Demografik ve Mesleki Özelliklere Göre Hemşirelerin Karanlık Liderlik Algısının İncelenmesi: Bir Üniversite Hastanesi Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı, bir sağlık kurumunda çalışan hemşirelerin demografik ve mesleki özelliklere göre karanlık liderlik algı düzeylerini incelemektir. Günümüzde liderlik tarzlarının çalışan memnuniyeti, verimlilik ve iş yaşam dengesi üzerindeki etkisi giderek daha fazla önem kazandığı için, sağlık kurumlarında görev yapan hemşirelerin bu konudaki deneyimlerinin araştırılması değerli bulunmuştur. Çalışma, nicel, tanımlayıcı ve kesitsel tiptedir. Araştırmanın evrenini 2024 yılında bir üniversite hastanesinde çalışan 800 hemşire, örneklemini ise araştırmaya katılmaya istekli toplam 260 hemşire oluşturdu. Çalışma 329 hemşire ile yürütüldü. Araştırmanın verileri “Kişisel Bilgi Formu” ve “İş Yerinde Karanlık Liderlik Algısı Ölçeği” kullanılarak toplandı. Verilerin analizinde NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2020 (Kaysville, Utah, USA) programı kullanıldı. Araştırmaya katılan hemşirelerin %21,3’ü nün 30-34 yaş aralığında olup, %74,8’ni kadın hemşireler oluşturdu. Hemşirelerin %62’sinin evli, %73,3’nün lisans mezunu olduğu bulundu. “Bezdiren Davranışlar alt boyutu toplam puan ortalamasının 11,50±5,47, Samimiyetsiz davranışlar alt boyutu toplam 6,99±3,93, Zorbaca davranışlar alt boyutu toplam puanının 9,10±5,35, İş Yerinde Karanlık Liderlik Ölçeği toplam puan ortalamasının ise 27,58±13,79 (Min.=17-Mak.=85) olduğu belirlendi. Cinsiyet, mesleki kıdem ve vardiyalı çalışma durumuna göre İşyerinde Karanlık Liderlik Ölçeğinin tüm alt boyutları ile ölçek toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulundu (p<0,05). Bu çalışmada, hemşirelerin algıladığı karanlık liderlik davranışlarının yalnızca iş ortamında kalmadığı, bireysel sosyal yaşamı da etkilediği görülmüştür. Bu bulgular, sağlık kurumlarında iş yaşam dengesini etkileyen yöneticilerin karanlık liderlik davranışlarının gözden geçirilmesi, yönetici davranışlarında etik ve hizmetkar liderlik anlayışının güçlendirilmesi için her kademedeki yöneticilere önemli sorumluluklar düştüğü sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hemşirelik
• karanlık liderlik
• liderlik

Destekleyen Kurum

Herhangi bir kurumdan finansal destek alınmadı.

Etik Beyan

Araştırma için Haliç Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’ndan yazılı izin alındı (27/11/2024 tarih ve 09 sayılı karar).

Teşekkür

Verilerin toplanması aşamasında çalışma izni veren kurum yetkililerine ve araştırmaya katılmaya gönüllü Bursa Uludağ Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde çalışan hemşirelere desteklerinden dolayı teşekkürü borç biliriz.

An Examination of Nurses' Perceptions of Dark Leadership Based on Demographic and Professional Characteristics: A University Hospital Case Study

Öz

This study aims to investigate nurses’ perceptions of dark leadership in relation to their demographic and professional characteristics within a healthcare institution. Given the increasing importance of leadership styles on employee satisfaction, productivity, and work-life balance, it is considered valuable to investigate the experiences of nurses working in healthcare settings with regard to this phenomenon.This is a quantitative, descriptive, and cross-sectional study. The population of the research consisted of 800 nurses employed at a university hospital in 2024. The sample comprised 260 nurses who voluntarily agreed to participate; however, the study was ultimately conducted with 329 nurses. Data were collected using the “Personal Information Form” and the “Dark Leadership Perception Scale in the Workplace.” Statistical analyses were performed using the NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2020 software (Kaysville, Utah, USA). Among the participating nurses, 21.3% were between the ages of 30–34, and 74.8% were female. It was found that 62% of the nurses were married, and 73.3% held a bachelor’s degree. The mean score for the “Harassing Behaviors” subscale was 11.50±5.47, for the “Insincere Behaviors” subscale was 6.99±3.93, and for the “Bullying Behaviors” subscale was 9.10±5.35. The overall mean score on the Dark Leadership in the Workplace Scale was 27.58±13.79 (Min.=17, Max. =85). Statistically significant differences were found in all subscale and total scores of the Dark Leadership Scale based on gender, professional seniority, and shift-working status (p<0.05). The findings indicate that the dark leadership behaviors perceived by nurses extend beyond the workplace and affect their personal and social lives. These results highlight the need for reconsideration of managerial behaviors in healthcare institutions, particularly in terms of their impact on work-life balance. It is concluded that all levels of healthcare managers bear significant responsibility in promoting ethical and servant leadership principles and minimizing dark leadership practices in organizational settings.

Anahtar Kelimeler

• Nursing
• dark leadership
• leadership

Kaynakça

1. Zengin M.Toksik liderlik: Kavramsal bir çözümleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2019;8 (4), 2754-2766. http://www.itobiad.com/tr/issue/49747/598165
2. Northouse PG. Leadership: Theory and practice (9th ed.). SAGE Publications. (2021).
3. Bass BM. Leadership and performance beyond expectations. Free Press.1985.
4. Burns JM. Leadership. New York.Harper & Row.1978.
5. Luthans F,Avolio BJ. Authentic Leadership: A Positive Developmental Approach. In: Cameron, K.S., Dutton, J.E. and Quinn, R.E., Eds., Positive Organizational Scholarship, Barrett-Koehler, San Francisco, 241- 261.2023.
6. Fry LW.Toward a theory of spiritual leadership. The Leadership Quarterly, 2003;14(6), 693–727. https:// doi.org/10.1016/j.leaqua.2003.09.001
7. Sökmen A,Serbest S. Kişiliğin karanlık yönünün sağlık personelinin demografik özellikleri açısından incelenmesi, Yönetim, Ekonomi ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi,2022; 6(2), 72-92. doı: 10.29226/ TR1001.2022.289
8. Avolio BJ, Walumbwa FO, Weber TJ. Leadership: Current theories, research, and future directions. Annual Review of Psychology,2009; 60, 421–449. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.60.110707.163621

9. Schyns B, Schilling J. How bad are the effects of bad leaders? A meta-analysis of destructive leadership and its outcomes. The Leadership Quarterly, 2013;24(1), 138–158. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2012.09.001
10. Einarsen S, Aasland MS, Skogstad A. Destructive leadership behaviour: A definition and conceptual model. The Leadership Quarterly,2007; 18(3), 207–216. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2007.03.002
11. Paulhus DL, Williams KM. The Dark triad of personality: Narcissism, Machiavellianism, and psychopathy. Journal of Research in Personality,2002; 36(6), 556–563. https://doi.org/10.1016/S0092-6566(02)00505-6 Brouwers M, Paltu A. Toxic leadership: Effects on job satisfaction, commitment, turnover intention and organisational culture within the South African manufacturing industry. SA Journal of Human Resource Management, 2020; 18(1), 1–11. https://doi.org/10.4102/sajhrm.v18i0.1338
12. Dahlan M,Abdullah Omar R, Kamarudin S. Influence of toxic leadership behaviour on employee performance in higher educational ınstitutions in Saudi Arabia. International Journal of Organizational Leadership, 2024; 13(1): 79-101. doi: 10.33844/ijol.2024.60400
13. Büyüköztürk Ş. Sosyal Bilimler için Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.2010.
14. Yıldırım M, Öztürk M, Sönmezer İ. Liderliğin karanlık yüzü: türkiye’de yapılan lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. İşletme Akademisi Dergisi,2025; 6(1), 34–56. https://doi.org/10.26677/TR1010.2025.1533.
15. Aybar S, Akaçin F. Sağlık çalışanlarında toksik liderlik davranışlarının örgütsel sessizlik üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir çalışma. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi,2025; 16(31), 19-50. https://doi.org/10.47129/bartiniibf.1558710
16. Başar, U. Liderin Karanlık Kişilik Özellikleri ile Çalışanın Tükenmişliği Arasındaki İlişkide Çalışanın Karanlık Liderlik Algısının Aracı Rolü: Çok Düzeyli Bir Araştırma (Doktora tezi). Ankara: Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
17. Eagly AH.The his and hers of prosocial behavior: An examination of the social psychology of gender”, American Psychologist, 2009;64, 644-658.
18. Fajana S, Owoyemi O, Elegbede T,Gbajumo-Sheriff M. Women and the glass ceiling in Nigeria: An empirical investigation. International Journal of Business and Social Science, 2011; 2(7), 263–269.
19. Abdel-nasser Hassan Mahgob, G., Mohammed Abdallah Adam, S., Mohamed El-sayed, S. Staff Nurses ’Perception Regarding Toxic Leadership Behavior of Head Nurses and it’s Relation to their Work Engagement. Egyptian Journal of Health Care, 2024; 15(1): 511-524. doi: 10.21608/ejhc.2024.342592.
20. Guo X, Li X, Wang Y, Wang Y, Jin H, Xiao F, et al. Toxic Leadership Behavior: A Cross-Sectional Study. Journal of nursing management, 2023, 7711237. https://doi.org/10.1155/2023/7711237
21. Altaş SS, Gündüz Çekmecelioğlu H, Konakay G,Günsel M. Relationships among supervisor support, autonomy,job satisfaction and emotional labor on nurses within the Turkey context of healthcare services. Front. Psychol.2024; 14:1303170. doi: 10.3389/fpsyg.2023.1303170
22. Tepper BJ. Consequences of abusive supervision. Academy of Management Journal, 2000:43(2): 178–190.
23. Özkan A, Çamlıca T, Kartal H. (2022). Hemşire yöneticilerinin toksik liderlik davranışlarının hemşirelerin mesleki değerlere ilişkin algıları üzerindeki etkisinin analizi: Kesitsel bir anket. Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 2022; 30 (4 ): 973-980 . https://doi.org/10.1111/jonm.13597
24. Labrague LJ, Nwafor CE, Tsaras K. Influence of toxic and transformational leadership practices on nurses’ job satisfaction, job stress, absenteeism and turnover intention: A cross-sectional study. J Nurs Manag. 2020; 28: 1104–1113. https://doi.org/10.1111/jonm.13053
25. Labrague LJ, Lorica J, Chidozie NE, van Bogaert P, Cumming G. Development and testing of the psychometric property of the Toxic Leadership Behaviors of Nurse Managers Scale (ToxBH-NM). Journal of Nursing Management. 2020;28(4):840-50. https://doi.org/10.1111/jonm.13008