Çocuklara Kültürel Miras Bilinci Kazandırmada Arkeoloji Eğitiminin Yeri ve Konuyla İlgili Türkiye’deki Örnekler

Yıl 2025, Sayı: 39, 50 - 64, 21.05.2025

Işık Albasan

https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1637645

Cited By: 1

Öz

Kültürel miras, geçmişten günümüze uzanan yolda elde edilen bazen somut bazen de soyut değerlerden meydana gelmektedir. Kültürel miras kavramı içinde geçmiş ve gelecek arasında bağ kurmamızda ve insanlığın geçmişini anlamlandırmamızda başat rol oynayan arkeoloji oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Kültürel miras bilinci kazandırma ve arkeoloji, sanat, tarihi eser kavramlarına duyarlı olma, onları koruma anlayışını elde etme süreci alttan üste, tabandan tavana doğru bir akış izlemektedir. Bu sebeple de bu konudaki eğitimlere çocuklardan başlanmalıdır. Çocuklara yönelik kültürel ve arkeolojik etkinlikler, projeler, müzeler ve yayınlar öncelikle 19.yüzyıl sonu ile 20.yüzyıl başında Amerika’da başlar, ardından 1970’lerde Avrupa’da hızla bir artış gösterir ve 2000’lerde de Türkiye’de bu konuda çok verimli çalışmalar görülür. Kültürel miras bilinci kazandırma ve arkeoloji, sanat, tarihi eser kavramlarına duyarlı olma, onları koruma anlayışını elde etme süreci alttan üste, tabandan tavana doğru bir akış izlemektedir. Bu sebeple de bu konudaki eğitimlere çocuklardan başlanmalıdır. Çocuklara yönelik kültürel ve arkeolojik etkinlikler, projeler, müzeler ve yayınlar öncelikle 19.yüzyıl sonu ile 20.yüzyıl başında Amerika’da başlar, ardından 1970’lerde Avrupa’da hızla bir artış gösterir ve 2000’lerde de Türkiye’de bu konuda çok verimli çalışmalar görülür.

Anahtar Kelimeler

Kültürel Miras , Arkeoloji , Eğitim , Müze

The Place of Archaeology Education in Gaining Cultural Heritage Awareness in Children and Related Examples from Turkey

Öz

Cultural heritage consists of sometimes tangible and sometimes intangible values obtained from the past to the present. Archaeology, which plays a leading role in establishing a connection between the past and the future and in making sense of humanity's past, has a very important place in the concept of cultural heritage. The process of creating cultural heritage awareness and being sensitive to the concepts of archaeology, art and historical artifacts and gaining an understanding of their protection follows a flow from bottom to top, from bottom to top. For this reason, education on this subject should start with children. Cultural and archaeological activities, projects, museums and publications aimed at children first begin in America in the late 19th and early 20th centuries, then increase rapidly in Europe in the 1970s, and in the 2000s, very productive works on this subject are seen in Turkey. Within the scope of the study, firstly the concepts of cultural heritage and archaeology and their importance for humanity, where children are in this regard, and why children are the first to be raised in this awareness are discussed. Then, children's museums based on the concept of cultural heritage, activities and publications within the scope of archaeology-themed projects are evaluated by comparing examples from abroad and Turkey.

Anahtar Kelimeler

Cultural Heritage , Archaeology , Education , Museum

Kaynakça

• Altman, I. ve Cherners, M. M. (1980). Culture and Enviroment. Wadsworth.
• Andreetti, K. (1993). Teaching History from Primary Evidence. David Fulton Publisher.
• Atacı, S. (2015). Mekan-Öğrenme İlişkisinin Çocuk Müzeleri Üzerinden İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
• Aydınlı, S. (1993). Mimarlıkta Estetik Değerleri. İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Baskı Atölyesi.
• Bardovio, N. A. (1998). Arqueologia experimental en la education secundaria obligatoria. Revista de Arqueologia, 208, 6-15.
• Bozok, B. ve Okur, A. (2019). Görsel Sanatlar ve Arkeoloji İşbirliği ile Gerçekleştirilen Kültürel Miras Eğitiminin Öğrencilerin Başarı ve Tutumlarına Etkisi. Sınırsız Eğitim ve Araştırma Dergisi, 4(3), 263-282.
• Bulut, C. ve Başbay, A. (2014). Öğretmenlerin Çok Kültürlü Yeterlilik Algılarının İncelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(3), 957-978.
• Bülbül, H. (2016). Müze ile Eğitim Yoluyla Ortaokul Öğrencilerinde Kültürel Miras Bilinci Oluşturma. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi Dergisi, 6(3), 681-694.
• Cleaver, J. (1998). Doing Children’s Museums. Williamson Publishing.
• Copeland, T. (1991). England: English Heritage A Teacher’s Guide to Maths and the Historic Enviroment. Paul H. Brooke.
• Cracknell, S. ve Corbishley, M. (1982). Presenting Archaeology to Young People. CBA Research Report, 64, 63-76.
• Derin, Z. (2010). İzmir Yeşilova Höyüğünde Yeni Bir Eğitim Yöntemi: Zaman Yolculuğu. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 8, 263-274.
• Dyer, J. (1983). Teaching Archaeology in Schools. Shire Publications Ltd.
• Eres, Z. ve Özdoğan, M. (2016). Kültür Turizminde Arkeolojik Mirasın Yeri. Mimari ve Arkeolojik Koruma Kültürü Üzerine Yazılar. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Erişti, S.D.,Uluuysal, B. ve Dindan, M. (2013). Görsel Algı Kuramlarına Dayalı Etkileşimli Bir Öğretim Ortamı Tasarımı ve Öğrenci Görüşleri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 3(1), 13-33.
• Gartenhaus, R. A. (2001). Yaratıcı Düşünme ve Müzeler. (R. Mergenci ve B. Onur, Çev.). Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
• Gross, Z. ve Rutland, S.D. (2017). Experiental Learning and Values Education Ata School Youth Camp. International Review of Education, 63, 29-49.
• Gür, Ş.Ö. ve Zorlu, T. (2002). Çocuk Mekanları. Yapı Endüstri Yayınları.
• Hein, E.G. (1998). Learning in the Museum. Routhledge.
• Hein, E.G. (2004). John Dewey and Museum Education. Curator: The Museum Journal, 47(4), 413-426.
• Henson, D. (1996). Teaching Archaeology-A United Kingdom Directory of Resources. CBA.
• Hooper, E. (1999). Müze ve Galeri Eğitimi. (M.Ö.Evren ve E.G. Kapçı, Çev.). Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma Merkezi Yayınları.
• Karadeniz, C. (2009). Dünyada Çocuk Müzeleri ile Bilim, Teknoloji ve Keşif Merkezlerinin İncelenmesi ve Türkiye İçin Bir Çocuk Müzesi Modeli Oluşturulması. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi.
• Karul, N., Avcı, M.B., Deveci, A. ve Karkıner, N. (2010). Bursa Aktopraklık Höyük’te Kültür Sektörünün Oluşturulması: Çok Yönlü Bir Proje. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 8, 241-262.
• Keskin, Y. ve Tanaç Z. M. (2018). Arkeolojik Alanlarda Bir Sunum Yöntemi Olarak “Arkeoparklar”. Süleyman Demirel Üniversitesi Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 3(2), 110-124.
• Kolb, L. (1983). Das Kindermuseum in der USA. Verlag.
• König, G. (2002). Kinder und Jugend Museen. Leske & Budrich.
• Lynch T. ve Hanson B. (1998). Developing Cross-Cultural Competence: A Guide for Working with Children and Their Families. Paul H. Brooke.
• Martin, J.A. (2000). Simulacion arqueologia en Escuelas Taller y casa de Oficios. Revista de Arqueologia, 234, 6-11.
• Owen, T.D. ve Steele, J.N. (2001). Digging up the Past. Archaeology for Kids. Southern Archaeology Press.
• Owen, T.D. ve Steele, J.N. (2003). Teaching the Next Generation-Archaeology for Children. Antiquity Press.
• Öztürk, H.M., Güngör, H. ve Ogelman, H.G. (2021). Okul Öncesi Dönemde Kültürel Miras Eğitimine İlişkin Öğretmen Görüşleri: Denizli İli Örneği. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(1), 175-203.
• Raffiotta, S. (2005). A Scuola di Archeologia. Provincia Enna, 8(6), 23-25.
• Ricci, A. (2015). Küçük Yalı Arkeopark Çocuk Kulübü-Geçmişten Geleceğe Miras Küçük Yalı Arkeopark. Cotto Matbaa.
• Ricci, A. (2021). Aynı Yolda Beraber Yürümek, Küçük Yalı Arkeopark’ta Eğitim Programları: Arkeologlar, Öğretmenler ve Çocuklar. Çocuklar için Kültürel Miras Çalıştayı Öğretmen Odaklı Uygulamaları, II, 119-130.
• Sarı, D. (2013). Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Arkeoloji Uygulama Alanı. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 143, 159-164.
• Senemoğlu, N. (2004). Gelişim ve Öğrenme- Kurumdan Uygulamaya. Gazi Kitabevi.
• Şimşek, A. (2011). Geçmişin Nesnesini Arayan Bilim Arkeoloji: Türkiye’de Tarih Öğretimindeki Durum. Turkish Studies, 612, 919-934.
• Şimşek, Ö. (2021). Türkiye’de ve Dünya’da Çocuk Müzeleri Yayınlarının Müzeciliğe Etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi.
• Türkteki, S. (2021). Kültürel Miras Potasında Bir Sosyal Sorumluluk Projesi Olarak Çocuklar İçin Arkeoloji Atölyesi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 450-462.
• Uçar, M. ve Yoloğlu, A.C. (2018). Arkeolojik Alanların Korunmasında Paydaş Olarak Çocuklar-Mersin Yumuktepe Örneği. Tasarım + Kuram Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Dergisi, 25, 114-133.
• Zengin, A. N. (2022). Avrupa’da Çocuk Müzelerinin Dezavantajlı Ziyaretçilere Yönelik Eğitim Etkinlikleri: Almanya ve Türkiye Örneklerinin Karşılaştırılması. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi.
• Zilcioğlu, Ş. (2008). Avrupa’da Çocuk Müzeleri ve Müze Eğitimi: Almanya Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi.