Hadis Literatüründeki Kaynak Atıflarının Doğrulanması [ Cevâmi‘u’l-Kelim Örneği]

Öz

Tarihçiler, erken dönem İslam tarihini yazarken (Hz. Muhammed’e dair rivayetler olan) hadislere bir kaynak olarak dayanırlar. Her hadisin başında, o hadisi nakleden kişilerin sırasını verdiği varsayılan bir isim zinciri, yani isnad yer alır. Araştırmacılar, hadislerin tarihlerini ve coğrafi kökenlerini tespit etmek amacıyla bu isnadlar üzerinde çeşitli yöntemler uygular. [Ancak] bu yöntemler, isnadlarda atıfta bulunulan isimlerde sehven yapılan hataların bulunmadığını varsayar. Ne var ki hadis literatürü çok hacimli ve karmaşık olduğundan, bu tür hataların sistematik biçimde tespiti ve düzeltilmesi elle yürütülen yöntemlerle mümkün değildir. [Bu çalışmada,] bu hataların bir bölümünü otomatik olarak tespit edip düzeltmeye yönelik yeni hesaplamalı ve istatistiksel yöntemler sunuyoruz. Bunu da Cevâmi‘u’l-Kelim adlı dijital hadis veri tabanında yer alan isnadlardaki kaynak atıflarını inceleyerek yapıyoruz.

Anahtar Kelimeler

• hadis
• isnad
• dijital beşeri bilimler
• kaynak tenkidi