Muhasebede Yapılan Hata Ve Hilelerin Karşılaştırılmalı Olarak İncelenmesi Ve Uygulamadan Örnekler

Öz

Küreselleşme, teknolojinin gelişmesi, nüfusun ve işletme sayısının artması sonucunda, tüm dünyada ekonomik faaliyetlerin hacmi hızla artmış, bu gelişmeler hem işletme içi veri girişi ve riskini artırmış hem de iç ve dış denetimin önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Söz konusu gelişmeler beraberinde olumlu ve olumsuz sonuçlar doğurmuştur. Olumsuz sonuçları doğuran en önemli muhasebe uygulamaları, kasten yapılan yanlışlar yani hilelerdir. Olumsuz sonuçlar ortaya çıkartan diğer muhasebe uygulamaları ise kasten yapılmayan yanlışlar yani hatalardır. Bu çalışmanın amacı, kayıt dışı ekonominin en önemli nedenlerinden birisi olan sehven ve kasten yapılan yanlış muhasebe uygulamalarını yeniden gündeme taşıyabilmek, yapılan yanlışların yapılma nedenlerini, türlerini, benzerliklerini, farklılıklarını, yapılma yöntem ve tekniklerini, olumsuz yansımalarını ve çözüm önerilerini ortaya koyabilmektir. Bu nedenle öncelikle sahada aktif olarak çalışan çok sayıda muhasebe meslek mensubu ile “Birebir Görüşme Yöntemi”yle veri elde edilmiş sonra da literatür taraması yapılarak; hata ve hile kavramı, nedenleri, tespiti, sonuçları, önlenmesi, benzer ve farklı yönlerinin karşılaştırılması üzerine açıklamalarda bulunulmuştur. Çalışmanın son kısmında Tekdüzen Hesap Planı (THP) esas alınarak uygulamada sıklıkla yapıldığı belirtilen kurgulanmış muhasebe uygulamalarına yer verilmiştir. Sonuç kısmında ise reaktif ve proaktif çözüm önerilerinin dikkate alındığı ölçüde, yapılan hata ve hilelerin ortaya çıkarmış olduğu ekonomik, mali, güvenlik, sosyal, siyasi, çevresel (vb.) sorunların önemli ölçüde azaltılabileceği kanaatine ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hata
• Hile
• Adli Muhasebe
• Muhasebede Denetim ve Muhasebede Etik

A Comparatıve Analysıs Of Accounting Errors And Fraud And Examples From Practice

Öz

Globalization, technological advancements, and the growth of population and businesses have led to a rapid increase in the volume of economic activity worldwide. These developments have both increased internal data entry and risk, and highlighted the importance of internal and external auditing. These developments have resulted in both positive and negative consequences. The most significant accounting practices leading to negative consequences are intentional errors, or fraud. Other accounting practices that produce negative results are unintentional errors, or mistakes. The aim of this study is to bring back to the forefront the issue of accidental and intentional accounting errors, which are one of the most important causes of the informal economy, and to reveal the reasons, types, similarities, differences, methods and techniques of these errors, their negative repercussions, and proposed solutions. Therefore, data was first obtained through "One-on-One Interview Method" with numerous accounting professionals actively working in the field, and then a literature review was conducted to explain the concepts of error and fraud, their causes, detection, consequences, prevention, and a comparison of their similar and different aspects. The final section of the study focuses on fabricated accounting practices frequently used in practice, based on the Uniform Chart of Accounts (UCA). In the conclusion, it is believed that the economic, financial, security, social, political, and environmental (etc.) problems arising from errors and fraud can be significantly reduced to the extent that reactive and proactive solutions are considered.

Anahtar Kelimeler

• Error
• Fraud
• Forensic Acoounting
• Accounting and Accounting Ethics

Kaynakça

1. Açıkgöz, O. ve Biçer, E. B., (2021). Muhasebede Hata ve Hilelerin Önlenmesinde Mali Hizmet Çalışanlarının Sorumluluğunun Tespitine Yönelik Bir Araştırma. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22 (2), 225-249.
2. Akademisyen Publishing (2020). Hile Denetimi Ve Finansal Bilgi Manipülasyonu Üzerine Yayınlanan Ulusal Çalışmaların Bibliyometrik Analiz Tekniği Ile İncelenmesi. http://akademisyenpublishing.com/?mod=bolum_detay&kitap_id=19207. Erişim tarihi: 27.01.2026
3. Aras, F. (2026). Muhasebe hilesi. https://www.fatiharas.com/muhasebe-hilesi/. Erişim tarihi: 12.01.2026.
4. Bıyık, R. (2025). Muhasebe hataları & vergi hataları. https://www.pwc.com.tr/tr/medya/kose-yazilari/recep-biyik/muhasebe-hatalari-vergi-hatalari.html. Erişim tarihi: 15.01.2026.
5. Association of Certified Fraud Examiners. (2016). Report to the nations on occupational fraud and abuse. https://www.acfe.com/rttn2016/docs/2016-report-to-the-nations.pdf. Erişim tarihi: 25.01.2026.
6. Aydın, H. ve Ala T., (2018). İşletmelerde Yapılan Çek Hileleri: Ortaya Çıkarılması ve Önlenmesi, Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (ERZSOSDE) XI-I: 85-96.
7. Bayraklı, H.H., Erkan, M. ve Elitaş, C., (2012). Muhasebe ve Vergi Denetiminde Muhasebe Hata ve Hileleri, Ekin Yayınevi, Bursa.
8. Çağlar, S., (2024). Muhasebe Meslek Mensuplarının Sorunları ve Çözüm Önerileri, Ekin Yayınevi, Bursa.

9. Çekmen, Y., (2022). Muhasebede Yapılan Hatalar, Hileler ve Adli Muhasebe, Ankara.
10. Demir, C. ve Yıldız, A. (2022). Muhasebe Hata ve Hileleri ve Hilelerin Ortaya Çıkarılmasında Adli Muhasebecilik Mesleği, Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (1), 91-141.
11. Doğan, B. (2026). Borçlar Hukukunda Hata (Yanılma). Erişim Adresi: https://barandogan.av.tr/blog/borclar-hukuku/hata-yanilma-nedir-tbk. Erişim Tarihi: 05.02.2026.
12. Doğan, Z. ve Nazlı, E. (Ekim 2015). Muhasebede Hata ve Hilelerin Önlenmesinde İşletme Yöneticilerinin Sorumluluğunun Tespitine Yönelik Bir Araştırma, Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt-Sayı: 8(4) ss:195-212.
13. Dönmez A. ve Çavuşoğlu, K. (2015). “Hilelerin Ortaya Çıkarılması Bakımından Bağımsız Denetim ile Adli Muhasebenin Karşılaştırılması”, Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 1(3), s. 34-67.
14. Duran, O., (2025). Muhasebe Hileleri ve Finansal Manipülasyonların İşletme Performansı ve Küresel Finansal Sistem Üzerindeki Etkisi, İstanbul Rumeli Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 1.
15. Elden Ürgüp, S., (2020). Muhasebe Alanında Hata ve Hile ile İç Kontrol Üzerine Yazılmış Lisansüstü Tezlerin Analizi (2009-2019), Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 21, Sayı: 2.
16. Erkan, M. ve Demirel Arıcı, N. (Ocak 2011). Hata ve Hile Denetimi: Sermaye Piyasası Kuruluna Kayıtlı Halka Açık Anonim Şirketlere İlişkin Düzenlemeler, Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi.
17. Erol, M., (2008). İşletmelerde Yaşanan Yolsuzluklara (Hata ve Hileler) Karşı Denetimden Beklentiler, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, C.13, S.1 s.229-237.
18. Forumtr (2026). Muhasebede hata ve hileler. https://www.frmtr.com/ekonomi-iktisat-isletme-istatistik/732679-muhasebede-hata-ve-hileler.html. Erişim tarihi: 12.01.2026.
19. Güneş, M. (2024). Hata ve Hilelerin Finansal Tahminlere Etkisi. In: Yücel, R. & Ayyıldız, Y. (eds.), Dijital Çağda Muhasebe: Dijitalleşme, Enflasyon ve Sürdürülebilirlik Üzerine Çalışmalar, Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub597.c2512.
20. Hacıhasanoğlu, T., Dalkılıç, E. ve Köylü, Ç., (2021). Muhasebe Hileleri: Fail, Hile ve Dijitalleşme Ekseninde Bir Bakış, Edt. Hacıhasanoğlu, T., Aslan, T., ve Dalkılıç, E., Hile İşletme Bilimi Perspektifinden Genel Bir Bakış, Çanakkale.
21. Hatunoğlu, Z., Koca, N. ve Kıllı, M., (2012). İç Kontrolün Muhasebe Sistemindeki Hata ve Hilelerin Önlenmesindeki Rolü Üzerine Bir Alan Çalışması, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 2012 , Cilt: 9, Sayı: 20, s. 169-189.
22. İnternet adresi. (2026). IFAC’a göre hile. https://www.google.com/search?q=IFAC%E2%80%99a+g%C3%B6re+hile. Erişim tarihi: 21.01.2026
23. Karahan, M., ve Çolak, M., (2019). Muhasebe Uygulamalarındaki Hata ve Hilelerin Tespiti: Üretim İşletmelerine Yönelik Araştırma, İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(3), 2290-2305.
24. Kanıtymm (2009). Muhasebe hilesi üzerine yaklaşım. https://www.kanitymm.com.tr/wp-content/uploads/2020/02/2009-03-yaklasim-muhasebe-hilesi-uzerine.pdf. Erişim Tarihi: 20.01.2026.
25. Keleş, D., (2022). Denetimde Çağdaş Yaklaşımlar: Yapay Zeka Teknolojileri, (Editör: Dr. Kadir Gökoğlan) Denetimde Yeni Trendler Teori ve Uygulamalar (7-17), Eğitim Yayınevi, Konya
26. Kısacık, H. (2013). Denetimde Hata ve Hileler: Çorum Sahasında Bir Araştırma, T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çorum.
27. Kirik, Z., (2007). Muhasebe Hata ve Hileleri ile Muhasebe Mesleğinde Etik: Afyonkarahisar’da Muhasebeciler Üzerine Bir Araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir.
28. Korucu, E., (2018). Muhasebe Hata ve Hileleri ile Muhasebe Mesleğinde Etik, Işık Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muhasebe ve Denetim Yüksek Lisans Programı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
29. Ömürbek, V., ve Durgunböcü, Ö., (2018). Muhasebe Meslek Mensuplarının Muhasebe Hata ve Hileleri ile İlgili Algılarının İncelenmesi, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C.23, S.4, s.1251-1265.
30. Özçelik, H., Karataş Aracı, Ö., N. ve Keskin, S., (2017/4). Muhasebe Hata ve Hileleri: Meslek Mensupları Üzerine Bir Araştırma, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı:29, s.197-214.
31. Özçelik, H. ve Gürbüz, C. (2020). Hile Denetimi ve Finansal Bilgi Manipülasyonu Üzerine Yayınlanan Ulusal Çalışmaların Bibliyometrik Analiz Tekniği ile İncelenmesi, (1-18), (Editör: Turgut Çürük), Güncel Muhasebe Çalışmaları. Detay Kitabevi, Ankara.
32. PKF (2026). Vergilendirme ve muhasebe hileleri. https://pkf.com.tr/vergilendirme-muhasebe-hileleri/. Erişim tarihi: 12.01.2026.
33. Sermaye Piyasası Kurulu. Bağımsız Denetim Tebliği. https://spk.gov.tr/data/635b6d211b41c62c78189ce9/Bağımsız%20Denetim%20Tebliğ%20(2).pdf.Erişim tarihi: 18.01.2026.
34. Şenel, S.A. ve Yıldırım, H., (Eylül 2022). Muhasebe Hilelerinin Küresel Maliyeti ve Önlenmesine Yönelik Proaktif Bir Yaklaşım: Adli Muhasebe Cilt:26. Sayı:1, Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, s.83-109.
35. Tayman, M. ve Tekşen, Ö., (2019). Muhasebe Denetiminde Karşılaşılan Hata ve Hileler: Meslek Mensupları Üzerine Bir Araştırma, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C.24, S.3, 455-477.
36. Toraman, B. (2026). https://www.fac.com.tr/baki‑toraman. Erişim tarihi: 23.01.2026.
37. Uslu M.C. ve Özbay D. (2020). Vergi Mevzuatı Çerçevesinde Muhasebe Hata ve Hilelerine Bakış: Muhasebe Meslek Mensuplarına Yönelik Bir Araştırma. Muhasebe Enstitüsü Dergisi - Journal of Accounting Institute, 63, 21-32.
38. Yıldız, E. ve Derya Baskan, T., (Nisan 2014). Muhasebe Hilelerinin Önlenmesinde Kullanılan Araçlar: BİST Şirketleri Üzerine Bir Araştırma, Muhasebe ve Finansman Dergisi.
39. Yiğit Sabri, (2022), Muhasebe Hata ve Hilelerinde Uygulanması Gereken Yaptırımlar, Vergi Raporu Dergisi, Sayı: 201. (2022).
40. -ACFE 2018
41. - ACFE 2020
42. - Bagımsız Denetim Standardı (BDS) 240
43. - GVK (Gelir Vergisi Kanunu)
44. - 28.06.2018 tarih ve E: 2014/5545 K:2018/3664 Danıştay kararı
45. - IFAC (2009)
46. -Türkiye Denetim Standartları Faizsiz Finans Denetim Standardı 5
47. -Uluslararası Denetim Standardı (ISA) 240
48. -SPK Seri: XI, 25 No.lu Tebliğ
49. -TCK (Türk Ceza Kanunu)
50. -Google (2026). tdk hata ne demek araması. https://www.google.com/search?q=tdk+hata+ne+demek. Erişim Tarihi: 05.02.2026
51. -VUK (Vergi Usul Kanunu)
52. -TMS 8 Muhasebe Politikaları, Muhasebe Tahminlerinde Değişiklikler ve Hatalar