Kapitalizmin Yükselişi, Cadı Avları ve Liberal Devlette Hukukun Stratejik Kullanımı

Öz

Bu çalışma, liberal devletin müdahaleci karakterini ve bu doğrultuda hukuku toplumsal dönüşümün bir aygıtı olarak nasıl araçsallaştırdığını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu hedef doğrultusunda, 15. yüzyıl Avrupa’sında yasallaşarak kurumsal bir nitelik kazanan "cadı avı" süreci; kapitalizmin kendini tahkim etme ve toplumsal rızayı üretim ilişkilerine göre yeniden inşa etme çabasının bir tezahürü olarak analiz edilmektedir. Çalışma kapsamında öncelikle, kapitalizmin kuramsal ve düşünsel izdüşümü olan liberalizmin; moderniteyle birlikte insan doğası, devlet otoritesi ve hukuk tasavvurunu hangi temeller üzerine inşa ettiği ele alınmaktadır. Ardından, cadı avı olgusu ile kapitalizmin temel ilkeleri arasındaki ilişki ayrıntılandırılmaktadır. Avrupa’da 15. yüzyılda yoğunlaşan cadı avlarının, geleneksel anlatının aksine sadece dini veya kültürel bir fenomen değil; feodal üretim biçiminden kapitalizme geçişte yaşanan ekonomik dönüşümün yapısal bir sonucu olduğu saptanmıştır. Bu bağlamda, kapitalist disipline yönelik erken dönem başkaldırıların hukuk mekanizması aracılığıyla suçlaştırılarak bastırılması, liberal devletin modern hukuk yapısına devrettiği mirası anlamak bakımından önem taşımaktadır. Sonuç olarak bu pratikler, liberal devletin sadece özgürlükçü bir pasif aktör değil, sermaye birikimini korumak adına hukuku bir disiplin aracı olarak kullanan müdahaleci bir yapı olduğunu ortaya koyan kurucu bir tarihsel emsal teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Liberal Devlet
• Kapitalizm
• Cadı Avı
• Modern Hukuk
• Hukukun Araçsallaştırılması

Capitalism’s Rise, Witch Hunts, and the Strategic Use of Law in the Liberal State

Öz

This study aims to identify the interventionist character of the liberal state and how it instrumentalises law as an apparatus of social transformation in this regard. To this end, the process of ‘witch hunts,’ which became institutionalised in 15th-century Europe, is analysed as a manifestation of capitalism's efforts to consolidate itself and reconstruct social consent according to production relations. The study first examines the foundations upon which liberalism, the theoretical and intellectual projection of capitalism, constructed its conception of human nature, state authority, and law alongside modernity. It then elaborates on the relationship between the phenomenon of witch hunts and the fundamental principles of capitalism. It has been determined that the witch hunts, which intensified in Europe in the 15th century, were not merely a religious or cultural phenomenon, contrary to traditional narratives, but a structural result of the economic transformation experienced during the transition from feudal to capitalist modes of production. In this context, the suppression of early rebellions against capitalist discipline by criminalising them through the legal mechanism is significant in understanding the legacy passed on to the modern legal structure of the liberal state. Consequently, these practices constitute a foundational historical precedent demonstrating that the liberal state is not merely a libertarian passive actor, but an interventionist structure that uses law as a disciplinary tool to protect capital accumulation.

Anahtar Kelimeler

• Liberal State
• Capitalism
• Witch Hunt
• Modern Law
• Instrumentalisation of Law

Kaynakça

1. Behringer, W. (2004). Witches and Witch-Hunts: A Global History. Polity.
2. Berktay, F. (2018). Avrupa’da Cadılık ve Cadı Avı: Çok Katmanlı Bir Karanlık Tarihsel Olgu. Doğu Batı Dergisi, 84, 57-84.
3. Bernal, J. D. (1978). Sozialgeschichte der Wissenschaften: Science in History. Rowohlt Verlag.
4. Bodin, J. (1992). On Sovereignty: Four chapters from The Six Books of the Commonwealth. (J. H. Franklin, Ed. ve Çev.). Cambridge University Press.
5. Capra, F. (1992). Batı Düşüncesinde Dönüm Noktası. (M. Armağan, Çev.). İnsan Yayınları.
6. Collingwood, R. G. (2020). Doğa Tasarımı. (K. Dinçer, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
7. Ewing, S. (1987), Formal Justice and the Spirit of Capitalism: Max Weber’s Sociology of Law. Law & Society Review, 21(3), 487-512. https://www.jstor.org/stable/3053379?seq=1
8. Federici, S. (2024). Caliban ve Cadı: Kadınlar, Beden, İlksel Birikim. (Ö. Karakaş, Çev.). Fol Yayınları.

9. Foucault, M. (1992). Hapishanenin Doğuşu. (M. A. Kılıçbay, Çev.). İmge Kitabevi.
10. Fülberth, G. (2023). Kapitalizmin Kısa Tarihi. (S. Usta, Çev.). Yordam Kitap.
11. Gurvitch, G. (2021). Hukuk Sosyolojisi. (M. Koçakgöl, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
12. Hobbes, T. (2021). Leviathan. (S. Lim, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
13. Kramer, H. ve Sprenger, J. (2018). Cadı Çekici: Malleus Malificarum. (A. Polat, Çev.). Artes Yayınları.
14. Levack, Brian P. (2006). The Witch-Hunt in Early Modern Europe. Pearson Education Limited.
15. Plumwood, V. (2004). Feminizm ve Doğaya Hükmetmek. (B. Ertür, Çev.). Metis Yayınları.
16. Serres, M. (1994). Doğayla Sözleşme. (T. Ilgaz, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
17. Tigar, M. E. (2023). Kapitalizmin Yükselişi ve Hukuk. (O. Karahanoğulları, Çev.). Epos Yayınları.