KANSER TEDAVİLERİ ESNASINDA GELİŞEN ORAL MUKOZİTLERİN ÖNLENMESİ VE TEDAVİLERİ

Öz

Giriş: Kanser tedavilerinin neden olduğu komplikasyonlardan olan oral mukozitler (OM) ciddi sonuçları olabilen, ağrılı ağız lezyonlarıdır. Çalışmada OM tedavisinde kullanılan farmakolojik ve nonfarmakolojik yöntemlerin gerek tedavi edici gerekse koruyucu etkinliği konusuna odaklanılmıştır. Amaç: Kanser tedavileri esnasında gelişen OM’in önlenmesi ve tedavisinde güncel yöntemlerin etkinliklerini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Google akademik, pubmed, scopus, sciencedirect, dergipark, clinicalkey veri tabanlarında arama yapılmıştır. Anahtar kelime olarak Türkçe “oral mukozit”, ingilizce “oral mucozitis” kullanılmış ve yetişkin hastalarda, kanser tedavisine bağlı gelişen OM tedavi yöntemlerini içeren yayınlar dahil edilmiştir. 2015 sonrasında yayınlanmış olan çalışmalar, 01 Haziran – 01 Temmuz 2024 arasında taranarak bu çalışma oluşturulmuştur. Bulgular: OM’in tedavi ve bakımında kullanılan yöntemler incelenmiş ve yöntemin etkinliği, yönteme ulaşım ve kullanım kolaylığı gibi üstünlüklerine değinilmiştir. Sonuç: Kanser tedavileri esnasında gelişen OM’in önlenmesi ve tedavileri ile ilgili yayınlar incelenmiş ve birbirine üstünlükleri bulunan birçok etkili yöntem olduğu görülmüştür. Bu yöntemler hastanın durumu ve tercihi, bulunduğu kurumun imkanları göz önünde bulundurularak her hastaya özel olarak seçilmelidir. Çalışmalar göstermektedir ki birden fazla yöntemin kombine olarak kullanılması etkinliği arttırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kanser
• Oral Mukozit
• Kemoterapi
• Radyoterapi
• Ağız Bakımı.

Abstract

Introduction: Oral mucositis (OM), one of the complications caused by cancer treatments, are painful oral lesions that can have serious consequences. In this study, we focused on the therapeutic and preventive efficacy of pharmacological and nonpharmacological methods used in the treatment of OM. Objective: To evaluate the efficacy of current methods in the prevention and treatment of oral mucositis during cancer treatment. Materials and Method: Google academic, pubmed, scopus, sciencedirect, dergipark, clinicalkey databases were searched. Turkish ‘oral mucositis’ and English ‘oral mucositis’ were used as keywords and publications including OM treatment methods related to cancer treatment in adult patients were included. Studies published after 2015 were searched between 01 June - 01 July 2024 and this study was created. Results:The methods used in the treatment and care of OM were examined and the advantages of the method such as effectiveness of the method, ease of access to the method, ease of use of the method were mentioned. Conclusion: Publications on the prevention and treatment of OM during cancer treatment were analysed and many effective methods were found to be superior to each other. These methods should be selected individually for each patient, taking into account the patient's condition and preference and the facilities of the institution. Studies have shown that the combined use of more than one method increases the effectiveness.

Keywords

• Cancer
• Oral Mucositis
• Chemotherapy
• Radiotherapy
• Oral Care

Kaynakça

1. Abdel Moneim, A. E., Guerra-Librero, A., Florido, J., Shen, Y. Q., Fernández-Gil, B., AcuñaCastroviejo, D., & Escames, G. (2017). Oral mucositis: Melatonin gel an effective new treatment. International Journal of Molecular Sciences, 18(5), 1003. doi: 10.3390/ijms18051003
2. Aghamohamamdi A. & Hosseinimehr SJ. (2016). Natural products for management of oral mucositis induced by radiotherapy and chemotherapy. Integr Cancer Ther. 15(1):60-8. doi: 10.1177/1534735415596570
3. Akdemir, N. & Birol, L. (2020). İç Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. Akademisyen Kitapevi: Ankara.
4. Baharvand, M., Jafari, S. & Mortazavi H. (2017). Herbs in oral mucositis. J Clin Diagn Arş. 2017 Mart; 11 (3) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5427456/ Erişim Tarihi:16.05.2024
5. Can, G., Enç, N. & Akkaya S. (2008), Onkoloji hemşireliğinde kanıta dayalı semptom yönetimi. Konsensus’07: İstanbul.https://www.researchgate.net/publication/236903176_Onkoloji_Hemsireliginde_Kanita_Dayali_Semptom_Yonetimi_Konsensus'07 Erişim Tarihi:01.05.2024
6. Chaitanya NC, Muthukrishnan A, Babu DBG, Kumari CS, Lakshmi MA, Palat G, & Alam KS. (2017). Role of vitamin E and vitamin a in oral mucositis induced by cancer Chemo/Radiotherapy- A Metaanalysis. J Clin Diagn Res. 11(5):ZE06-ZE09. doi: 10.7860/JCDR/2017/26845.9905.
7. Çavuşoğlu, H., (2007). Oral mukozit yönetiminde kanıta dayalı hemşirelik. Türkiye Klinikleri Tıp Bilim Dergisi. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-oral-mukozit-yonetiminde-kanita-dayali-hemsirelik47683.html Erişim Tarihi:01.05.2024
8. Çelik, Y. (2023). Karadut (Morus Nigra) içeriği ve oral mukozit bakımı. Anadolu Tıbbı Dergisi, 2(2), 13- 17. https://dergipark.org.tr/en/pub/anadolutibbi/issue/80436/1376868. Erişim Tarihi:16.05.2024 Iesujhs I 45

9. Çıtak, K. & Kapucu, S. (2014). Kemoterapi alan hastalarda görülen oral mukozitin önlenmesi ve tedavisinde güncel yaklaşımlar: Kanıta dayalı uygulamalar. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. (2015) (70-77) https://atif.sobiad.com/index.jsp?modul=makaledetay&Alan=sosyal&Id=AV4_U0ZVDohDRoFDjN_y Erişim Tarihi:21.05.2024
10. Doğan, S., Yazıcı, H., Yalçınkaya, E., & Erdoğdu, H. I. (2017). Preventive effect of selenium pretreatment against cisplatin-induced oral mucositis in rats. The European Research Journal, 3(1), 11- 15. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/231886 Erişim Tarihi:22.05.2024
11. Elad, S., Cheng, K. K. F., Lalla, R. V., Yarom, N., Hong, C., Logan, R. M., Bowen, J., Gibson, R., Saunders, D. P., Zadik, Y.,Ariyawardana, A., Correa, M. E., Ranna, V. Bossi, P. & Mucositis guidelines leadership group of the multinational association of supportive care in cancer and international society of oral oncology (MASCC/ISOO). (2020). MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy. Cancer, 126(19), 4423–4431. doi;10.1002/cncr.33100
12. Hashemipour, M. A., Barzegari, S., Kakoie, S., & Aghahi, R. H. (2017). Effects of Omega-3 fatty acids against chemotherapy-induced mucositis: A double-blind randomized clinical trial. Wounds: A Compendium of Clinical Research and Practice, 29(12), 360–366. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29324423/ Erişim Tarihi:16.05.2024
13. Hayashi, H, Kobayashi R, Suzuki A, Yamada Y, Ishida M, Shakui T, Kitagawa J, Hayashi H, Sugiyama T, Takeuchi H, Tsurumi H, & Itoh Y. (2016). Preparation and clinical evaluation of a novel lozenge containing polaprezinc, a zinc-L-carnosine, for prevention of oral mucositis in patients with hematological cancer who received high-dose chemotherapy. Med Oncol. 33(8):91. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4945687/ Erişim Tarihi:01.05.2024
14. İzgüne, N. (2016). Kanser tedavisine bağlı gelişen oral mukozit yönetiminde kanıt temelli tamamlayıcı tedaviler. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 14(4). (S304-310) https://www.journalagent.com/kuhead/pdfs/KUHEAD_14_4_304_310.pdf Erişim Tarihi:16.05.2024
15. Shankar, A., Roy, S., Bhandari, M., Rath, G. K., Biswas, A. S., Kanodia, R., Adhikari, N., & Sachan, R. (2017). Current trends in management of oral mucositis in cancer treatment. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention : APJCP, 18(8). doi: 10.22034/APJCP.2017.18.8.2019
16. Özer, S. (2019). İç Hastalıkları Hemşireliği. İstanbul Medikal Yayıncılık: İstanbul. Riley, P., Glenny, A. M., Worthington, H. V., Littlewood, A., Clarkson, J. E., & McCabe, M. G. (2015). Interventions for preventing oral mucositis in patients with cancer receiving treatment: oral cryotherapy. The Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(12), https://doi.org/10.1002/14651858.CD011552.pub2.
17. Riley, P., Glenny, A. M., Worthington, H. V., Littlewood, A., Mauleffinch, L. M. F., Clarkson, J. E., & McCabe, M. G. (2017). Interventions for preventing oral mucositis in patients with cancer receiving treatment: cytokines and growth factors. Cochrane Database of Systematic Reviews, (11). doi.org/10.1002/14651858.CD011990.pub2
18. Tolkachjov, S. N., & Bruce, A. J. (2017). Oral manifestations of nutritional disorders. Clinics in Dermatology, 35(5), 441–452. https://doi.org/10.1016/j.clindermatol.2017.06.009 Erişim Tarihi:16.05.2024
19. Thomsen, M., & Vitetta L. (2018) Adjunctive Treatments for the Prevention of Chemotherapy- and Radiotherapy Induced Mucositis. Integr Cancer Ther. 17(4):1027-1047. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6247548/ Erişim Tarihi:16.05.2024
20. Yıldırım, D., Baykal, D. & Can G. (2017). Kök hücre transplantasyonu uygulanan hastalarda oral mukozite yönelik çalışmaların gözden geçirilmesi, Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 2018;15 (1): 51-56 https://app.trdizin.gov.tr/makale/TXpJM05Ua3hNUT09 Erişim Tarihi:22.05.2024
21. Yurdakul, Z. O., & Esenay, F. I. (2018). Kanserli çocuklarda oral mukozit için kullanılan kanıta dayalı yöntemler: Sistematik derleme. Güncel Pediatri, 16(3), 5178.https://dergipark.org.tr/en/pub/pediatri/issue/40492/485516#article_cite Erişim Tarihi:01.05.2024