914-1915)”, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, Sayı 42 (2019), s. 14-34
17. BAŞKAYA, Muzaffer, “İngiliz Basınına Göre Birinci Dünya Savaşı’nda Trabzon’un İşgali”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Sayı 17 (2014), s. 88-96
18. BAZNA, Alperen Yalçın, “Tanzimat Dönemi Osmanlı Yol Çalışmaları Örnekleminde İnebolu Yolu Yapım Faaliyetleri (1862-1876)”, VAKANÜVİS-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, Sayı 1 (2023), s. 232-291
19. BEDİRHAN, Yaşar ve Figen Atabey, “Osmanlı Bahriyesi’nde Yabancı Danışmanlar (1808-1918)”, Turkish Studies, Sayı 5 (2013), c. 8, s. 127-139.
20. BİLİRLİ, Tahir, “Kastamonu Valisi Mehmet Reşid Paşa’nın 1914 yılı Vilayet Gezisi Raporuna Göre Taşköprü, İnebolu, Araç ve Devrekâni İlçeleri”, Turkish Studies, Sayı 2 (2020), c. 15, s. 391-406
21. Birinci Dünya Harbi İdari Faaliyetler ve Lojistik, c. 10, Genelkurmay Basımevi, Ankara 1985
22. Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi (Deniz Harekâtı), c. 8, Genelkurmay Basımevi Ankara 1976
23. Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi (Kafkas Cephesi 3‘ncü Ordu Harekâtı), c. 2, Genelkurmay Basımevi, Ankara 1993
24. CÖHCE, Salim, “Karategin’in Kastamonu ile Çankırı Bölgesindeki Faaliyetleri”, Anadolu’nun Fethi’nden Millî Mücadele’ye Sosyo-Kültürel Yapısıyla Kastamonu Uluslararası Sempozyum Bildirileri (12- 13 Nisan 2018), Kastamonu 2018, s. 40-47
25. ÇOPUR, Hatice, “Arşiv Belgeleri Işığında İnebolu’nun 19. Yüzyıldaki Fiziksel Gelişimi”, Akademik Sanat, Sayı 16 (2022), s. 237-270
26. DAL, Dilara, “Stratejik İş Birliği ve Askerî Danışmanlık Kapsamında Osmanlı Donanmasında Amiral Limpus Misyonu (1912-1914)”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, Sayı 38 (2021), c. 17, s. 441-475
27. DUMAN, Önder, “Birinci Dünya Savaşı Yıllarında Karadeniz’de Osmanlı Kayık Taşımacılığı”, Uluslararası Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Sayı 2 (2007), c. 1, s. 137-148
28. DÜZCÜ, Levent, “Osmanlı Bahriye Teşkilâtında Reform Çabaları (1876-1922)”, Gazi Akademik Bakış, Sayı 5 (2009), c. 3, s. 1-20
29. ERDOĞAN, Mehmet Ferhat, “Bahr-i Ahmer, Bezm-i Âlem ve Mithatpaşa Vapurlarının Karadeniz’de Batırılması ve Kafkas Cephesine Yansımaları”, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, Sayı 57 (2023), s. 69-80
30. ERDOĞDU, Mehmet Akif, “Trabzon’un Rus Donanmasınca Bombardımanı ve Bombardımanın Trabzon’a Etkileri (1914-1916)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 81 (2011), c. 27, s. 545-576
31. ESKİ, Mustafa, “İnebolu Limanının Tarihçesi ve Önemi”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 39 (1997), c. 13, s. 929-940
32. GENÇOĞLU, Mustafa, “Batı Bilgi ve Teknolojisinin Osmanlı Bahriyesine Aktarımı”, Tarih Araştırmaları Dergisi, Sayı 58 (2015), c. 15, s. 603-628
33. YAĞCI, Zübeyde Güneş, “1487 Tarihli Tapu-Tahrir Defterine Göre Kastamonu Kazasının Sosyal ve Ekonomik Yapısı”, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 2 (1996), s. 239-263
34. GÜVEN, Cemal ve Mustafa Zenginbaş, “Kafkas Cephesi’nin Karadeniz’den Takviyesine İlk Darbe: Rus Filosu Tarafından Zonguldak Bombardımanı ve Askerî Nakliye Gemilerinin Batırılması Hadisesi”, Yeni Türkiye, Sayı 73 (2015), s. 745-754
35. İBRET, B. Ünal, Duran Aydınöz ve Fahriye Bekdaş, “Karadeniz Kıyısında Stratejik Bir Liman: İnebolu Limanı”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Coğrafya Dergisi, Sayı 10 (2010), s. 1-19
36. KARABALIK, Kamuran, “Rusların Zonguldak Havzası’ndaki Kömür Nakliyatını Sekteye Uğratma Girişimleri ve Osmanlı Devleti’nin Aldığı Önlemler”, Zonguldak Antik Çağ’dan Cumhuriyet’e Bir Kentin Tarihi, ed. Ahmet Efiloğlu, Gürbüz Arslan, Yücel Namal, Çağlar Tan, Berikan Yayınevi, Ankara 2022, s. 235-256
37. KARADOĞAN, Umut C., “Birinci Dünya Savaşı’na Girerken Donanmada Yapılan Islah Çalışmaları ve Yabancı Uzmanlar”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 72 (2008), c. 24, s. 757-796
38. KIRIŞ, Özlem Yıldırım, “Osmanlı-Yunan Donanma Mücadelesi: Sultan Osman ve Reşadiye Gemileri”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı 90 (2019), s. 267-288
39. KÖSE, Osman, “Rusların Samsun’u Bombardımanı”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı 1 (1999), c. 12, s. 65-85
40. KURT, Burcu, “Osmanlı Donanmasında Modern Teknolojiyi Yakalamak: Bahriye Sanayi Alayları”, Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 28 (2015), s. 79-111
41. KURTARAN, Uğur, “Candaroğulları Beyliği’nin Osmanlı Devleti ile İlişkileri ve Beyliğin Osmanlı Hâkimiyetine Geçişi”, Çankırı Araştırmaları, Sayı 9 (2012), c. 7, s. 9-18
42. ÖKSÜZ, Hikmet, “I. Dünya Savaşı Sırasında Rus Donanmasının Karadeniz Limanlarını Bombalaması”, Uluslararası Trabzon ve Çevresi Kültür ve Tarih Sempozyumu (16-18 Mayıs 2006), Trabzon 2011, c. 1, s. 391-397
43. ÖKSÜZ, Hikmet ve Veysel Usta, “I. Dünya Savaşı Sırasında Rus Donanmasının Trabzon ve Çevresini Bombalaması”, İstanbul Üniversitesi Türkiyat Mecmuası, c. 24 (2014), s. 25-51
44. ÖZEL, Mesut, “Türkiye’de Donanma Cemiyetleri: Tarihsel Süreçte Gelişim ve Bağış Kampanyaları”, Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi (ATAD), Sayı 7 (2022), s. 20-57
45. ROONEY, Chris B., “Osmanlı İmparatorluğu’na Gelen İngiliz Deniz Misyonlarının Uluslararası Önemi, 1908-1914”, çev. Önder Kocatürk), Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, Sayı 13-14 (2009), s. 73-106
46. SATAN, Ali ve Hamza Bilgü, “İslam Mecmuası’nda Yer Alan Karargâh-ı Umumi Tebligatlarına Göre I. Dünya Savaşı’nda Karadeniz’de Türk ve Rus Donanmasının Faaliyetleri (1914-1915)”, Harp Tarihi Dergisi, Sayı 2 (2020), s. 149-176
47. SADIK, Ramin, “Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Karadeniz’de Rus-Türk Harbi: Rus Kaynaklarına Göre Trabzon’un İşgali”, Gazi Akademik Bakış, Sayı 34 (2024), c. 17, s. 127-150
48. SEZEN, Tahir, Osmanlı Yer Adları, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara 2017
49. ŞAHİN, Enis, “İngiliz The Times Gazetesi’ne Göre Trabzon’un Ruslar Tarafından İşgali (1916)”, Uluslararası Karadeniz İncelemeleri Dergisi, Sayı 7 (2009), c. 7, s. 101-127
50. Şehir ve Kasabaların Harp Bölgeleri, Bombardıman, İşgal ve Kurtuluş Tarihleri (1911-1922), Genelkurmay Basımevi, Ankara 1977
51. Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi (1908-1920), c. 3, Genelkurmay Basımevi, Ankara 1996
52. UMAR, Bilge, “İlk Çağda Kastamonu, İnebolu ve Abana”, TAÇ Dergisi, Sayı 2 (1986), c. 1, s. 71-73
53. YAKUPOĞLU, Cevdet, “İnebolu’da Türk İskânının Sessiz Tanıkları: Türkçe Yer Adları”, Geçmişten Geleceğe İnebolu (Tarih, Arkeoloji, Kültür ve Ekonomi), Berikan Yayınevi, (Ankara 2023), s. 23-50