TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI’NDA GÜVENLİK İŞBİRLİĞİ VİZYONU: SINIRLAMALAR, RİSKLER VE KOLEKTİF GÜVENLİK İMKANI

Öz

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Türkçe konuşan ülkeler arasında işbirliğini geliştirmek amacıyla ilk etapta kültürel bir konsey şeklinde ortaya çıkmıştır. Soğuk Savaş sonrasında bölgesel işbirliğinin küresel ilişkileri tamamlayıcı bir unsur olarak etkisinin artmasıyla ivmelenmiştir. Türk devletleri arasındaki işbirliğinin kapsamı ve içeriği zamanla genişlemiştir. Sovyet sonrası coğrafyada Bağımsız Devletler Topluluğu ve Şanghay İşbirliği Örgütüne paralel olarak Türk dünyasının kurumsallaşmış bir platformu haline gelmiştir. Günümüzde uluslararası ve bölgesel risk ve tehditleri de gündemine alarak işbirliğini kültür ve ekonominin yanı sıra siyasi alanı da kapsayacak şekilde genişletmeye başlamıştır. TDT, güvenlik işbirliğinin önemini Zirve Bildirileri’nin yanı sıra Türk Dünyası 2040 Vizyonu ve TDT 2022-2026 Stratejisi gibi örgütün temel belgelerinde vurgulanmıştı. Kolektif güvenlik, bu güvenlik işbirliği vizyonunun önemli bir veçhesini oluşturmaktadır. Kolektif güvenlik, uluslararası ilişkilerde bir bölge veya uluslararası sistem içindeki devletlerin barış ve güvenliğe yönelik tehditlere yanıt olarak toplu hareket edilmesini içermektedir. Çalışma TDT'nin bölgesel tehditlerle mücadelede ve kolektif güvenliği sağlamak için güvenlik işbirliği alanında ne gibi yaklaşımları benimsediğini incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Devletleri Teşkilatı;
• Bölgeselcilik;
• Güvenlik;
• Kolektif Güvenlik

SECURITY COOPERATION VISION IN THE OTS: LIMITATIONS, RISKS AND COLLECTIVE SECURITY OPPORTUNITIES

Abstract

The Organization of Turkic States (OTS) initially emerged as a cultural council with the aim of developing cooperation among Turkish-speaking countries. It gained momentum in the post-Cold War era with the increasing effect of regional cooperation as a complementary factor to the global politics. Over time, Turkic nations developed the content and scope of their ooperation. In the post-Soviet sphere, OTS has become an institutionalized platform of the Turkic World in respect to the Commonwealth of Independent States (CIS) and the Shanghai Cooperation Organization SCO). Today, by considering current global and risks and threats, the OTS has incorporated political cooperation into its agenda besides cultural and economic issues. The OTS emphasized the importance of security cooperation in the Summit Declarations as well as in the basic documents of the organization such as the Turkish World Vision 2040 and OTS Strategy 2022-2026. Collective security constitutes an important aspect of this security cooperation vision. Collective security involves collective action in international relations by states within a region or the international system in response to threats to peace and security. The study examines the approaches adopted by the OTS in the field of security cooperation in combating regional threats and ensuring collective security.

Keywords

• Organization of Turkic States;
• Regionalism;
• Security;
• Collective Security

Kaynakça

1. Akcay, N. (2022). Does the Organization of Turkic States Worry China and Russia? https://thediplomat.com/2022/11/does-the-organization-of-turkic-states-worry-china-and-russia/ (Erişim Tarihi: 17.05.2025)
2. Alizada, N. (2025). Bölgeselciliğin Yeni Dinamiği: Türk Devletleri Teşkilatı ve Azerbaycan. MUTAD, Türk Devletleri Teşkilatı (Dünü, Bugünü, Yarını) Özel Sayısı içinde (ss.19-40). İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınevi.
3. Aydın, M. (2002). Kafkasya ve Orta Asya’yla İlişkiler. Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, cilt II, 4.Baskı içinde (ss.366-439). İstanbul: İletişim Yayınları.
4. Aydın, M. (2020). Kafkasya ve Orta Asya’yla İlişkiler. Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, cilt III, 4.Baskı içinde (ss.463-531). İstanbul: İletişim Yayınları.
5. Bailes, A.J.K. & Cottey, A. (2005). Regional security cooperation in the early 21st century, SIPRI Yearbook 2006: Armaments, Disarmament and International Security, ss.195-223.
6. Bekmurzaev, N. (2025). Territorial Disputes no Longer Threaten Peace and Stability in Central Asia. https://jamestown.org/program/territorial-disputes-no-longer-threaten-peace-and-stability-in-central-asia/ (Erişim Tarihi: 17.05.2025).
7. Britannica (n.d.). Collective security. https://www.britannica.com/topic/collective-security (Erişim Tarihi: 10.03.2025)
8. Buzan, B. & Wæver, O. (2003). Regions and Powers: The Structure of International Security. Cambridge: Cambridge University Press.

9. Canikoğlu, E. (2010). Putin Döneminde Rusya Federasyonu’nun ‘Yakın Çevre’ Politikası: (2000-2008), (Yayınlanmamış Doktora Tezi) Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
10. Caspian Institute for Strategic Studies (29 June 2024). Russia and the Organization of Turkic States: Cooperation Prospects. https://caspian.institute/product/regional-programs-directorate-of-ciss/ russia-and-the-organization-of-turkic-states-cooperation-prospects-38892.shtml (Erişim Tarihi: 15.05.2025)
11. Council of the European Union (2025, April 3). Joint Declaration following the First European Union-Central Asia Summit 4 April 2025, Samarkand, Uzbekistan, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7745-2025-REV-1/en/pdf (Erişim Tarihi: 20 Mayıs 2025)
12. Eren, E. (2022, 29 Haziran). Turgut Özal’ın Orta Asya (Türkistan) Politikası. Türkiye Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi-TASAM. https://tasam.org/tr-TR/Icerik/70108/turgut_ozalin_orta_asya_ turkistan_politikasi (Erişim Tarihi: 17.05.2025)
13. Eurasianet (2025, January 29). China enhances position as Central Asia’s economic overlord. https://eurasianet.org/china-enhances-position-as-central-asias-economic-overlord (Erişim Tarihi: 17.05.2025)
14. Farer, T.J. (1993). The Role of Regional Collective Security Arrangements. T.G.Weiss (Der.), Collective Security in an Changing World: A World Peace Foundation Study içinde (ss.153-186). Boulder & London: Lynne Rienner Publishers.
15. Global Security (t.y.). Caspian Guard. https://www.globalsecurity.org/military/ops/caspian-guard.htm (Erişim Tarihi: 13.05.2025)
16. Gnanguênon A. & Hofman, S.C. (2024). Regional Security Cooperation, Handbook of regional cooperation and integration içinde (ss.164-181). Cheltenham; Northampton : Edward Elgar Publishing.
17. Güler, M.A. (2022, January 28). Turkic unity can counterbalance Russia-China dominance. https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/turkic-unity-can-counterbalance-russia-china-dominance (Erişim Tarihi: 15.05.2025)
18. Harutyunyan, M. (2020). Russia Pledges Help to Yerevan if Fighting Reaches Armenia. https://www.themoscowtimes.com/2020/10/31/russia-pledges-help-to-yerevan-if-fightingreaches-armenia-a71920 (Erişim Tarihi: 07.03.2021)
19. Heckenthaler, J. (2024). Central Asia’s Shifting Regional Dynamics: Navigating the Impact of Russia’s War Against Ukraine. DGAP Policy Brief. https://dgap.org/en/research/publications/central-asias-shifting-regional-dynamics (Erişim Tarihi: 16.05.2025)
20. Hurrel, A. (2007). On Global Order: Power, Values and the Constitution of International Society. Oxford: Oxford University Press.
21. Hürriyet (2007, 16 Ocak). TSK'dan dünya ordularına 'barış' eğitimi. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/tskdan-dunya-ordularina-baris-egitimi-5784954 (Erişim Tarihi: 15.03.2025)
22. Kınık, H. & Çelik, S. (2021). The Role of Turkish Drones in Azerbaijan’s Increasing Military Effectiveness: An Assessment of the Second Nagorno-Karabakh War. Insight Turkey, 23(4), 169-191.
23. Kırım Haber Ajansı (2024, 08 Temmuz). Türk devletlerinin ortak askerî tatbikatı “Birleştik 2024” başladı! https://www.qha.com.tr/turk-dunyasi/turk-devletlerinin-ortak-askeri-tatbikati-birlestik-2024-basladi-491139 (Erişim Tarihi: 18.05. 2025)
24. Koçak, M. (2023). Potential of Organization of Turkic States in the International System: Promises and Vulnerabilities. Insight Turkey, 25 (5), 115-137.
25. MacFarlane, S.N. (2023). Regional Organizations and Global Security Governance. T.G. Weiss& R. Wilkinson (Der.), International Organization and Global Governance, Third Edition içinde (ss.508-521). London and New York: Routledge.
26. Matveev, A. (2025). Turkey’s Turkic Gambit: Balancing Influence in Post-Soviet States. https://timesca.com/turkeys-turkic-gambit-balancing-influence-in-russias-backyard/ (Erişim Tarihi: 24.03.2025)
27. McBride, J., Berman, N. & Chatzky, A. (2023). China’s Massive Belt and Road Initiative. https://www.cfr.org/backgrounder/chinas-massive-belt-and-road-initiative (Erişim Tarihi: 16.05.2025)
28. Mirzazada, E.(2025). The Organisation of Turkic States: What you need to know about organisation. https://anewz.tv/world/world-news/7372/the-organisation-of-turkic-states-what-you-need-to-know/news (Erişim Tarihi: 24.05.2025)
29. North Atlantic Treaty Organization (2023, July 04). Collective defence and Article 5. https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_110496.htm (Erişim Tarihi: 18.05.2025)
30. North Atlantic Treaty Organization (2024, March 07). Euro-Atlantic Partnership https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_67979.htm (Erişim Tarihi: 20 Mayıs 2025)
31. Outzen, R. (2023). Security and Military Cooperation Among the Turkic States in the 2020s. The Central Asia –Caucasus Analyst, Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program, Joint Center.
32. Şimşek, A. (2025, 22 Şubat). Türk Devletleri Teşkilatı yeni üye devletleri kabul edecek mi? https://www.trthaber.com/haber/turk-dunyasi/turk-devletleri-teskilati-yeni-uye-devletleri-kabul-edecek-mi-898274.html (Erişim Tarihi: 23.05.2025)
33. Tarçın, U. (2025). Türk Devletleri Teşkilatı’nda Askeri İşbirliği: Stratejik Bir Perspektif. MUTAD, Türk Devletleri Teşkilatı (Dünü, Bugünü, Yarını) Özel Sayısı içinde (ss.244–267). İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınevi.
34. Tass (2020, October 31). Pashinyan asks Putin to help ensure Armenia’s security. https://tass.com/world/1218647 (Erişim Tarihi:07.03.2021)
35. The Moscow Times (2020, October 07). Russia’s Security Guarentees for Armenia Don’t Extend to Karabakh, Putin Says. https://www.themoscowtimes.com/2020/10/07/russias-security-guarantees-forarmenia-dont-extend-to-karabakh-putin-says-a71687 (Erişim Tarihi: 07.05.2021)
36. The State Council of The People’s Republic of China (2023, October 11). Key takeaways BRI White paperhttps://english.www.gov.cn/news/202310/11/content_WS6526994fc6d0868f4e8e024a.html(Erişim Tarihi: 17.05.2025)
37. Türk Devletleri Teşkilatı. https://www.turkicstates.org/tr (Erişim Tarihi: 10.03.2025)
38. Türk Devletleri Teşkilatı (2009, 3 Ekim). Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi’nin Kurulmasına Dair Nahçıvan Anlaşması. https://www.turkicstates.org/u/d/basic-documents-tr/Nahcivan_Anlasmasi_ Turkce_20140417_193951.pdf (Erişim Tarihi: 10.03.2025)
39. Türk Devletleri Teşkilatı (2022, 12 Kasım). Türk Devletleri Teşkilatı 9. Zirvesi Semerkant Bildirisi. https://www.turkicstates.org/tr/haber/turk-devletleri-teskilati-9-zirvesi-semerkant-bildirisi (Erişim Tarihi: 23.05.2025)
40. Türk Devletleri Teşkilatı (2024, 6 Kasım). Türk Devletleri Teşkilatı 11.Zirvesi Bişkek Bildirisi. https://turkicstates.org/u/d/temel_belgeler/ Bi%C5%9Fkek_Bildirisi.pdf (Erişim Tarihi: 23.05.2025)
41. Türk Devletleri Teşkilatı (2021, 13 Kasım). Türk Dünyası 2040 Vizyonu. https://www.turkicstates.org/tr/haber/turk-dunyasi-2040-vizyonu (Erişim Tarihi: 10.03.2025)
42. Türkiye Today (2025, May 23). Turkic nations propose new crime-fighting council amid global security concerns. https://www.turkiyetoday.com/region/turkic-nations-propose-new-crime-fighting-council-amid-global-security-concerns-3201865 (Erişim Tarihi:23.05.2025)
43. Yegorov, A. (1996). Collective Security System of the CIS States and Measures Providing Peace on the Territory of the Former Soviet Union. https://www.nato.int/acad/fellow/94-96/yegorov/ (Erişim Tarihi: 12.03.2025)