Andreas Görke ve “Motzki Okulu”nun Zayıflaması

Öz

Bu çalışma, Batı akademisinde erken dönem İslam kaynaklarına yönelik yaklaşımların zaman içerisindeki evrimini, Alman oryantalist Andreas Görke üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel gayesi, literatürde Motzki Okulu’nun mutavassıt temsilcisi olarak konumlandırılan Görke’nin revizyonist eğilimlere sahip olduğunu ortaya koymaktır. Çalışmada yöntem olarak, Görke’nin ʿUrve b. Zübeyr (ö. 94/713) rivayetlerine yönelik çalışmaları başta olmak üzere, ilgili literatür karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Görke ile Almanca gerçekleştirdiğimiz çevrimiçi mülakatlar ve yazışmalar ise çalışmamızın özgün kaynağını oluşturmaktadır. Araştırmanın temel amacı, Görke’nin Joseph Schacht’ın vaz ettiği geç tarihlendirme barajını isnad-metin analizi ile aşmış olmakla birlikte, oryantalist kaynak hiyerarşisini ve temel söylemlerini benimsediğini göstermektir. Bu bağlamda, Görke’nin geriye doğru büyüme teorisini, isnadların mükemmelleştirilmesi olgusunu ve kültürel ödünç alma gibi revizyonist kabulleri teyit ettiği gözlemlenmiştir. Öte yandan nebevî sünneti sonraki otorite arayışlarının bir sonucu olarak tespit etmesi, ricâl ve siyer literatüründe uydurma kıssalarla, şiirle ve mucizevî anlatımlarla bir kurtuluş tarihi kurgusunun mevcudiyeti gibi şüpheci okulun kuramsal teorilerini benimsemesi, onu hocası Harald Motzki’den ayıran ve yeni, post-revizyonist bir konuma yaklaştıran en belirgin karinelerdir. Çalışmanın literatüre temel katkısı, Görke’nin Motzki okulunu zayıflattığını ispatlaması ve onun ICMA (isnād-cum-matn) analizini kullanmasına rağmen şüpheci cenahın neticelerine ulaştığını göstermesidir. Bu yönüyle makale, Görke’nin Batı akademisinde Schachtçı şüpheciliğe yönelik yeniden kuramsal bir ircâ çağrısı anlamını taşıdığını ortaya koyarak, güncel erken dönem siyer ve hadis literatürü tartışmalarına özgün ve revize edici bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Andreas Görke
• isnad metin analizi
• isnadın geriye doğru yansıtılması
• kültürel ödünç alma
• post revizyonizm

Kaynakça

1. Alatawī, Ranyh Saied S. Abū ʿAbdullāh Muḥammad b. ʿUmar al-Wāqidī’s Historiography of the Prophet Muhammad’s Military Expeditions (A Critical Study of the Methodology with Special Focus on al-Wāqidī’s Kitāb alMaghāzī). Exeter: University of Exeter, Arab and Islamic Studies, Doktora Tezi, 2020.
2. Altıntaş, Fatma Betül. Tarihsel Eleştiri Yöntemlerinin Tenkidi ve İslâmî Rivayetlere Uygulanması Sorunu. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020.
3. Azami, Muhammed Mustafa el-. İslam Fıkhı ve Sünnet: Oryantalist Schacht’a Reddiye. çev. Mustafa Ertürk. İstanbul: İz Yayıncılık, 2014.
4. Bauer, Walter. Orthodoxy and Heresy in Earliest Christianity. çev. Paul J. Achtemeier. Philadelphia: Fortress Press, 1971.
5. Benjamin, Jules R. A Student’s Guide to History. Boston: Bedford/St. Martin’s, 13. Basım, 2016.
6. Berg, Herbert. “Competing Paradigms in the Study of Islamic Origins: Qurʾān 15:89-91 and the Value of Isnāds”. Method and Theory in the Study of Islamic Origins. ed. Herbert Berg. 259-290. Leiden: Brill, 2003.
7. Berg, Herbert. The Development of Exegesis in Early Islam: The Authenticity of Muslim Literature from the Formative Period. Richmond: Curzon, 2000.
8. Brown, Jonathan A. C. Hadith: Muhammad’s Legacy in the Medieval and Modern World. Oxford: Oneworld Publications, 2009.

9. Cambridge Advanced Learner’s Dictionary & Thesaurus. Erişim 11 Ekim 2026. https://dictionary.cambridge.org