Mehmed Said Hatiboğlu’nun İslami Tenkid Zihniyeti ve Hadis Tenkidinin Doğuşu Eserinde Hadislerle İlgili Görüşlerinin Değerlendirilmesi

Öz

İslam’ın doğru anlaşılması ve yaşanması için Kur’ân-ı Kerîm’den sonra en önemli kaynak olan hadislerin sübutunu tespit etmek, sahih hadisleri mevzû hadislerden ayırmak her zaman büyük bir önem arz etmiştir. Hadis âlimlerinin bu konuda yaptıkları çalışmaların başında isnad sistemi gelmiş ve isnad sıhhat araştırmalarında en önemli ölçütlerden biri olmuştur. Bunun yanında metin ve içerik tenkidi de yapılmış, neticede ortaya çıkan kavramlar hadis ve diğer İslami ilimlerde yerini almıştır. Hadis tenkidinde önceliğin isnada verilmiş olmasının nedeni, isnadı sağlam olmayan bir rivayet metninin hadis ilmi açısından bir karşılığının olmamasıdır. Mehmed Said Hatiboğlu İslami Tenkid Zihniyeti ve Hadis Tenkidinin Doğuşu eserinde fiten, fezâil, kıyamet alametleri, gayr-ı metlüv vahiy gibi konuları içeren hadislerin isnadını değerlendirmeden sadece içerik tenkidine tabi tutarak hadislerin güvenilirliği hakkında hükme varmıştır. Bu makalede Hatiboğlu’nun söz konusu eserinde sadece içerik tenkidine tabi tuttuğu rivayetlerden seçilen dokuz örneğin klasik hadis tenkidi çerçevesinde isnad değerlendirmeleri yapılmış, isnad tenkidiyle ulaşılan sonuçların Hatiboğlu’nun hükümlerinden farkı ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• fiten
• fezail
• kıyamet alametleri

Kaynakça

1. Abd b. Humeyd, Ebû Muhammed Abd b. Humeyd b. Nasr el-Kissî. el-Müntehab min Müsnedi Abd b. Humeyd. Nşr. Mahmûd Muhammed Halîl - Subhî el Bedrî. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1408/1988.
2. Abdullah b. Ahmed, Ebû Abdirrahman Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. Fezâilü Osmân b. Affân. Nşr. Ebû Mus‘ab Tal‘at el Hulvânî. Riyad: Dâru Mâcid Asîrî, 1421/2000.
3. Abdullah b. Ahmed, Ebû Abdirrahman Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. Kitâbü’s-Sünne. Nşr. Muhammed b. Saîd b. Sâlim el Kahtânî. 2 cilt. Mekke: Dâru İbni’l-Kayyim, 1406/1986.
4. Abdürrezzâk, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi‘ es-San‘ânî el-Himyerî. el-Emâlî fî Âsâri’s-Sahâbe. Nşr. Mecdî Seyyid İbrâhim. Kahire: Mektebetü’l Kur’ân, t.y.
5. Abdürrezzâk, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi‘ es-San‘ânî el-Himyerî. el-Musannef. Nşr. Habîbürrahman el-A‘zamî. 12 cilt, 2. basım. Beyrut: el Mektebü’l-İslâmî, 1403/1983.
6. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. Fezâilü’s Sahâbe. Nşr. Vasiyyullah b. Muhammed Abbâs. 2 cilt. Beyrut: Müessesetü’r Risâle, 1403/1983.
7. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. Kitâbü’z-Zühd. Nşr. Muhammed Ahmed Îsâ. Kahire: Dâru’l-Gadi’l-Cedîd, 1426/2005.