II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Mizah Basını Üzerine Yapılan Metin İnceleme, Tahlili Dizin ve Transkripsiyon Çalışmaları (1908-1928)

Yıl 2026, Sayı: 41, 25 - 36, 25.01.2026

Ayşe Bedir

https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1696850

Öz

II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan dönemde (1908-1928) çok sayıda mizah gazetesi yayıncılık faaliyetine başlamıştır. 2000’li yılların başlarından bu yana dijitalleştirme çalışmalarının da hız kazanmasıyla eski harfli süreli yayınların ekseriyetinin ulaşılabilir olması, araştırmacıların genelde basın, özelde mizah basına yönelmelerine olanak sağlamış böylece mizah basını üzerine pek çok tez çalışması yapılmış ve yapılmaya devam etmektedir. Mizahla ilgili gazete, dergi, mecmualar üzerine herhangi bir konunun mizah basınına yansımalarına odaklanmış çalışmaların yanı sıra doğrudan bu mizah yayınlarıyla alakalı tekil çalışmalar da yapılmıştır. Bu çalışmalardan bir kısmı metin inceleme, tahlili dizin ve transkripsiyon şeklinde yapılmış tezlerden oluşmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar olan süreçte (1908-1928) metin inceleme, tahlili dizin ve transkripsiyon şeklinde mizah basını üzerine yapılmış tez çalışmaları ve yapılan bu çalışmaların nicelik, nitelik, muhteva ve metot açısından doküman analizi yöntemiyle incelemesini yapmaktır. Bu amaçla söz konusu tarihler arasında mizahla ilgili yayımlanmış olan eski harfli süreli yayınlar tespit edilerek bir liste oluşturulmuştur. Araştırma sonuçları, yapılmış tezlerle ilgili birtakım bulgulara ulaşmamızı sağlarken tez çalışmalarında standart oluşturulmasına da katkı sağlayacaktır. Aynı zamanda bu çalışma ile elde edilen sonuçların, değerlendirme ve önerilerin yapılacak çalışmalara yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

: II. Meşrutiyet Dönemi Mizah Basını , Cumhuriyet Dönemi Mizah Basını , Metin İnceleme , Dizin , Transkripsiyon

Text Analysis, Analysis Index and Transcription Works On Humour Press From the Second Constitutional Era to the Republican Era (1908-1928)

Öz

From the Second Constitutional Monarchy to the beginning years of the Republic (1908-1928), many humor newspapers started their publishing activities. With the acceleration of digitization studies since the early 2000s, the accessibility of the majority of periodicals with old letters has provided a remarkable opportunity and convenience to researchers in this field. In this way, many thesis studies on humor press have been made and continue to be done. In addition to the studies focused on the reflections of a specific subject in newspapers, magazines and magazines related to humor, there are also individual studies directly related to these humor publications themselves. Thesis made in the form of text analysis, index and transcription constitute the studies mentioned in this second part.
This study aims to analyze the thesis studies in the form of text analysis, analysis index and transcription on humor press published in the period from the Second Constitutional Era to the first years of the Republic (1908-1928) through document analysis method in terms of quantity, quality, content and method. For this purpose, a list was formed by determining the old-letter periodicals published on humor between the mentioned dates. Research results will help us to reach some findings related to thesis, and also contribute to standardization in thesis studies. At the same time, it is thought that the results, evaluations and suggestions obtained from this study will guide the studies to be carried out.

Anahtar Kelimeler

The Second Constitutional Era’s Humour Press , The Republican Era’s Humour Press , Text Analysis , Index , Transcription

Kaynakça

• Aydemir, H. (2010). Eşref/Musavver Eşref Dergisi üzerinde bir inceleme. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
• Aytemiz, M. (2015). Zümrüd-i Anka Gazetesi (tahlili fihrist-inceleme seçme metinler) (51-100 Sayıları). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Üniversitesi.
• Balcıoğlu, S. ve Öngören, F. (1973). 50 Yılın Türk mizah ve karikatürü. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Bedir, A. (2023). 1923 Türkiye İktisat Kongresi’nde Türk Kadını. History Studies, 15/Cumhuriyetin 100. Yılı Özel Sayısı, 187-202. 10.9737/historystudies.1345939
• Can, M. (2014). Gıdık Gazetesi inceleme, tahlilî fihrist, seçme metinler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Civalıoğlu, B. (2017). Geveze Gazetesinin İncelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Creswell, J. W. (2009). Research Design Qualitative Quantative, and Mixed Methods Approaches. (3. Baskı). Sage Publications, Thousand Oaks, CA.
• Çağine, H. Y. (2010). Akbaba Gazetesi (226-300. sayılar), inceleme, tahlîlî fihrist, seçme metinler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Üniversitesi.
• Çakır, E. (2017). Boşboğaz İle Güllabi Dergisi inceleme-tahlili fihrist-seçme yazılar. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
• Çelik, B. (2016). Karagöz Gazetesi numara 1-18. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kilis 7 Aralık Üniversitesi.
• Çeviker, T. (1983). Gelişim sürecinde Türk Karikatürü I- Tanzimat dönemi ve İstibdat dönemi (1867-1878 / 1878-1908). Adam Yayıncılık.
• Çeviker, T. (1988). Gelişim sürecinde Türk Karikatürü II Meşrutiyet dönemi (1908-1918). Adam Yayıncılık.
• Çeviker, T. (1991). Gelişim sürecinde Türk Karikatürü III- Kurtuluş Savaşı dönemi (1918- 1923). Adam Yayıncılık.
• Demir, M. (2015). Karagöz Gazetesi transkript ve değerlendirmesi (numara 19-36). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kilis 7 Aralık Üniversitesi.
• Dilekci, M. (2009). Akbaba Dergisi (1-75. sayılar) inceleme, tahlili fihrist, seçme metinler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Üniversitesi.
• Eken, C. (2011). Diken Mizah Gazetesi (inceleme-tahlili dizin-seçilmiş metinler ve karikatürler). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.
• Enser, R. (2009). Akbaba Dergisi (151-225. sayılar) inceleme, tahlilî fihrist, seçme metinler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Üniversitesi.
• Eldemir, E. (2020). Türk matbuatında mizah dergiciliğinin bir örneği olarak Davul (çeviri-inceleme). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzurum Teknik Üniversitesi.
• Erdoğan, M. (2014). Âyine Dergisi'nin inceleme ve indeksi (seçme metinler). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Âyine Dergisi'nin inceleme ve indeksi (seçme metinler). Fatih Üniversitesi.
• Gültekin, H. (2010). Kelebek Mecmuası (inceleme-tahlilî fihrist-seçme metinler). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Üniversitesi.
• Gündoğan, B. G. (2014). Edebî yönden Yeni Kalem Dergisinin incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
• Günay, M. (2008). Hande- tahlilî fihrist- inceleme- metin. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Güner, K. (2016). Zümrüd-i Anka Gazetesi: 1.-50. sayılar (tahlili fihrist-inceleme-seçme metinler). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Kaçar, M. (2009). Akbaba Gazetesi (75-150 sayılar), inceleme, tahlîlî fihrist, seçme metinler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Üniversitesi.
• Koloğlu, O. (2006). Osmanlı’dan 21. yüzyıla basın tarihi. Pozitif Yayınları.
• Koç, M. (2017). Hayâl-i Cedîd gazetesi (1-79. sayı) inceleme, tahlilî fihrist, seçme metinler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Koç, T. (2019). Piyano/Düşünüyorum dergisinde mizah ve hiciv (çeviri yazı- inceleme). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
• Kolikpınar, E. (2016). Azerbaycan edebiyatında ilk mizah dergisi Molla Nasreddin üzerine bir inceleme. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Köken, M. (2019). Tanzimat Dönemi'nden bir mizah gazetesi: Latife (inceleme, indeks, metin). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
• Köpe, F. (2019). Davul Gazetesi (inceleme-metin). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Mcculloch, G. (2005). Documentary Research İn Education, History And The Social Sciences. Routledge Falmer Taylor &Francis Group, London and New York.
• Mogalakwe, M. (2006). The Use of Documentary Research Methods in Social Research. African Sociological Review, 10 (1), 221-230.
• Öngören, F. (1983). Cumhuriyet dönemi Türk mizahı ve hicvi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Öztoprak, İ. (1981). Kurtuluş savaşı’nda Türk basını (mayıs 1919-temmuz 1921) Türkiye ile ilgili dış haberler ve bunların iç basındaki tepkileri. Türkiye İş Bankası Kültür yayınları.
• Sağlam, E. (2015). Papağan Gazetesi inceleme, tahlilî fihrist, seçme metinler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Scott, J. (1990). A Matter of Record: Documentary Sources in Social Research. Polity Press, UK.
• Türk, A. (2017). Zümrüd-i Ankâ (201-224. sayı) ve Guguk (1-19. sayı) gazeteleri -inceleme, tahlilî fihrist, seçme metinler-. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Yıldız, B. (1999). Yarın Dergisi (tahlili fihrist, inceleme, metinler). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
• Yiğit, A. (2020). II. Meşrutiyet Döneminde Üç Gazete (1908). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi. 2020.
• Yücel, Ö. F. (2025). Türk Mizah Basınının Gelişimi ve Özelllikleri üzerine Tarihsel Bir Değerlendirme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22/2, 1118-1138, Doi: 10.33437/ksusbd.1550069.
• Yüksek, U. (2014). Akbaba Gazetesi (376-450 sayılar), inceleme, tahlilî fihrist, seçme metinler. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Üniversitesi.
• Zengin, Y. (2016). Zümrüd-i Anka Gazetesinin 151-200 sayılarının inceleme ve indeksi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fatih Üniversitesi.