Hicrî Dördüncü Asır Ricâl Tenkidinin Mukayeseli İncelenmesi İsmail Kurt İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2025, 299 sayfa.

Öz

Hz. Osman’ın (ö. 35/656) şehadeti ile başlayan ve birbiri ardınca cereyan eden olaylar, birtakım fırkaların bazı gerekçelerle hadis uydurmaya teşebbüs etmesine ve hadis rivayeti noktasında hicrî I. asrın ortalarına kadar süregelen güven ortamının zedelenmesine sebep olmuştur. Zira -istisnaları olmakla birliktesahâbe ve tâbiûn, hadislerin sağlıklı bir şekilde rivayet edildiğinden şüphe etmemiş ve hatta rivayetin güvenilirliğinin sorgulanması Enes b. Mâlik (ö. 93/711) gibi bazı sahabîlerin tepki göstermesine yol açmıştır. Tâbiûn neslinin önde gelen isimlerinden İbn Sîrîn’in (ö. 110/728) hadis tarihinde sened araştırmasına fitne ile başlandığına yönelik ifadeleri ve hakkında farklı değerlendirmeler bulunmakla birlikte söz konusu fitnenin Hz. Osman’ın şehadetiyle yaşanan karışıklıklar olduğu yönündeki hâkim görüş, isnad sisteminin başlangıç tarihi ile ilgili ipucu vermektedir. Buna bağlı olarak hicrî I. asrın sonlarına doğru isnadın artık hadislerin ayrılmaz bir parçası hâline geldiğini söylemek mümkündür. Söz konusu durum senedde yer alan râvilerin birtakım kriterler çerçevesinde araştırmaya tabi tutulmasını mecbur kılmıştır. Böylelikle rivayetlerin kabul ya da reddine doğrudan etki edecek cerh ve ta‘dîl faaliyetleri başlamıştır

Anahtar Kelimeler

• Hicri Dördüncü Asır
• Rical
• Tenkidi