TR
EN
Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma
Öz
Bu çalışma, hizmet robotlarının antropomorfik (insan benzeri) tasarım özelliklerine yönelik toplumsal algıyı incelemeyi amaçlamaktadır. Teknolojik gelişmelerle birlikte, hizmet sektöründe yaygınlaşan robotların, insan benzeri fiziksel, işlevsel ve içsel özelliklerle donatılması, insan-robot etkileşimini doğrudan etkilemektedir. Araştırma kapsamında, farklı yaş, cinsiyet, eğitim ve meslek gruplarından 142 katılımcı ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara robot algısı, hizmet alanları, insansı tasarım özellikleri ve yapay zekâya dair sorular yöneltilmiştir. Bulgular, hizmet robotlarının genel olarak işleri kolaylaştıran, programlanmış, otonom ve yapay zekâ temelli sistemler olarak algılandığını ortaya koymuştur. Katılımcıların büyük çoğunluğu, robotların ses ve yapay zekâ özelliklerine olumlu yaklaşırken; doku ve bedenin insan benzeri olmasına yönelik daha temkinli ve olumsuz değerlendirmeler sunmuştur. Robotların insansı hareketleri, yüz ifadeleri ve sesleri, sosyallik, güven ve işlevsellik gibi boyutlarda önemli etkiler yaratmakta; özellikle uyum sağlama, etkileşim ve doğal algı oluşturma açısından olumlu katkılar sunmaktadır. Öte yandan, bazı katılımcılar bu özelliklerin tuhaflık, kimlik tehdidi veya mahremiyet ihlali gibi riskler barındırdığını ifade etmiştir. Tasarım önerileri bağlamında, robotların kullanım amacına uygun ve ergonomik biçimde tasarlanmasının önemi vurgulanmış, insan benzeri tasarımın gerekliliğine dair görüşler çeşitlilik göstermiştir. Araştırma sonuçları, hizmet robotlarının kabul edilebilirliğini artırmak adına, antropomorfik tasarım unsurlarının dikkatli ve dengeli biçimde kurgulanması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdi, E., Tojib, D., Seong, A. K., Pamarthi, Y., & Millington-Palmer, G. (2022). A study on the influence of service robots’ level of anthropomorphism on the willingness of users to follow their recommendations. Scientific Reports, 12(1), 15266.
- Akdim, K., Belanche, D., & Flavián, M. (2023). Attitudes toward service robots: analyses of explicit and implicit attitudes based on anthropomorphism and construal level theory. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 35(8), 2816-2837.
- Baltaci, F., Başer, M. Y., & Çelik, M. (2024). Attitude towards service robots in tourism and hospitality services settings—The effect of multidimensional anthropomorphism and technology readiness. International Journal of Tourism Research, 26(4), e2685.
- Barone, A. M., Stagno, E., & Donato, C. (2024). Call it robot: anthropomorphic framing and failure of self-service technologies. Journal of Services Marketing, 38(3), 272-287.
- Bien, Z. Z., & Lee, H. E. (2007). Effective learning system techniques for human–robot interaction in service environment. Knowledge-Based Systems, 20(5), 439-456.
- Cheng, L. K. (2023). Effects of service robots' anthropomorphism on consumers' attribution toward and forgiveness of service failure. Journal of Consumer Behaviour, 22(1), 67-81.
- Chi, O. H., Chi, C. G., & Gursoy, D. (2024). Seeing Personhood in Machines: Conceptualizing Anthropomorphism of Social Robots. Journal of Service Research, 10946705241297196.
- Chi, R., Zhang, J., & Pan, M. (2024). The effect of anthropomorphic competence-warmth congruence of service robots on recommendation intention. Current Psychology, 43(7), 6570-6583.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dijital Reklamcılık
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
13 Ekim 2025
Yayımlanma Tarihi
15 Ekim 2025
Gönderilme Tarihi
10 Mayıs 2025
Kabul Tarihi
11 Temmuz 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: 40
APA
Kütahyalı, D. N., Yıldız, B., & Çavdar, E. (2025). Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 40, 53-76. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1696483
AMA
1.Kütahyalı DN, Yıldız B, Çavdar E. Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. SOSBİLDER. 2025;(40):53-76. doi:10.54600/igdirsosbilder.1696483
Chicago
Kütahyalı, Dilber Nilay, Bülent Yıldız, ve Ertuğrul Çavdar. 2025. “Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sy 40: 53-76. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1696483.
EndNote
Kütahyalı DN, Yıldız B, Çavdar E (01 Ekim 2025) Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 40 53–76.
IEEE
[1]D. N. Kütahyalı, B. Yıldız, ve E. Çavdar, “Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma”, SOSBİLDER, sy 40, ss. 53–76, Eki. 2025, doi: 10.54600/igdirsosbilder.1696483.
ISNAD
Kütahyalı, Dilber Nilay - Yıldız, Bülent - Çavdar, Ertuğrul. “Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 40 (01 Ekim 2025): 53-76. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1696483.
JAMA
1.Kütahyalı DN, Yıldız B, Çavdar E. Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. SOSBİLDER. 2025;:53–76.
MLA
Kütahyalı, Dilber Nilay, vd. “Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sy 40, Ekim 2025, ss. 53-76, doi:10.54600/igdirsosbilder.1696483.
Vancouver
1.Dilber Nilay Kütahyalı, Bülent Yıldız, Ertuğrul Çavdar. Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma. SOSBİLDER. 01 Ekim 2025;(40):53-76. doi:10.54600/igdirsosbilder.1696483