XVII. YÜZYIL ÜÇ BESTEKÂRININ ALTI ÂYİN-İ ŞERÎFİNİN MÜZİKÂL ANALİZİ

Öz

Osmanlı Devleti’nin devlet ve toplum düzeninde karşılaştığı tüm olumsuzluklara rağmen; XVII. yüzyıl mûsikî tarihi bakımından en önemli ve zevkli devirlerden birini teşkil eder. Gerek mûsikî eserleri örneklerinin form, makam, usûl, bestekâr, güfte yazarı ve çalgı bilgileriyle nota   yazısına   geçirilmesi ve günümüze   ulaşmasına imkan vermesi özelliğiyle kaleme alınması, gerek  enderûn, mehterhâne, nevbethâne mevlevîhâne gibi dinî ve dindışı mûsikînin  eğitimi ve meşkinin gerçekleştirildiği mekanlardaki çeşitlilik ve paralelinde zengin form, makam, melodi yelpazesi ve  gerekse Hâfız Post, Kutb-i nâyi Osman Dede, Buhûrîzâde Mustafa Itrî, Köçek Derviş Mustafa Dede gibi Türk mûsikîsinin  büyük bestekârlarının varlığı ve onların eşsiz sanatlı ve dinî dindışı mûsikî eser örnekleri XVII. yüzyılı mûsikî kültürü ve tarihi açısından paha biçilemez kılmıştır. Bu yüzyılda özellikle dinî mûsikî formlarından ilahi, tevşîh, temcîd, na’t, mi’râciyye, salâ ve âyin-i şerîf gibi türlerden dinî mûsikînin temel taşları olan çok değerli eserler bestelenmiştir. Bu çalışmada, bestekârı bilinen ilk mevlevi âyîni olma özelliği taşıyan Derviş Kûçek Mustafa Dede’nin Bayati makamındaki âyin-i şerîfi, Nâyi Osman Dede’nin Uşşak, Rast, Çargâh ve Hicaz makamlarındaki âyin-i şerîfleri ve Buhûrîzâde Mustafa Itrî’nin Segâh makamındaki âyin-i şerîfi müzikal analiz yöntemleri ile analiz edilecek ve elde edilen veriler neticesinde bu döneme âyin besteciliği ve makamsal açıdan ışık tutmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• 17.yüzyıl,Mevlevî,Âyin-i Şerîf,Analiz

MUSICAL ANALYSIS OF SIX ÂYÎN-I ŞERÎF OF THE THREE COMPOSERS OF XVII. CENTURY

Abstract

XVII. century constitutes one of the most important and delightful periods in terms of classical music history despite all the hitches faced by the Ottoman State in the state and society. The writing of the samples of musical works in the musical notes together with their information on their form, makam, usûl, composer, lyricist and musical instruments, allowing them to come until today, and the diversity of places such as enderun, mehterhane, nevbethane mevlevihane, where religious and nonreligious musical education and exercise were performed, and in parallel to this the rich range of form, makam and melody as well as the existence of great composers of the Turkish classical music such as Hafiz Post, Kutb-i nayi Osman Dede, Buhûrîzâde Mustafa Itrî, Kûçek Derviş Mustafa Dede and unique examples of their artistic, religious and nonreligious musical works made the XVII. century invaluable in terms of musical culture and history. In that century, invaluable works were set to music, which consist the fundemantals of religious music, particularly from religious musical forms such as divine music, tevşih, temcid, naat, miraciyye, sala and âyîn-i   şerîf. In this study, âyîn-i   şerîf    of Kûçek Derviş Mustafa Dede in Bayati makam, which is the first mevlevi ritual whose composer is known, âyîn-i   şerîf   s of Nayi Osman Dede in Uşşak, Rast, Çargâh and Hicâz makams as well as âyîn-i   şerîf    of Buhûrîzâde Mustafa Itrî in Segâh makam will be analyzed with musical analysis methods, and by virtue of the results to be obtained, it will be tried to shed light on this period in terms of ritual's composing and makam.

Keywords

• 17th century,Mevlevi,Âyîn-i Şerîf (the ritual of Sufis),Analysis

Kaynakça

1. AYANGİL, Ruhi (2002), “XVII. Yüzyılda Türk Mûsikîsi”, Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi, Cilt. 7, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 43-58.
2. ÇEVİKOĞLU, Timuçin (2008), Döndükçe Gönülde Aşk Tazelenir, Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Konya.
3. KARADENİZ, Şirin (2013), “Mevlevi Âyinlerinin Kompozisyon Açısından İncelenmesi”, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.
4. TURA, Yalçın (1983), “Dînî Türk Mûsıkîsi Ders Notları”, Yayınlanmamış Ders Notları, İstanbul.
5. (1934), “Mevlevî Âyinleri”, Türk Mûsikîsi Klasiklerinden, İstanbul Konservatuarı Neşriyatı, Haşım Matbaası, İstanbul.