Öz

The tourism sector is included in the international services section of the balance of payments and provides foreign currency inflow as an invisible export item. Therefore, it has important contributions to the elimination of external deficits, closing the budget deficit and increasing the national income of the country. The increase in the development of the tourism sector, which is one of the building blocks of economic development in Turkey, is a driving force for economic growth. In this study, the relationship between economic growth and tourism revenues in Turkey has been analyzed using monthly data for the period 2012: 01- 2019: 09. The variables within the scope of the analysis; industrial production index, tourism revenues, inflation and employment rate data. The stationarity of the variables was evaluated with the (Zivot-Andrews) unit root test, which allows for structural breaks. The long-term relationship between the variables within the scope of the analysis was analyzed using the Gregory-Hansen cointegration test. This structural break test result showed the existence of a long-term relationship between variables. In the study, the causality relationship of variables was examined using the Fourier Toda-Yamamoto test. The results of this test; It revealed a one-way causality relationship from tourism revenues to economic growth and from economic growth to employment.

TÜRKİYE’DE EKONOMİK BÜYÜME ve TURİZM GELİRLERİ İLİŞKİSİ; YAPISAL KIRILMALI TEST ANALİZİ

Öz

Turizm sektörü ödemeler bilançosunun uluslararası hizmetler bölümünde yer alır, görünmeyen ihracat kalemi olarak döviz girişi sağlar. Dolayısıyla dış açıkların giderilmesinde ve bütçe açığının kapanmasında ve ülkenin milli gelir artışında önemli katkıları bulunmaktadır. Türkiye’de ekonomik kalkınmanın yapı taşlarından birisi olan turizm sektörünün gelişiminin artması, ekonomik büyüme için itici bir güç pozisyonundadır. Bu çalışmada, Türkiye’de ekonomik büyüme ve turizm gelirleri arasındaki ilişki 2012:01- 2019: 09 dönemine ait aylık verilerden yararlanılarak analize tabi edilmiştir. Analiz kapsamındaki değişkenler; sanayi üretim endeksi, turizm gelirleri, enflasyon ve istihdam oranı verileridir. Değişkenlerin durağanlığı, yapısal kırılmalara olanak sağlayan (Zivot-Andrews) birim kök testi ile değerlendirilmiştir. Analiz kapsamındaki değişkenlerin birbirleriyle uzun dönem ilişkisi ise Gregory-Hansen Eşbütünleşme testi ile analiz edilmiştir. Bu yapısal kırılmalı test sonucu değişkenler arasında uzun dönemde bir ilişkinin varlığını göstermiştir. Çalışmada değişkenlerin nedensellik ilişkisi Fourier Toda-Yamamoto testi ile incelenmiştir. Bu testin sonuçları; turizm gelirlerinden ekonomik büyümeye doğru ve ekonomik büyümeden de istihdama doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Turizm Gelirleri
• Zaman Serileri Analizi
• Ekonomik Büyüme

Kaynakça

1. Aktaş, C., (2005), “Türkiye’nin Turizm Gelirini Etkileyen Değişkenler İçin En Uygun Regresyon Denkleminin Belirlenmesi”, Doğuş Üniversitesi Dergisi 6(2), 163-174.
2. Aktaş, C., (2005), “Türkiye’nin Turizm Gelirini Etkileyen Değişkenler İçin En Uygun Regresyon Denkleminin Belirlenmesi”, Doğuş Üniversitesi Dergisi 6(2), 163-174.
3. Alhowaish, A. K., (2016), Is Tourism Development A Sustaniable Economic Growth Strategy İn The Long Run? Evidence From GCC Countries. Sustanability,8, 605.
4. Alhowaish, A. K., (2016), Is Tourism Development A Sustaniable Economic Growth Strategy İn The Long Run? Evidence From GCC Countries. Sustanability,8, 605.
5. Altıner, A., (2019), “Turizm Ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği (1969- 2018)”, Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 3 (2), 114-133.
6. Altıner, A., (2019), “Turizm Ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği (1969- 2018)”, Anadolu İktisat ve İşletme Dergisi, 3 (2), 114-133.
7. Antonakakis, N., Dragouni, M., & Filis, G. (2015). “How strong is the linkage between tourism and economic growth in Europe?” Economic Modelling, 44, 142–155.
8. Antonakakis, N., Dragouni, M., & Filis, G. (2015). “How strong is the linkage between tourism and economic growth in Europe?” Economic Modelling, 44, 142–155.

9. Arabacı H. (2018). “Turizm Sektörünün Ekonomik Büyümeye Etkisi Üzerine Teorik Bir İnceleme”, Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 104-109.
10. Arabacı H. (2018). “Turizm Sektörünün Ekonomik Büyümeye Etkisi Üzerine Teorik Bir İnceleme”, Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 104-109.
11. Bahar, O. (2006). “Turizm Sektörünün Türkiye’nin Ekonomik Büyümesi Üzerindeki Etkisi: VAR Analizi Yaklaşımı”, Yönetim ve Ekonomi, 13(2), 137-150.
12. Bahar, O. (2006). “Turizm Sektörünün Türkiye’nin Ekonomik Büyümesi Üzerindeki Etkisi: VAR Analizi Yaklaşımı”, Yönetim ve Ekonomi, 13(2), 137-150.
13. Crouch, G.I., & Ritchie, J.R.B. (1999). “Tourism, Competitiveness and Societal Prosperity”, Journal of Business Research, 44(3), 137- 152.
14. Crouch, G.I., & Ritchie, J.R.B. (1999). “Tourism, Competitiveness and Societal Prosperity”, Journal of Business Research, 44(3), 137- 152.
15. Çetintaş, H., & Bektaş, Ç. (2008). “Türkiye’de Turizm Ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Kısa Ve Uzun Dönemli İlişkiler”, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 19(1), 37-44.
16. Çetintaş, H., & Bektaş, Ç. (2008). “Türkiye’de Turizm Ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Kısa Ve Uzun Dönemli İlişkiler”, Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 19(1), 37-44.
17. Dilber, İ., & Kılıç, J. (2018). “Türkiye’de Turizm Gelirleri İle Ekonomik Büyüme İlişkisi: Engle Granger Eşbütünleşme Testi ve VAR Modeli”, TESAM Akademi Dergisi, 5(2), 95-118.
18. Dilber, İ., & Kılıç, J. (2018). “Türkiye’de Turizm Gelirleri İle Ekonomik Büyüme İlişkisi: Engle Granger Eşbütünleşme Testi ve VAR Modeli”, TESAM Akademi Dergisi, 5(2), 95-118.
19. Gövdeli, T. (2018). “Türkiye’de Turizm, İhracat ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Maki Eşbütünleşme Ve Bootstrap Nedensellik Analizi”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 571-586.
20. Gövdeli, T. (2018). “Türkiye’de Turizm, İhracat ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Maki Eşbütünleşme Ve Bootstrap Nedensellik Analizi”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 571-586.
21. Gregory, A.W., & Hansen, B.E. (1996). “Residual-Based Tests for Cointegration in Models With Regime Shifts” Journal of Econometrics, 70, 99-126.
22. Gregory, A.W., & Hansen, B.E. (1996). “Residual-Based Tests for Cointegration in Models With Regime Shifts” Journal of Econometrics, 70, 99-126.
23. Gülbahar, O. (2009). “1990’lardan Günümüze Türkiye’de Kitle Turizminin Gelişimi Ve Alternatif Yönelimler”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve idari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(1), 151-177.
24. Gülbahar, O. (2009). “1990’lardan Günümüze Türkiye’de Kitle Turizminin Gelişimi Ve Alternatif Yönelimler”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve idari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(1), 151-177.
25. Işık N., & Dineri E. (2019). Makroekonomik Göstergelerle Turizm Ekonomisi. Ankara: Atlas Yayınevi.
26. Işık N., & Dineri E. (2019). Makroekonomik Göstergelerle Turizm Ekonomisi. Ankara: Atlas Yayınevi.
27. Karaçor, Z., & Konya, S. (2017). “Türkiye’de Turizm Gelirleri ile Ekonomik Büyüme İlişkisini İncelenmesi Üzerine Ampirik Bir Uygulama” International Journal of Academic Value Studies (Javstudies). 3(14), 104-116.
28. Karaçor, Z., & Konya, S. (2017). “Türkiye’de Turizm Gelirleri ile Ekonomik Büyüme İlişkisini İncelenmesi Üzerine Ampirik Bir Uygulama” International Journal of Academic Value Studies (Javstudies). 3(14), 104-116.
29. Kaya, D. (2017). Turizm Sektörü, Türkiye İş Bankası, İktisadi Araştırmalar Bölümü, Mart 2017. Türkiye İş Bankası.
30. Kaya, D. (2017). Turizm Sektörü, Türkiye İş Bankası, İktisadi Araştırmalar Bölümü, Mart 2017. Türkiye İş Bankası.
31. Kızılgöl Ö., & Erbaykal, E. (2008). “Türkiye’de Turizm Gelirleri İl Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Nedensellik Analizi”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 351-360.
32. Kızılgöl Ö., & Erbaykal, E. (2008). “Türkiye’de Turizm Gelirleri İl Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bir Nedensellik Analizi”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 351-360.
33. Kızılkaya, O., Sofuoğlu, E., & Karaçor, Z. (2016). “Türkiye’de Turizm Gelirleri-Ekonomik Büyüme İlişkisi: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı” Yönetim ve Ekonomi, 23(1), 203-215.
34. Kızılkaya, O., Sofuoğlu, E., & Karaçor, Z. (2016). “Türkiye’de Turizm Gelirleri-Ekonomik Büyüme İlişkisi: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı” Yönetim ve Ekonomi, 23(1), 203-215.
35. Manga, M., & Ballı, E. (2019). “Turizm, Ekonomik Büyüme, Ticari Açıklık Ve Finansal Gelişme Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği”, Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 647, 9-22.
36. Manga, M., & Ballı, E. (2019). “Turizm, Ekonomik Büyüme, Ticari Açıklık Ve Finansal Gelişme Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği”, Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 647, 9-22.
37. Özcan, C. C. (2015). “Turizm Gelirleri-Ekonomik Büyüme İlişkisinin Simetrik Ve Asimetrik Nedensellik Yaklaşımı İle Analizi: Türkiye Örneği” Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 46, 177-199.
38. Özcan, C. C. (2015). “Turizm Gelirleri-Ekonomik Büyüme İlişkisinin Simetrik Ve Asimetrik Nedensellik Yaklaşımı İle Analizi: Türkiye Örneği” Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 46, 177-199.
39. Pata, U. K. (2020). “Türkiye’de Turizm ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bootstrap ARDL Yaklaşımı ve Asimetrik Nedensellik Testi İle Sektörel Bir Analiz” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 22(2), 590-611.
40. Pata, U. K. (2020). “Türkiye’de Turizm ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Bootstrap ARDL Yaklaşımı ve Asimetrik Nedensellik Testi İle Sektörel Bir Analiz” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 22(2), 590-611.
41. Samırkaş, M., & Samırkaş, M. C. (2014). “Turizm Sektörünün Ekonomik Büyümeye Etkisi: Türkiye Örneği”, İşletme Fakültesi Dergisi,15(1), 63-76.
42. Samırkaş, M., & Samırkaş, M. C. (2014). “Turizm Sektörünün Ekonomik Büyümeye Etkisi: Türkiye Örneği”, İşletme Fakültesi Dergisi,15(1), 63-76.
43. Srinivasan, P. K., Kumar, S., & Ganesh, L. (2012). “Tourism and Economic Growth in Sri Lanka: An ARDL Bounds Testing Approach” The Romanian Economic Journal, 45: 211–226.
44. Srinivasan, P. K., Kumar, S., & Ganesh, L. (2012). “Tourism and Economic Growth in Sri Lanka: An ARDL Bounds Testing Approach” The Romanian Economic Journal, 45: 211–226.
45. TCMB, http://www.tcmb.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 20.03.2021) TÜİK, http://www.tuik.gov.tr/ (ErişiM Tarihi: 15.03.2021).
46. TCMB, http://www.tcmb.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 20.03.2021) TÜİK, http://www.tuik.gov.tr/ (ErişiM Tarihi: 15.03.2021).
47. UNWTO. (2019), “World Tourism Organisation”, eLibrary, https://www.e unwto.org/doi/pdf/10.18111/wtobarometereng.2019.17.1.2 (24.04.2021).
48. UNWTO. (2019), “World Tourism Organisation”, eLibrary, https://www.e unwto.org/doi/pdf/10.18111/wtobarometereng.2019.17.1.2 (24.04.2021).
49. World Bank. (2019), “World Development Indicators”, https://databank.worldbank.org /reports.aspx?source=world-development-indicators, (20.04.2021).
50. World Bank. (2019), “World Development Indicators”, https://databank.worldbank.org /reports.aspx?source=world-development-indicators, (20.04.2021).
51. WTTC. (2019), “Travel & Tourism Economic Impact 2019”, https://www.wttc.org/-/media/files/ reports/economic -impact-research/regions-2019/world2019.pdf, (24.04.2021).
52. WTTC. (2019), “Travel & Tourism Economic Impact 2019”, https://www.wttc.org/-/media/files/ reports/economic -impact-research/regions-2019/world2019.pdf, (24.04.2021).
53. WTTC. (2020). Travel & Tourısm Economıc Impact 2020 Turkey.pdf s,1-13 https://yigm.ktb.gov.tr/TR-9851/turizm-istatistikleri.html.
54. WTTC. (2020). Travel & Tourısm Economıc Impact 2020 Turkey.pdf s,1-13 https://yigm.ktb.gov.tr/TR-9851/turizm-istatistikleri.html.
55. Yavuz Çil, N. (2006). Türkiye’de turizm gelirlerinin ekonomik büyümeye etkisinin testi: Yapısal kırılma ve nedensellik analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7(2), 162-171.
56. Yavuz Çil, N. (2006). Türkiye’de turizm gelirlerinin ekonomik büyümeye etkisinin testi: Yapısal kırılma ve nedensellik analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7(2), 162-171.
57. Zivot, E., & Andrews, D.W.K. (1992). Further evidence of the great crash, the oil price shock and the unit root hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics, 10, 251-270.
58. Zivot, E., & Andrews, D.W.K. (1992). Further evidence of the great crash, the oil price shock and the unit root hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics, 10, 251-270.
59. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Egitim,-Kultur,-Spor-ve-Turizm-105.
60. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Egitim,-Kultur,-Spor-ve-Turizm-105.
61. https://www.tursab.org.tr/istatistikler.
62. https://www.tursab.org.tr/istatistikler.