Rus Toplumundaki Sosyokültürel Değerleri̇n İzdüşümü Olarak “Özdeyişler” (İ. S. Turgenyev'i̇n ‘Babalar ve Oğullar’ Adlı Romanı Örneği̇nde)

Yıl 2026, Sayı: 41, 405 - 419, 25.01.2026

Renata Aktaş

https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1719567

Öz

ÖZ
İvan Sergeyeviç Turgenyev’in Rus edebiyatının dönüm noktalarından biri olan ‘Babalar ve Oğullar’ («Отцы и дети») adlı romanı, XIX. yüzyılın ortalarında Rusyada sosyokültürel değerlerin karmaşık dönüşüm sürecini tasvir eder. Roman, geleneksel değerlere bağlı soyluların temsilcileri olan ‘babalar’ ile bu değerleri reddeden ve yeni idealler için çabalayan nihilistler olan ‘oğullar’ (çocuklar) arasındaki çatışmayı canlı bir şekilde ortaya koymaktadır. Romanda anlatılan kuşak çatışması, yalnızca farklı kuşakların çatışmasını değil, aynı zamanda farklı dünya görüşü paradigmalarının, fikirlerin ve ideallerin mücadelesini de temsil etmektedir. Bu makale, roman karakterlerinin, o dönemin Rus toplumunda hâkim olan sosyokültürel değerlerin somut bir örneği olan ifadelerini analiz etmektedir. Analiz sonucunda, eserin başkahramanlarından Bazarov’a ait (‘çocuklar’) özdeyişler geleneksel değerlere, ideallere ve otoritelere yönelik yıkıcı tutumların bir örneği olarak ortaya konmuştur Kirsanov’un (‘babalar’) özdeyişleri ise tam tersine geleneksel değerlere, otorite ve ideallere olan inancın önemini vurgulamaktadır. Ayrıca romanda Rus toplumundaki kişilerarası (aile ve kişisel), sosyal, maddi, estetik, eğitimsel, yaşamsal (yaşam ve ölüm), ulusal ve dini değerler tartışması ele alınmıştır. Bu bağlamda, neredeyse iki yüz yıl önce var olan sosyo-kültürel değerleri, nesillerin ebedi çatışması ve fikirlerin evrimi yoluyla anlamak, modern Rusya’daki çağdaş toplumsal çelişkilerin ve eğilimlerin köklerini daha iyi anlamamızı sağlar.

Anahtar Kelimeler

özdeyişler , sosyokültürel değerler , Babalar ve Oğullar , Turgenyev

“Aphorism” as a Projection of Sociocultural Values in Russian Society (In the Example of I. S. Turgenyev's Novel 'Fathers and Sons')

Öz

Ivan Turgenev's seminal novel, Fathers and Sons, provides a critical depiction of the socio-cultural transformation occurring in mid-19th century Russia. The narrative elucidates the generational conflict between the traditionalist nobility ('fathers') and the emergent nihilist movement ('children'). Doubtlessly, this conflict extends beyond mere generational discord to encompass a fundamental struggle between divergent worldview paradigms. In our study undertakes an analysis of the aphoristic pronouncements of the novel's characters, utilizing them as a lens through which to examine the prevailing socio-cultural values of the period. The analysis reveals a comprehensive exploration of interpersonal, social, material, aesthetic, educational, existential, national, and religious values within Russian society. Furthermore, the aphorisms attributed to Bazarov, a representative of the 'children', exemplify a destructive posture towards established values, ideals, and authority. Conversely, Kirsanov's aphorisms, representing the 'fathers', underscore the significance of tradition, deference to authority, and adherence to established ideals. In addition, the novel deals with the discussion of interpersonal (family and personal), social, material, aesthetic, educational, vital (life and death), national and religious values in Russian society. In this context, the process of elucidating socio-cultural values from the early nineteenth century, through the lens of enduring generational tensions and the trajectory of ideological development, enables a deeper comprehension of the genesis of contemporary social discrepancies and prevailing tendencies in modern Russia.

Anahtar Kelimeler

aphorism , sosyocultural values , Fathers and Sons , Turgenev

Kaynakça

• Atasoy, E. (2022). İ.S. Turgenyev'in ‘Babalar ve Oğullar’ ve Orhan Kemal’in ‘Eskici ve Oğulları’ Eserlerindeki Zıt Karakterlerin Rollerinin Sosyal Gerçekçilik Bağlamında İncelenmesi. Ardahan Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. Ardahan.
• Bak, H. (2016). Türk Dili ve Rus Dilindeki Aşk ve Dostluk ile İlgili Özdeyişler Üzerine Bir Değerlendirme. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 56, 169-175.
• Berdyayev, N. (2006). Duhovnıye osnovı russkoy revolyutsii. Мoskva.
• Çelik, S. (2019). Babalar ve Oğullar ile Mâi ve Siyah Adlı Romanların Tipolojik Yöntemle Karşılaştırılması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 12, Ekim, 66, 47-55.
• Coşkun Karataş, N. (2014). Rusya’da Nihilizmin Gelişmesi ve Edebiyata Yansıması. İdil (3.12), 37-52.
• Dalkılıç, L., & İpek , K. (2024). Rus Dili Örneği Üzerinden Kanatlı İfadeler. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları Dergisi, (6), 76-98.
• Gorbaneva, A. (2015). Vremya Otsov v Romane İ.S. Turgenyeva 'Otsı i Deti'. Vestnik Dagestanskogo Gosudarstvennogo Universiteta, 30(3), 7-11.
• İvanov, V. (2008). Russkiy Mir i Sotsıal’nıye Realii. Moskva: Serebr. Niti.
• İvanov, Ye. (2016). Lingvistika Aforizma. Mogilyov: MGU im. А. А. Kuleşova.
• Lihaçov, D. (1984). Zametki o Russkom. Moskva: Sovetskaya Rossiya.
• Lotman, Yu. (1982). İ. S. Turgenyev. Yu. Lotman, İstoriya Russkoy Literaturı, c. 3, 120-159. Leningrad: Nauka.
• Lotman, Yu. (2014). Besedı o Russkoy Kulture: Bıt i Traditsii Russkogo Dvoryanstva (XVIII.- naçalo XIX. veka). SPb: Azbuka, Azbuka-Attikus.
• Muhovitskaya, K. (2015). Morozovı. Dinastiya Metsenatov. Moskva: Entrast Treyding.
• Olcay, T. (2005). İvan S. Turgenyev. İstanbul: Multilingual yabancı dil yayınları.
• Parer, Ö. (1994). İvan Sergeyeviç Turgenev’in Rudin, Soylu Yuvası ve Babalar ve Oğullar adlı romanlarındaki karakterlerin analizi. Ankara Üniversitesi Yüzksek Lisans Tezi . Ankara.
• Rudkeviç, E. (2007). Sistema Tsennostey Obşçestva: Strukturnıy Analiz. Vlast’, № 1, 92-94.
• Turgenyev, İ. (2023). Babalar ve Oğullar. (Çev. U. Büke) İstanbul: Koridor Yayıncılık.
• Turgenyev, İ. (2023). Otsı i Deti. Moskva: İzdatel’stvo АSТ.
• Velihovski, L., Kandaurova, Т. (2005). Pavel i Sergey Tretyakovı - Blagotvoriteli, metsenatı, kollektsıonerı, obşçestvennıye deyateli. L. Velihovski, Kandaurova, Т. Dokument. Arhiv. İstoriya. Sovremennost’. (s. 119-129). Yekaterinburg: İzdatel’stvo Uralskogo Universiteta. 15.03. 2025, https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/30639/1/dais_05_10.pdf
• Vereşçagin, Y., Kostomarov, V. (2005). Natsıonalno-Kul’turnaya Spetsifika Yazıkovıh Aforizmov. Y. Vereşçagin, V. Kostomarov. Yazık i Kultura (s. 186-195). Moskva: İzdatel’stvo İNDRİK.