Avrupa Güvenlik Mimarisinin Dönüşümü: Rusya-Ukrayna Savaşı ve Türkiye'nin Rolü

Öz

Bu çalışma, 24 Şubat 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Avrupa güvenlik mimarisi üzerindeki etkilerini çok boyutlu biçimde analiz etmektedir. Savaş, sadece bölgesel bir çatışma değil; Avrupa’nın güvenlik politikalarının yeniden inşasını zorunlu kılan yapısal bir kırılma noktasıdır. NATO’nun yeniden konumlanması, Avrupa Birliği’nin savunma yetkinliğini artırma çabaları, enerji ve dijital güvenlik alanlarında yaşanan dönüşümler, çalışmanın ana eksenlerini oluşturmaktadır. Türkiye, NATO’daki konumu, diplomatik kapasitesi ve savunma sanayii gücüyle bu dönüşen mimaride tamamlayıcı bir aktör olarak değerlendirilmiştir. Makale, nitel araştırma yöntemlerine göre güncel literatür ve resmi belgeler doğrultusunda yapılandırılmıştır. AB–NATO ilişkileri, stratejik özerklik tartışmaları ve doğu komşuluk politikaları da çalışmanın kapsamı içindedir. Sonuç bölümünde Avrupa güvenliğine dair senaryolar ve Türkiye ile stratejik işbirliğine dayalı politika önerileri sunulmaktadır. Çalışma, Avrupa’nın yeni güvenlik düzeninde Türkiye’nin rolünü bütüncül biçimde konumlandırmayı hedeflemektedir. Araştırma sonucunda, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Avrupa’nın kurumsal ve askeri güvenlik sistemlerinde yapısal bir dönüşümü tetiklediği, Türkiye’nin ise bu dönüşümde sadece tamamlayıcı değil, aynı zamanda dengeleyici ve yönlendirici bir aktör olarak öne çıktığı bulgularına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Avrupa güvenlik mimarisi
• Rusya-Ukrayna Savaşı
• NATO
• Diplomatik arabuluculuk
• Türkiye–NATO ilişkileri

Transformation of the European Security Architecture: The Russia–Ukraine War and the Role of Türkiye

Öz

This study analyzes the multidimensional impacts of the Russia–Ukraine War, which began on February 24, 2022, on the European security architecture. The war is not merely a regional conflict, but rather a structural turning point that necessitated the reconstruction of European security policies. The reorientation of NATO, the European Union’s efforts to enhance its defense capabilities, and transformations in the fields of energy and digital security constitute the main axes of the analysis. Türkiye is evaluated as a complementary actor within this transforming security structure through its strategic position in NATO, diplomatic capacity, and defense industry strength. The article is structured based on qualitative research methods, utilizing up-to-date literature and official documents. EU–NATO relations, debates on strategic autonomy, and Eastern neighborhood policies are also addressed within the scope of the study. In the conclusion, the paper offers future security scenarios for Europe and policy recommendations grounded in strategic cooperation with Türkiye. The research concludes that the Russia–Ukraine War has triggered a structural transformation in Europe’s institutional and military security systems, and that Türkiye has emerged not only as a complementary actor but also as a balancing and guiding power in this transformation.

Anahtar Kelimeler

• European security architecture
• Russia–Ukraine War
• NATO
• diplomatic mediation
• Türkiye–NATO relations

Kaynakça

1. Abbondanza, G., & Wilkins, T. (2024). Europe in the Indo-Pacific: Economic, security, and normative engagement. Political Studies, 72(3), 1–22. https://doi.org/10.1177/01925121231202694
2. Akgül, Ö. (2008). Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO–AB ilişkilerinde rekabet-işbirliği analizi ve Türkiye faktörü. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 4(7), 91–125.
3. Britannica. (2023). Ukraine crisis of 2013–14. Britannica. https://www.britannica.com/topic/Ukraine-crisis adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
4. Bunde, T. (2022). Lessons (to be) learned? Germany’s Zeitenwende and European security after the Russian invasion of Ukraine. Contemporary Security Policy, 43(3), 516–530. https://doi.org/10.1080/13523260.2022.2092820 adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
5. Charap, S., & Colton, T. J. (2018). Everyone Loses: The Ukraine Crisis and the Ruinous Contest for Post-Soviet Eurasia. London: Routledge.
6. Çelikaslan, M. N. (2022). Ukrayna-Rusya Savaşı: Avrupalı Bir Milletin Yıkımı. Türk Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 3(1), 53–56.
7. Dirier, Ü. (2025, Şubat 4). NATO ihalesini aldı, gözü yeni projelerde!. Para Dergi. https://www.paradergi.com.tr/is-dunyasi-kulis/2025/02/04/nato-ihalesini-aldi-gozu-yeni-projelerde adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
8. Ditrych, O., & Laryš, M. (2025). What can European security architecture look like in the wake of Russia’s war on Ukraine?. European Security, 34(1), 44-64.

9. European Commission. (2022). REPowerEU: Affordable, secure and sustainable energy for Europe. Retrieved from https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal/repowereu-affordable-secure-and-sustainable-energy-europe_en adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
10. European External Action Service. (2022). A Strategic Compass for Security and Defence. Retrieved from https://www.eeas.europa.eu/eeas/strategic-compass-security-and-defence-1_en adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
11. Gallagher, C. (2023). National arms embargoes against Türkiye since Operation Peace Spring. PRISME Initiative. https://prismeinitiative.org/app/uploads/2023/05/gallagher-national-arms-embargoes-against-turkiye.pdf
12. Greek City Times. (2025, October 24). Cyprus blocks Turkey from EU Safe defence programme. https://greekcitytimes.com/2025/10/24/cyprus-blocks-turkey-eu-safe-programme/
13. İldem, T. (2025). Europe’s SAFE framework: Political obstructionism vs strategic inclusivity. Friedrich Naumann Foundation for Freedom. https://www.freiheit.org/turkey/europes-safe-framework-political-obstructionism-vs-strategic-inclusivity
14. Jurčák, V., & Ivančík, R. (2023). The conflict in Ukraine – A turning point for security and defence of the EU? Defense and Strategy, 23(1), 7–22.
15. Kaunert, C., & Pereira, J. (2023). EU Eastern Partnership, ontological security and EU–Ukraine/Russian warfare. Journal of Contemporary European Studies, 31(4), 1135–1146. https://doi.org/10.1080/14782804.2023.2183182 adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
16. Kozub, M., & Mitręga, A. (2023). Change in the security architecture in Europe as a result of the war in Ukraine. Maritime Security Yearbook, 17, 283-302.
17. Léonard, S., & Kaunert, C. (2022). De-centring the securitisation of asylum and migration in the European Union: Securitisation, vulnerability and the role of Turkey. Geopolitics, 27(3), 729-751.
18. Meissner, K. (2024). Caught up by geopolitics: Sanctions and the EU’s response to Russia’s war against Ukraine. The Economists’ Voice, 20(2), 275-283
19. NATO. (2019). Güçlenen AB–NATO ilişkileri. https://www.nato.int/docu/review/tr/articles/2019/07/16/gueclenen-ab-nato-iliskileri/index.html adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
20. NATO. (2022). Madrid Summit Declaration (29 June 2022). https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_196951.htm adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
21. NATO. (2024a, Şubat 5). Secretary General in Türkiye: Strong Turkish defence strengthens NATO. https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_230766.htm adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
22. NATO. (2024b, Mart). Defence Expenditure of NATO Countries (2014–2023). https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_217017.htm adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
23. Ozan, E. (2017). Ukrayna krizi ve Avrupa güvenlik mimarisinin geleceği. Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 1(1), 36-59.
24. Paravicini, G. (2019). Angela Merkel: Europe Must Take ‘Our Fate’ into Own Hands. Politico.eu. www.politico.eu/article/angela-merkel-europe-cdu-must-take-its-fate-into-its-own-hands-elections-2017 adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
25. Pifer, S. (2017). Is Trump Undoing Trans-Atlantic Relations? Brookings Institution Reports. https://www.brookings.edu/articles/is-trump-undoing-trans-atlantic-relations/ adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
26. Raik, K., Blockmans, S., Osypchuk, A., & Suslov, A. (2024). EU Policy towards Ukraine: Entering Geopolitical Competition over European Order. The International Spectator, 59(1), 39–58. https://doi.org/10.1080/03932729.2023.2296576
27. Riddervold, M., & Rieker, P. (2024). Finally coming of age? EU foreign and security policy after Ukraine. European Security, 33(3), 497–516. https://doi.org/10.1080/09662839.2024.2376616
28. Siddi, M. (2022). The partnership that failed: EU–Russia relations and the war in Ukraine. Journal of European Integration, 44(6), 893–898. https://doi.org/10.1080/07036337.2022.2109651
29. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025a). Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ulusal ve uluslararası medya kuruluşlarının temsilcileriyle gerçekleştirdiği basın toplantısı (10 Ocak 2025, İstanbul). https://www.mfa.gov.tr/disisleri-bakani-sayin-hakan-fidan-in-ulusal-ve-uluslararasi-medya-kuruluslarinin-temsilcileriyle-gerceklestirdigi-basin-toplantisi-10-01-2025-istanbul.tr.mfa
30. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025b). Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Dördüncü Antalya Diplomasi Forumu’nda gerçekleştirdiği basın toplantısı (13 Nisan 2025, Antalya). https://www.mfa.gov.tr/disisleri-bakani-sayin-hakan-fidan-in-dorduncu-antalya-diplomasi-forumu-nda-gerceklestirdigi-basin-toplantisi--13-nisan-2025--antalya.tr.mfa adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
31. Tokatlı, S. G. (2024). Batı’nın değişen güvenlik stratejisi: Rusya–Ukrayna savaşı. In Prof.dr. Bedriye Tunçsiper Onuruna Akademide 40. Yıl Güncel Akademik Çalışmalar Bedriye Tunçsiper (ss. 160–177). İstanbul: Gece Kitaplığı.
32. Ünlühisarcıklı, Ö. (2022). Avrupa’nın pusulası ve Türkiye. Perspektif. https://www.perspektif.online/avrupanin-pusulasi-ve-turkiye/ adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.
33. Yetkin, M. (2022). Stratejik otonomi, ABD, Avrupa ve Türkiye. Yetkin Report. https://yetkinreport.com/2022/01/03/stratejik-otonomi-abd-avrupa-ve-turkiye/ adresinden 15.03.2025 tarihinde alınmıştır.