Epistemological Foundations of Divine Guidance:The Human-Centered Necessity of Prophethood
Öz
Abstract: The institution of prophethood (nübüvvet) is one of the fundamental pillars upon which the ontological and epistemological existence of religion rests within Islamic theological thought, and it possesses an indispensable significance in the process of humankind's interpretation of the divine. Prophethood is not merely a historical phenomenon; rather, it is the personified manifestation of divine guidance necessary for human beings to assume the responsibility of servitude (ubudiyyah). In this respect, the institution of prophethood continues to maintain its relevance as an active subject in every time and place where religion is a matter of life. This study analyzes the traditional (naqlī) and rational (ʿaqlī) defenses—comprising rational inferences and narrative-based accounts—developed by theologians (mutakallimūn) against groups that sought to deny religious responsibility (taklīf) by rejecting the institutional necessity of prophets. In a study concerning the viability of religion, when prophethood is removed from the religious equation, religion transforms into a merely theoretical creed. However, the dimension of faith is an area that could largely be filled by human perception and imagination without the need for a prophet. The primary need for a prophet manifests itself during the processes of putting religious doctrine into practice. In a religious construct where the prophet is absent, the content of religious teachings, the nature of acts of worship, the human model proposed by religion, and particularly information regarding the metaphysical realm (samʿiyyāt) remain epistemologically groundless. Indeed, in a scenario where the prophet is ignored and revelation (waḥy) is absent, it is impossible to speak of an Islamic doctrine. Just as revelation is impossible without prophethood, it is also impossible to guarantee the truthfulness of religious teaching. In this article, discussions on the necessity of prophethood are handled within the axes of possibility (imkān), wisdom (ḥikmah), and necessity (wujūb). While the Muʿtazilite school attempted to interpret the issue of prophethood within the framework of the theories of "aslaḥ" (the most beneficial) and "luṭf" (grace), it accepted the sending of prophets as a necessity upon Allah due to the interests (maslaḥah) of His servants. They define this approach with the conceptualization of "wujūb ʿalā Allah" (necessity upon God). In contrast, the Ashʿarite and Māturīdite traditions within the Ahl al-Sunnah conceptualized this situation as a "requirement of wisdom and a result of mercy" in order to preserve the absolute nature of the divine will. The question "What would happen if no prophet were sent?", determined as the central debate of the study, is a reflection of the inquiry into what prophethood means religiously and what need it corresponds to. This inquiry aims to determine the epistemological and ontological necessity from which prophethood arises for humans, while also revealing the nature of the religious responsibility assumed by humankind. Considering the limitations of reason alone in distinguishing between good and evil (ḥusn and qubḥ), the presence of the prophet as a "guiding" authority is a necessity, especially in determining legal rulings (sharʿī) and forms of worship. The determination of the religious status of prophethood not only shows the nature of human responsibility but also sheds light on how this obligation (taklīf) is to be fulfilled. According to our hypothesis, the practical source of the human need for a prophet is based on the insufficiency of reason in performing the duty of servitude alone. In the specific context of Islam, religion—while not contradicting reason—possesses a nature that transcends it. In this context, the prophet is the foundational and completing element that declares the divine will at the point where reason remains limited. In this research, where a comparative method is adopted, classical theological texts and modern discussions are blended to present the decisive effect of prophethood on the perception of the "responsible human" (mukallaf) with a firm academic style. Consequently, the study aims to prove that prophethood is not only a principle of faith but also an indispensable epistemological component for the establishment of a moral and legal system.
Keywords: Theology, Religion, Prophecy , Servitude, Responsibility of man.
Anahtar Kelimeler
İlahi Rehberliğin Epistemolojik Temelleri:Nübüvvetin İnsan Merkezli Gerekliliği
Öz
Öz: Peygamberlik kurumu, İslam teolojik düşüncesinde dinin ontolojik ve epistemolojik varlığını borçlu olduğu temel umdelerden biri olup, insanın dini anlamlandırma sürecinde vazgeçilmez bir öneme sahiptir. Nübüvvet, salt tarihsel bir vakıa değil, insanın kulluk sorumluluğunu üstlenebilmesi için gerekli olan ilahi rehberliğin somutlaşmış halidir. Bu yönüyle nübüvvet kurumu, dinin yaşama konu olduğu her yer ve zamanda aktüel bir mesele olarak varlığını korumayı sürdürecektir. Bu çalışma; nübüvvetin kurumsal gerekliliğini reddederek dini sorumluluğu inkâr etmeye çalışan gruplara karşı kelamcıların geliştirdiği, rasyonel çıkarımlar ve rivayete dayalı aktarımlardan oluşan naklî savunmaları analiz etmektedir. Dinin yaşanabilirliği üzerine yapılan bir araştırmada, nübüvvet denklemden çıkarıldığında din, yalnızca teorik bir itikada dönüşür. Oysa dinin inanç boyutu, peygambere ihtiyaç duyulmadan da önemli oranda insanın tasavvur ve muhayyilesiyle doldurabileceği bir alandır. Peygambere duyulan asıl ihtiyaç, dini öğretinin hayata geçirilme süreçlerinde tebarüz eder. Peygamberin yer almadığı bir kurguda; dini öğretilerin içeriği, ibadetlerin keyfiyeti, dinin önerdiği insan modeli ve özellikle metafizik âleme (semiyât) dair bilgiler epistemolojik açıdan temelsiz kalmaktadır. Zira peygamberin yok sayıldığı ve vahyin bulunmadığı bir düzlemde, İslam öğretisinden söz edilmesine olanak yoktur. Nübüvvet olmaksızın vahyin gerçekleşmesi mümkün olamayacağı gibi, dini öğretinin doğruluğunun teminat altına alınması da imkânsızdır. Makalede nübüvvetin lüzumu tartışmaları; imkân, hikmet ve zorunluluk (vucûb) eksenlerinde ele alınmaktadır. Mu’tezile ekolü, nübüvvet meselesini "aslah" ve "lütuf" teorileri çerçevesinde anlamlandırmaya çalışırken, kulların maslahatı gereği peygamber göndermeyi Allah üzerine bir zorunluluk olarak kabul etmiştir. Bu yaklaşımı "vucûb alâ’l-lah" kavramıyla formüle etmişlerdir. Buna karşın Ehl-i Sünnet dairesinde yer alan Eş‘arî ve Mâturîdî gelenekler ise ilahi iradenin mutlaklığını korumak adına bu durumu "hikmetin gereği ve rahmetin eseri" şeklinde kavramsallaştırmıştır. Çalışmanın merkezi tartışması olarak belirlenen "Peygamber gönderilmeseydi ne olurdu?" sorusu, aslında peygamberliğin dini açıdan ne anlam ifade ettiği ve hangi ihtiyaca karşılık geldiği sorgulamasının bir yansımasıdır. Bu sorgulama, nübüvvetin insan için hangi epistemolojik ve ontolojik zaruretten doğduğunu tespit etmeyi amaçlarken, insanın dini açıdan nasıl bir sorumluluk yüklendiğini de ortaya koymaktadır. Aklın tek başına iyi ve kötüyü (hüsün ve kubuh) ayırt etmedeki sınırlılığı göz önünde bulundurulduğunda, özellikle şer’î hükümlerin ve ibadet şekillerinin belirlenmesinde peygamberin "yol gösterici" bir otorite olarak varlığı zorunluluk arz eder. Nübüvvetin dini konumunun tespiti, insan sorumluluğunun mahiyetini gösterdiği gibi, bu teklifin nasıl yerine getirileceğine de ışık tutmaktadır. Varsayımımıza göre insanın peygambere duyduğu ihtiyacın pratik kaynağı, aklın kulluk görevini tek başına eda etmedeki yetersizliğine dayanmaktadır. Zira İslam özelinde din, akılla çelişmese de onu aşan bir mahiyete sahiptir. Bu bağlamda peygamber, aklın sınırlı kaldığı noktada ilahi muradı bildiren ve teklifi tamamlayan kurucu unsurdur. Karşılaştırmalı bir yöntemin benimsendiği bu araştırmada, klasik kelam metinleri ile modern tartışmalar harmanlanarak nübüvvetin "mükellef insan" algısı üzerindeki belirleyici etkisi, kararlı bir akademik üslupla sunulmaktadır. Sonuç olarak çalışma; nübüvvetin sadece bir inanç esası değil, aynı zamanda ahlaki ve hukuki bir sistemin inşası için vazgeçilmez bir epistemolojik bileşen olduğunu ispatlamayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler: Kelam, Din , Peygamberlik , Kulluk , İnsan sorumluluğu (teklif).
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Araştırmam etik kurulu gerektirmez
