İmâmiyye’nin Mutʻa Nikâhı Anlayışına Zeydiyye Eleştirisi

Öz

Nikâh, İslâm hukukunda yalnızca iki birey arasındaki bir sözleşme değil, aynı zamanda aile kurumunun sürekli-liğini ve toplumsal düzeni koruyan dinî ve ahlâkî bir ku-rum olarak kabul edilmektedir. Mutʻa nikâhı ise İslâm ön-cesi Arap toplumunda bilinen geçici bir evlilik türü olup, İslâm’ın ilk dönemlerinde sınırlı biçimde uygulanmasına izin verildiği, daha sonra ise yasaklandığına dair farklı ri-vayetler bulunmaktadır. Bu durum, mutʻa nikâhının meş-ruiyeti konusunda mezhepler arasında önemli görüş ayrı-lıklarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. İmâmiyye mezhebi, mutʻa nikâhının Hz. Peygamber tarafından meş-ru kılındığını ve neshedilmediğini savunarak belirli şartlar-la geçerli olduğunu kabul etmektedir. Buna karşılık Zeydiy-ye mezhebi, mutʻanın başlangıçta geçici olarak mubah kı-lındığını ancak daha sonra Hz. Peygamber tarafından ya-saklandığını ileri sürmekte ve nikâhın geçerli olabilmesi için velinin izni, iki adil şahidin bulunması ve evliliğin sü-resiz olması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mutʻa Nikâhı
• İmâmiyye
• Zeydiyye.

The Zaydī Critique of the Imāmī Understanding of Mutʿa Marri-ge

Öz

Marriage (nikāḥ) in Islamic law is considered not only a contract between two individuals but also a religious and moral institution that preserves family continuity and so-cial order. Mutʿa marriage, however, was a form of tempo-rary marriage known in pre-Islamic Arab society. Although it was reportedly permitted for a limited period during the early Islamic era, various narrations indicate that it was la-ter prohibited. This situation has led to significant doctrinal disagreements among Islamic sects regarding the legiti-macy of mutʿa marriage. The Imāmiyya school maintains that mutʿa marriage was legitimized by the Prophet and that its ruling was never abrogated, therefore remaining valid under certain conditions. In contrast, the Zaydiyya school argues that mutʿa was initially allowed temporarily but was later definitively prohibited by the Prophet. Zaydi scholars emphasize that a valid marriage requires the con-sent of the guardian (walī), the presence of two just witnes-ses, and the absence of any time limitation.

Anahtar Kelimeler

• Mutʿa Marriage
• Imāmiyya
• Zaydiyya.

Kaynakça

1. Ayyâşî, Ebû’n-Nasr Muhammed b. Mesʻûd. Tefsîru’l-Ayyâşî. 3 Cilt. Kum/İrân: Müessesetu’l-Biʻseti, 1. Basım., 1421.
2. Beğâvî, Ebû Muhammed Hüseyin b. Mesʻûd el-. Tefsîru’l-Beğâvî Me‘âlimu’t-Tenzîl. 8 Cilt. Riyâd: Dâru Taybe, 2. Basım., 1409.
3. Behrânî, Seyyid Hâşim el-. el-Burhân fî Tefsîri’l-Kur’ân. 8 Cilt. Beyrût/Lübnan: Müessesetu’l-Âlemî lil-Metbuât, 2. Basım., 2006.
4. Buhârî, Ebû Abdulla Muhammed b. İsmail. Sahîhu’l-Buhârî. Beyrût/Lübnân: Dâru İbn Kesîr, 1. Basım., 1423. Cessâs, Ebî Bekr Ahmet b. Muhammed. Ahkâmu’l-Kur’ân. 5 Cilt. Lübnan/Beyrût: Dâru’l-İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1. Basım., 1992.
5. Dönmez, İbrahim Kâfi. “Müt‘a”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/174-180. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
6. Eki̇nci̇, Ahmet. “Şiî Mezhepler Arasında İhtilaflı Bir Mesele: Müt‘a Nikâhı”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. https://doi.org/10.32950/rteuifd.1010045
7. Fahreddîn er-Razî, Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. Mefâtihu’l-Gayb. 32 Cilt. Lübnan/Beyrȗt: Dâru’l-Fikr, 1977.
8. Hâdî-İlelhak, Yahyâ b. Hüseyin b. Kâsım. Kitabu’l-Ahkâm fı’l-Helali ve’l-Harâm. 2 Cilt. Yemen/Sanʻa: Mektebetu Bedr, 2. Basım., 2014.

9. Hûsî, Hüseyin b. Yahyâ el-. el-Cevâbü’r-râḳī ʿalâ Mesâʾili’l-ʿIrâḳī. Ysz.: yok, Tsz.
10. İbn Kesir, Ebi’l-Fidâ İsmâil b. Ömer. Tefsîru’l-Kur’âni’l-‘Azîm. Lübnan/Beyrȗt: Dâru İbn Hazm, 2012.
11. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce bi Şerhi’l-İmâmEbî’l-Hasan el-Hanefî es-Sündî. 5 Cilt. Lübnan/Beyrût,: Dâru’l-Ma’rifeti, 2012.
12. İbnu’l-Arabî, Ebû Bekr Muhammed b. Abdullah. Ahkâmu’l-Kur’ân. 4 Cilt. Beyrût/Lübnân: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 3. Basım., 2002.
13. İbnü’l-Cevzî, Ebû’l-Ferec Cemâlu’d-Dîn, Abdurrahmân b. Muhammed. Zâdu’l-Mesîr fi İlmi’t-Tefsîr. 4 Cilt. Lübnan/Beyrût: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1. Basım., 2001.
14. Karaman - Hayreddin vd. Kur’an Yolu Meâli. İstanbul: Mega Basım Yayın, 18. Basım., 2024.
15. Kuleynî,. Uṣûlü’l-Kâfî. 8 Cilt. Beyrut: Menşûrâtü’l-Fecr, 1. Basım., 2007.
16. Kummî, Alî b. İbrâhîm. Tefsîrü’l-Kummî. Kum: Müessesetü’l-İmâm el-Mehdî, 1. Basım., 1435.
17. Meclisî, Muhammed Bâkır. Mirʾâtü’l-ʿUkûl fî Şerḥi Aḫbâri Âli’r-Resûl. 16 Cilt. Merv: Dâru’l-Kutub el-İslâmiyye, 3. Basım., 1404.
18. Mukātil b. Süleymân, Ebü’l-Hasen Beşîr el-Ezdî el-Belhî. Tefsîru Mukâtil b. Süleymân. Lübnan/Beyrȗt: Dâru’l-Kurubi’l-İlmiyye, 1. Basım., 2003.
19. Murtezâ, Muhammed b. İbrâhim b. Muhammed b. Hasan el-. ez-Zeydiyyetu ve’l-İmâmiyyetu Vechen li Vechin. Yemen/Sana: Merkezu’l-Huda, 1998.
20. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim en-Neysâbûrî el-Kuşeyrî. Sahîhu Müslim. Suudi Arabistan: Beytu’l-Efkâri’d-Devliyye, 1418.
21. Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî en-. Sünenü’n-Nesâi bi Şerhi’l-Hâfız Celâluddîn es-Suyûti. 5 Cilt. Beyrût/Lübnan: Mektebetu’t-Türrâsi’l-İslâmî, 8. Basım., 2012.
22. Öz, Mustafa. “Nâsıbe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/393-394. İstanbul: TDV Yayınları, 2006. Süyûrî, Cemâlüddîn el-Mikdâd b. Abdillâh es-. Kenzü’l-ʻİrfân fî Fıkhi’l-Kurʾân. 2 Cilt. Tahrân: Mektebetu’l-Murtezeviyye, 1385.
23. Şevkânî, Muahammed b. Ali b. Muhammed. Neylu’l-Evtâr Şerhu Müntekâ’l-Ahbâr. Lübnan/Beyrût: Beytu’l-Efkâru’d-Devliyye, 2004.
24. Şeyh es-Sadûk, Muhammed b. ʿAlî b. el-Hüseyn. Men lâ Yahduruhu’l-Fakîh. 4 Cilt. Kum: Müessesetü’n-Neşri’l-İslâmî, 5. Basım., 1429.
25. Şeyh Muhammed b. Hasan el-Hur. Vesâilu’ş-Şîʻati ilâ Tahsîli Mesâli’ş-Şerîʻeti. 30 Cilt. Kum/İrân: Müessesetu Âli’l-Beyt li İhyâi’t-Turâs, 1414.
26. Şeyh Müfîd, Muhammed b. Muhammed b. Nuʻmân. Evâilu’l-Makâlât fî’l-Mezâhibi’l-Muhtârât,. Beyrût/Lübnan: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, 1983.
27. Şeyh Müfîd, Muhammed b. Muhammed b. Nuʻmân el-Ukberî. Hulâsatu’l-Îcâz fî’l-Mutʻetifi’l-Mutʻeti. Kum/İrân: Mektebetu Vatikân, 1. Basım., 1413.
28. Şeyh Müfîd, Muhammed b. Muhammed b. Nuʻmân el-Ukberî. Mesâilü’s-Sereviyye. Ysz.: Müessesetü’l-İmami’l-Müctebâ., 1. Basım., 1413.
29. Tabersî, Ebû Alî el-Fadl b. el-Hasan. Mecmaʿu’l-Beyân fî Tefsîri’l-Ḳurʾân. 10 Cilt. Beyrut: Tabersî, Ebû Alî el-Fadl b. el-Hasan, Mecmaʿu’l-Beyân fî Tefsîri’l-Ḳurʾân, Dâru’l-Murtażâ, 1. Bassım., 2006.
30. Ünal, Yavuz. “Hadis Verilerine Göre Mut’a Nikahı”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/7 (Ağustos 1993), 155-180. https://doi.org/10.17120/omuifd.35101
31. Zeyd b. Ali, Ebü’l-Hüseyn. el-Mecmûʻul-Hadîsi ve’l-Fıkh. Yemen/Sanʻâ: Mektebetu’l-İmâmi Zeyd b. Ali, 1. Basım., 2002.
32. Zeyd b. Ali, Ebü’l-Hüseyn. Mecmûʻu Kutubi ve Resâili’l-İmâmu’l-Aʻzam Emîru’l-Mu’minîn. Saʻde/Yemen: Merkezu Ehl-i Beyt Liddirâseti’l-İslâmiyyeti, 1. Basım., 2001.
33. Tefsîru’n-Nesefî (Medâriku’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Te’vîl). 4 Cilt. Lübnan/Beyrȗt: Dâru’n-Nefâis, 2. Basım., 2009.