Adam Smith, History of Astronomy

Öz

This study examines Adam Smith’s posthumously published History of Astronomy from the perspective of intellectual history, focusing on the concepts of “wonder” and “imagination.” Smith interprets the history of astronomy not as a merely chronological account, but as an expression of the human mind’s search for order in the face of apparent irregularity. In this framework, scientific systems are regarded as products of the imagination’s effort to establish connecting principles among seemingly disconnected phenomena and thereby to alleviate wonder. The cosmological transformation from Eudoxus to Newton is analyzed within the context of this search for intellectual coherence. The study also addresses Smith’s evaluations of Islamic astronomy from the standpoint of Islamic science, demonstrating the problematic aspects of his generalizations through examples such as the Tusi couple, Ibn al-Shatir’s planetary models, and the zīj tradition of the Maragha and Samarqand observatories. Despite certain historical limitations, the work stands out for its original interpretation of the history of science as an aesthetic and intellectual quest for order.

Anahtar Kelimeler

• Astronomy
• Adam Smith
• History of Science
• Wonder
• Cosmology

Adam Smith, Astronomi Tarihi

Öz

Bu çalışma, Adam Smith’in ölümünden sonra yayımlanan Astronomi Tarihi adlı eserini “hayret” ve “muhayyile” kavramları ekseninde, düşünce tarihi perspektifiyle incelemektedir. Smith, astronomi tarihini kronolojik bir okumadan ziyade insan zihninin düzensizlik karşısında düzen kurma arayışının bir tezahürü olarak yorumlamaktadır. Eserde bilimsel sistemler, muhayyilenin kopuk fenomenler arasında bağlantı ilkeleri kurarak hayreti teskin etme çabasının ürünleri olarak değerlendirilir. Bu bağlamda Eudoksos’tan Newton’a uzanan kozmolojik dönüşüm, zihinsel tatmin arayışı çerçevesinde ele alınmaktadır. Çalışmada ayrıca Smith’in İslam astronomisine dair değerlendirmeleri, ne İslam bilim tarihi açısından temas edilmiş; özellikle Tûsî çifti, İbnü’ş-Şâtır’ın modelleri ve Merâga–Semerkand zîc geleneği gibi örnekler üzerinden söz konusu genellemelerin problemli yönleri gösterilmiştir. Sonuç olarak eser, tarihsel bazı sınırlılıklarına rağmen, bilim tarihini estetik ve zihinsel bir düzen arayışı olarak okuyan özgün yaklaşımıyla dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Astronomi
• Adam Smith
• Bilim Tarihi
• Hayret
• Kozmoloji