Bedenin, Temsilin ve Armağanın Sınırında: Türkiye’de Sütannelik Kimliği ve Anne Sütünün Etnografisi

Öz

Annelik kimliği, toplumsal ve biyolojik bir inşa olarak farklı toplumlar tarafından kadınlık kimliğinin bir parçası olarak görülmektedir. Sütannelik kavramı ise, annelik kimliğinin hem tarihsel hem de sembolik bir uzantısıdır. Anne sütü, sadece kadın bedeninin ürettiği bir besin değil aynı zamanda bedenler arasında dolaşıma sokularak bir bağın oluşmasına aracılık etmektedir. Anne sütünün paylaşılması, yeni akrabalık ilişkilerinin kurulmasını sağlayan bir armağan olarak görülebilir. Günümüzde, sosyal medyada kurulan anne sütü paylaşım grupları aracılığıyla gerçekleşen anne sütü paylaşımları, hem sütanneliğin anlam dünyasında hem de kadın dayanışması pratiklerinde dönüşümler yaratmaktadır. Bu makalede, Türkiye’nin kentsel alanlarında yaşayan kadınların anne sütü paylaşım deneyimleri konu edilerek anne sütüne ve sütanneliğe yükledikleri anlamların açığa çıkarılması, sütannelik mefhumunun değişen anlamına dair süreklilikler ve kopuşlar üzerinden gelenekselden günümüze izlediği seyrin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Makale verileri, yüksek lisans tezinin etnografik verilerine dayanmaktadır. Nitel ve nicel veri toplama teknikleri kullanılarak yürütülen araştırma, sosyal medya üzerinden süt paylaşımını deneyimleyen 20 kadına ulaşılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre süt paylaşımı yapan annelerin daha çok kendilik değerini arttırma motivasyonuyla bu paylaşımı yaptıkları saptanmıştır. Anne sütüne yüklenen anlamlar incelendiğinde anne sütüne daha çok soyut anlamlar yüklendiği, anne ve çocuk arasında kurulan ilişki temasına daha çok atıf yapıldığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Anne sütü
• sütannelik
• armağan
• armağan ekonomisi
• kimlik

At the Limits of Body, Representation and Gift: Wetnursing Identity and the Ethnography of Breast Milk in Türkiye

Öz

Maternal identity is considered both a social and biological construct and is widely perceived as an essential component of womanhood across different societies. The concept of wet nursing represents a historical and symbolic extension of the maternal identity. Breast milk is not merely a nutrient produced by the woman’s body; it also facilitates the creation of bonds as it circulates between the bodies. The sharing of breast milk can be viewed as a form of gift-giving that establishes new kinship ties. Today, breast milk sharing through social media groups brings about transformations both in the meaning of wet nursing and in the practices of solidarity among women. This article explores the breast milk sharing experiences of women living in the urban areas of Türkiye, aiming to reveal the meanings they attribute to breast milk and wet nursing. It seeks to trace the continuities and ruptures in the evolving notion of wet nursing, from traditional forms to contemporary practices. This article is based on ethnographic data collected during a master’s thesis. Employing both qualitative and quantitative research methods, the study reached 20 women who have engaged in breast milk sharing via social media. The findings indicate that these women are primarily motivated by a desire to enhance their sense of self-worth. The meanings attributed to breast milk are predominantly abstract, with frequent references to the emotional bond between the mother and child.

Anahtar Kelimeler

• Breast milk
• wetnursing
• gift
• gift economy
• identity

Kaynakça

1. Akkayan, T. (2010). İnsanın şık icadı armağan. Antropoloji, (24), 1–17. https://dergipark.org.tr/ google scholar
2. Alparslan, B. (2020). Nesiller arası aktarımda kadınlık ve annelik inşaları (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. google scholar
3. Arısan, K. ve Günay, D. (1995). Abdülaziz Bey: Osmanlı adet, merasim ve tabirleri. İstanbul. google scholar
4. Arkonaç, S. (2008). Sosyal psikolojide insanları anlamak: Deneysel ve eleştirel yaklaşımlar. Nobel Yayınları. google scholar
5. Artan, T., Taşçı, A. ve Başcillar, M. (2018). Üniversite öğrencilerinin gönüllü olma motivasyonları ile özgecilik düzeyleri arasındaki ilişki. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 5(26), 2483–2493. https://jshsr.org/ google scholar
6. Badinter, E. (2011). Kadınlık mı annelik mi? (A. Ekmekci, Çev.). İletişim Yayınları. https://iletisim.com.tr/ google scholar
7. Baker, B., ve Yang, I. (2018). Social media as social support in pregnancy and postpartum. Sexual and Reproductive Healthcare, 17, 1–5. https://doi.org/10.1016/j.srhc.2018.05.003 google scholar
8. Bartlett, A. (2002). Breastfeeding as headwork: Corporeal feminism and meanings for breastfeeding. Women’s Studies International Forum, 25(3), 373–382. https://doi.org/10.1016/S0277-5395(02)00278-X google scholar

9. Batson, C. D. ve Powell, A. A. (2003). Altruism and prosocial behaviour. In T. Millon & M. J. Lerner (Eds.), Handbook of psychology (pp. 463-485). New York, John Wiley & Sons. link“https://books.google.com.tr/">https://books.google.com.tr/”, )[https://books.google.com.tr/] google scholar
10. Bilgin, N. (2003). Sosyal psikoloji sözlüğü: Kavramlar, yaklaşımlar. İstanbul: Bağlam Yayınları. google scholar
11. Cengiz, G. H. (2020). 19. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı çocuk beslenmesinde yaygın bir gelenek: Sütannelik ya da sütninelik. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 1–25. https://dergipark.org.tr google scholar
12. Çeber, E. ve Ekşioglu Başgün, A. (2011). Sütannelik. İçinde E. Çeber ve E. Akçiçek (Ed.), Anne sütü ve süt analık. İzmir: Dilan Matbaa. google scholar
13. Çoban, S. (2023). Bakım rejimleri ve Türkiye’de bakım. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi/Hacettepe University Journal of Faculty of Letters, 40(2), 455–465. https://doi.org/10.32600/huefd.1228210 google scholar
14. Dalbay, R. ve Avcı, N. (2018). Kimlik inşasına ilişkin temel yaklaşımlar ve bu yaklaşımların Türkiye’ye yansımaları. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 17-39. https://dergipark.org.tr google scholar
15. Deliktaş, A., Körükcü, O., ve Kukulu, K. (2015). Farklı gruplarda annelik deneyimi. Clinical and Experimental Health Sciences, 5(4), 274-283. https://dergipark.org.tr google scholar
16. Dovidio, J. F., Piliavin, J. A., Schroder, D. A., ve Penner, L. A. (2012). An introduction to prosocial behaviour. The social psychology of prosocial behaviour (3rd Ed.). New York: Psychology Press. )[https://books.google.com.tr">https://books.google.com.tr]link“https://books.google.com.tr”, google scholar
17. Dündar, T., ve Özsoy, S. (2023). Annelerin anne sütü ile ilgili metaforları: Nitel bir çalışma. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(3), 472–481. https://doi.org/10.46237/amusbfd.1253457 google scholar
18. Eke, N. P. (2023). Orta sınıf bir ideoloji olarak annelik. Sosyoloji Dergisi, 45, 93–126. https://doi.org/10.59572/sosder.1264808 google scholar
19. El-Khuffash, A. ve Unger, S. (2012). The concept of milk kinship in Islam: Issues raised when offering preterm infants of Muslim families human milk. Journal of Human Lactation, 28(2), 125–127. )[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov">https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov]link“https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov”, google scholar
20. Foucault, M. (2007). Cinselliğin tarihi (H. U. Tanrıöver, Çev.). Ayrıntı Yayınları. google scholar
21. Fouts, H. N., Hewlett, B. S. ve Lamb, M. E. (2012). A biocultural approach to breastfeeding interactions in Central Africa. American Anthropologist, 114(1), 123–136. [suspicious link removed] google scholar
22. Freedman, J. L., Sears, D. O., and Carlsmith, J. M. (1993). Sosyal Psikoloji (A. Dönmez, Çev.). Ankara, İmge Kitabevi Yayınları. google scholar
23. Godbout, J. T. (2003). Armağan dünyası (Ç. Ertürk, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
24. Golden, J. (1996). From commodity to gift: Gender, class, and the meaning of breast milk in the twentieth century. The Historian, 59(1), 75–87. https://doi.org/10.1080/01615440.1996.10594295 google scholar
25. Gültekin, A. K. (2015). Potlatch (Potlaç). Bilim ve Ütopya – Aylık Bilim, Kültür ve Politika Dergisi. https://www.academia.edu/ google scholar
26. Güney, R. ve Çınar, N. (2017). Anne sütü ve mikrobiyota gelişimi. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research, 1, 17–24. https://dergipark.org.tr google scholar
27. Güngör, E. (1997). Ahlâk psikolojisi ve sosyal ahlâk (2. baskı). İstanbul: Ötüken Yayınları. https://www.scribd.com/ google scholar
28. Güngör, R. B. (2019). Ahlak Felsefesinde Özgecilik. Ankara, Atlas Yayınlar. google scholar
29. Hachisuka, R., ve Aksoy Sugiyama, C. (2020). Ben çocuğumu böyle besliyorum! Beslenme konusunda sosyal medya anneleri üzerine bir değerlendirme. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi/International Journal of Human Studies, 3(5), 123–142. https://doi.org/10.35235/uicd.717056 google scholar
30. Hadımlı, A., Demirelöz Akyüz, M., ve Tuna Oran, N. (2018). Gebelerin interneti kullanma sıklıkları ve nedenleri. NWSA: New World Sciences Academy, 13(3), 32–43. https://doi.org/10.12739/NWSA.2018.13.3.4B0018 google scholar
31. Hambraeus, L. (1977). Proprietary milk versus human breast milk in infant feeding: A critical appraisal from the nutritional point of view. Paediatric Clinics of North America, 24(1), 17–36. )[https://www.sciencedirect.com/">https://www.sciencedirect.com/]link“https://www.sciencedirect.com/”, google scholar
32. Hill, G., Johnston, G., Campbell, S. ve Birdsell, J. (1987). The medical and demographic importance of wet nursing. Canadian Bulletin of Medical History, 4(2), 183–192. link“https://www.utpjournals.press">https://www.utpjournals.press”, )[https://www.utpjournals.press] google scholar
33. HMBANA Guidelines Committee. (n.d.). HMBANA standards for donor human milk banking: An overview. https://www.hmbana.org google scholar
34. HMBANA. (2020). HMBANA standards for donor human milk banking: An overview. HMBANA Guidelines Committee. https://www.hmbana.org google scholar
35. Hogg, M. A. ve Vaughan, G. M. (2007). Sosyal psikoloji (İ. Yıldız & A. Gelmez Çev.). Ankara: Ütopya Yayınevi. google scholar
36. Holland, D. C. ve Lachicotte, W. (2007). Vygotsky, Mead, and the new sociocultural studies of identity. In H. Daniels, M. Cole, & J. V. Wertch (Eds.), The Cambridge Companion to Vygotsky (pp. 101-135). New York, Cambridge University Press. google scholar
37. İlkkaracan, İ. (2016). Cinsiyet, kalkınma ve küreselleşme: Tüm insanların önemli olduğu bir ekonomi. Feminist Ekonomi, 22(4), 152–155. https://doi.org/10.1080/13545701.2016.1195191 google scholar
38. Kadıoğlu, M. ve Şahin, N. H. (2014). Anne sütü bağışı: Türkiye’deki durum. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 1(2), 102-114. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hsp/issue/9193/115402 google scholar
39. Kahraman, A., ve Özbaşaran, F. (2023). Sanal destek, gerçek beslenme: Sosyal medyanın emzirme pratiği üzerindeki rolü. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, 11(23), 92–103. https://doi.org/10.55483/cekmece.1346548 google scholar
40. Karakaya, S. Ö. (2020). Kolostrum: Özellikleri ve prematüre bebeğe faydaları. STED, 29(3), 221–227. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sted/issue/56633/742862 google scholar
41. Kıvrak, A. O., ve Uçar, G. (2012). Kolostrumun özellikleri ve sporcularda kullanımı. Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 14(2), 138-142. https://www.acarindex.com google scholar
42. Laney, E. K., Hall, M. E. L., Anderson, T. L., ve Willingham, M. M. (2015). Becoming a mother: The influence of motherhood on women’s identity development. Identity, 15(2), 126–145. https://doi.org/10.1080/15283488.2015.1023440 google scholar
43. Lee, J. D. (2000). Wet nurses in early imperial China. Nan Nü: Men, Women and Gender in Early and Imperial China, 2(1), 1–39. Retrieved February 2021, from https://www2.ihp.sinica.edu.tw google scholar
44. Marshall, J. L., Godfrey, M., and Renfrew, M. J. (2007). Being a ‘good mother’: Managing breastfeeding and merging identities. Social Science & Medicine, 65(10), 2147–2159. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2007.06.015 google scholar
45. Mauss, M. (2018). Armağan: Değişim ve yükümlülük ilişkilerine dair deneme (N. Özyıldırım, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları. google scholar
46. McQuillan, J., Greil, A. L., Shreffler, K. M and Bedrous, A. V. (2015). The importance of motherhood and fertility intentions among US women. Sociological Perspectives, 58(1), 20-35. https://core.ac.uk google scholar
47. Midlarsky, E. ve Kahana, E. (1994). Altruism in later life. Thousand Oaks, CA: Sage Publications. link“https://www.researchgate.net/">https://www.researchgate.net/”, )[https://www.researchgate.net/] google scholar
48. Miller, T. (2010). Annelik duygusu: Mitler ve deneyimler (G. Tunçer, Çev.). İstanbul, İletişim. google scholar
49. Nakada, M. (2000). Wet-nursing in Dickens's Dombey and Son: A document of social history. Studies in Languages and Cultures, 52, 219-240. http://www.dickens.jp google scholar
50. Özbudun, S., ve Uysal, G. (2015). 50 soruda antropoloji (3. baskı). İstanbul: 7 Renk Yayınları. google scholar
51. Perez, C. M. (2020). The milk is love: Understanding mothers’ emotional attachment to breastmilk (Unpublished doctoral dissertation). University of Central Florida, Orlando, Florida. google scholar
52. Preston, S. D. ve de Waal, F. (2002). Empathy: Its ultimate and proximate bases. Behavioural and Brain Sciences, 25, 1-20. link“https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/">https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/”, )[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/] google scholar
53. Revel, J. (2012). Foucault sözlüğü (İ. Ergüden, Çev.). Say Yayınları. google scholar
54. Roberts, G. (1998). Competitive altruism: From reciprocity to the handicap principle. Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences, 265(1394), 427-431. )[https://www.researchgate.net/">https://www.researchgate.net/]link“https://www.researchgate.net/”, google scholar
55. Sadıkoğlu, Z. Z. (2023). Yeni anneliğin sosyolojisi. İstanbul, Alfa. google scholar
56. Sağlam Tekir, H. (2020). Osmanlı’da kimsesiz ve yoksul çocuklara anne şefkati: Irzahane. History Studies, 12(6), 3127–3146. https://doi.org/10.9737/hist.2020.958 google scholar
57. Sahlins, M. (2010). Taş devri ekonomisi (T. Doğan & Ş. Özgün, Çev.). İstanbul: BGST Yayınları. (Orijinal eser 1972 yılında yayımlanmıştır.) google scholar
58. Samur, G. (2008). Anne sütü. Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayınları. link“https://hsgm.saglik.gov.tr">https://hsgm.saglik.gov.tr”, )[https://hsgm.saglik.gov.tr] google scholar
59. Schwartz, C., Meisenhelder, J. B., Ma, Y. and Reed, G. (2003). Altruistic social interest behaviours are associated with better mental health. Psychosomatic Medicine, 65, 778–785. link“https://citeseerx.ist.psu.edu">https://citeseerx.ist.psu.edu”, )[https://citeseerx.ist.psu.edu] google scholar
60. Sever, M. (2015). Kadınlık, annelik, gönüllü çocuksuzluk: Elisabeth Badinter’den Kadınlık Mı Annelik Mi?, Tina Miller’dan Annelik Duygusu: Mitler ve Deneyimler ve Corinne Maier’den No Kid üzerinden bir karşılaştırmalı okuma çalışması. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 7(2), 72-78. https://dergipark.org.tr/ google scholar
61. Solmuş, T. (2012). Kadınlık ve annelik psikolojisi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. google scholar
62. Sweet, L. (2008). Expressed breast milk as a ‘connection’ and its influence on the construction of ‘motherhood’ for mothers of preterm infants: A qualitative study. International Breastfeeding Journal, 3(30). https://doi.org/10.1186/1746-4358-3-30 google scholar
63. Tajfel, H. ve Turner, J. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 56-63). Monterey, Brooks/Cole. )[https://books.google.com.tr/">https://books.google.com.tr/]link“https://books.google.com.tr/”, google scholar
64. Thorley, V. (2012). Mothers’ experiences of sharing breastfeeding or breastmilk, part 2: The early 21st century. Nursing Reports, 2, E2, 4-12. https://www.mdpi.com/ google scholar
65. Timurturkan, M. (2020). Biyoiktidar, beslenme ve annelik: Emzirmenin kültürel ve politik görünümleri. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 40(1), 219–248. https://doi.org/10.26650/SJ.2020.40.1.0034 google scholar
66. Tokdemir, K. (2023). Toplumsal cinsiyetin yeniden üretimi bağlamında annelik kavramının eleştirisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. google scholar
67. Topdemir Koçyiğit, O. (2023). Göç, aile ve evlilik. G. Kaya (Ed.), Cumhuriyet’in 100. yılı: Göçlerle dolu 100 yıl (ss. 145–152). Cem Yayınevi. google scholar
68. Topdemir Koçyiğit, O. (2012). İnfertilite ve sosyo-kültürel etkileri. İnsanbilim Dergisi, 1(1), 27-38. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuinsanbilim/issue/9239/115645 google scholar
69. Tunçbilek, Ş. S. (2023). Marcel Mauss'un Armağan Üzerine Denemesi Bir Tahlil (1. baskı). İstanbul, Ketebe. google scholar
70. Uluçay, Ç. (1971). Harem II. Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları. google scholar
71. Waldby, C., Noble-Carr, D., and Carroll, K. (2022). Mothers, milk and mourning: The meanings of breast milk after the loss of an infant. Sociology of Health & Illness, 44(8), 1247–1264. https://doi.org/10.1111/1467-9566.13551 google scholar
72. Wispe, L. (1972). Positive forms of social behaviour: An overview. Journal of Social Issues, 28(3), 1-19. https://spssi.onlinelibrary.wiley.com/ google scholar
73. Wispe, L. (1998). The distinction between sympathy and empathy: To call forth a concept, a word is needed. Journal of Personality and Social Psychology, 50(2), 314–321. https://psycnet.apa.org/ google scholar
74. Xiao, Y., Wong, K., Cheng, Q. ve Yip, P. S. (2021). Understanding the better than average effect on altruism. Frontiers in Psychology, 11, 562846, 1-14. google scholar
75. Yalom, M. (2002). Memenin Tarihi (A. Gün, Çev.). İstanbul, Çitlembik Yayınları. google scholar
76. Yavuzer, H., İşmen-Gazioğlu, E., Yıldız, A., Demir, İ., Meşeci, F., Kılıçaslan, A. ve Sertelin, Ç. (2006). Öğretmen özgeciliği ölçeği: Geliştirme, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 947–972. https://toad.halileksi.net/ google scholar
77. Yuval-Davis, N. (2003). Cinsiyet ve millet (A. Bektaş, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları. google scholar
78. Yüksel, H. (2024). Sütanneliğin Türkiye'deki değişen yüzü: Anne sütü bağışı deneyimlerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. google scholar
79. Zaatari, Z. (2006). Culture of motherhood: An avenue for women’s civil participation in South Lebanon. Journal of Middle East Women's Studies, 33-64. https://muse.jhu.edu/ google scholar
80. Ziegler, R. (2012). The Kula Ring of Bronislaw Malinowski: Co-evolution of an economic and ceremonial exchange system. Review of European Studies, 4(15), 15-27. link“https://www.researchgate.net/">https://www.researchgate.net/”, )[https://www.researchgate.net/] google scholar