Sürdürülebilirlik Eğitimi İçin Dijital Çizgi Roman Tasarımı: Doğal Kaynakların Verimli Kullanımı

Öz

Günümüzde sürdürülebilirlik eğitimi, öğrencilerin çevresel farkındalık geliştirmeleri ve bu farkındalığı günlük yaşamlarına yansıtmaları açısından önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmanın amacı, sosyal bilgiler dersinde sürdürülebilirlik eğitimi kapsamında doğal kaynakların verimli kullanımının doğa ve insanlar üzerindeki etkisinin öğretimine yönelik bir dijital çizgi roman tasarlamaktır. Çalışmada, 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı’nda yer alan 5. sınıf “Hayatımızdaki Ekonomi” öğrenme alanı temel alınmıştır. Araştırma, tasarım odaklı bir yaklaşımla yürütülmüş olup dijital çizgi roman geliştirme süreci; öğrenme çıktılarının belirlenmesi, hikâye ve senaryonun oluşturulması, uzman görüşlerinin alınması, içeriğin dijital ortama aktarılması ve son düzenlemelerin yapılması aşamalarından oluşmaktadır. Geliştirilen çizgi romanda kaynakların korunması, israfın önlenmesi ve geri dönüşüm konuları günlük yaşamla ilişkilendirilerek ele alınmıştır. “Küçük Kahramanlar: Kaynakları Koruyor!” adlı dijital çizgi roman altı sahne ve 41 panelden oluşmaktadır. Çalışma sonucunda dijital çizgi romanların sürdürülebilirlik ile ilgili kavramların somutlaştırılmasında ve öğrencilerin konuya yönelik ilgilerinin artırılmasında etkili bir öğretim materyali olabileceği değerlendirilmiştir. Gelecek çalışmalarda bu tür materyallerin öğrencilerin bilgi, tutum ve davranışları üzerindeki etkisinin deneysel olarak incelenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• doğal kaynaklar
• dijital çizgi roman
• geri dönüşüm
• sosyal bilgiler
• sürdürülebilirlik

Designing a Digital Comic for Sustainability Education: Efficient Use of Natural Resources

Öz

Today, sustainability education plays an important role in enabling students to develop environmental awareness and reflect this awareness in their daily lives. The aim of this study is to design a digital comic to teach the effects of efficient use of natural resources on humans and the environment within the scope of sustainability education in social studies. The study is based on the 5th-grade “Economy in Our Lives” learning domain included in the 2024 Social Studies Curriculum. The study was conducted using a design-based approach, and the digital comic development process consists of determining learning outcomes, creating the story and scenario, obtaining expert opinions, transferring the content into a digital environment, and making final revisions. In the developed comic, concepts such as resource conservation, prevention of waste, and recycling are addressed through connections with daily life. The digital comic titled “Little Heroes: Protecting Resources!” consists of six scenes and 41 panels. The results of the study suggest that digital comics can be effective instructional materials in making sustainability-related concepts more concrete and increasing students’ interest in the subject. It is recommended that future studies examine the effects of such materials on students’ knowledge, attitudes, and behaviors through experimental research.

Anahtar Kelimeler

• Natural resources
• digital comics
• recycling
• social studies
• sustainability

Kaynakça

1. Aggleton, J. (2018). Defining digital comics: A British Library perspective. Journal of Graphic Novels and Comics, 10(4), 393–409. https://doi.org/10.1080/21504857.2018.1503189
2. Ak, M. M., Erdoğan M. F. & İlhan, G. O. (2020). Görsel bir öğretim materyali olarak dijital çizgi roman tasarımı: Gezdim, Gördüm, Öğrettim. Journal of History School (JOHS), 13(7), 2458-2484. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.44172
3. Akcanca, N. (2021). The opinions of prospective teachers on the design and use of digital educational comics as a technological teaching material in science education. International Journal of Curriculum and Instruction, 13(3), 2268-2288. https://ijci.net/index.php/IJCI/article/view/687
4. Akdağ, S. (2023). Uzaktan eğitimle sosyal bilgiler dersinde eğitici çizgi roman kullanımının öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal öğrenmelerine etkisi (Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
5. Amaluddin, M. R. & Machali, I. (2022). Pemanfaatan media digital sebagai sarana pembelajaran di SMA Babussalam Pekanbaru, 5. Prosiding The 3rd Annual Conference on Madrasah Teachers (ACoMT), 275-286. https://conference.uin-suka.ac.id/index.php/ACoMT/article/view/1133
6. Arslan, K., & Akçay, H. (2022). Çizgi romanla fen bilimleri öğretiminin öğrenci başarısına etkisi [The Effects of science teaching with comics on student achievement]. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi (BEST Dergi) [Science, Education, Art and Technology Journal (SEAT Journal)], 6(1), 14-31. https://izlik.org/JA86SE36RX
7. Bulut, M. (2025). Sosyal bilgiler dersinde dijital çizgi romanların kullanımına yönelik ortaokul öğrencilerinin görüşleri (Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
8. Çalış, G. (2023). Sosyal bilgiler dersi birey ve toplum öğrenme alanına yönelik geliştirilen çizgi roman materyalinin öğrencilerin toplumsal rolleri ifade etme biçimleri üzerine etkisi (Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.

9. Çelik, K., & İlhan, G. O. (2021). Çocuk haklarına yönelik eğitici çizgi roman: ‘’Sadece Biriyim’’. Türkiye Eğitim Dergisi, 6(1), 262-279. https://l24.im/lODWz4
10. Demirci, N., & Şan, S. (2026). The effect of socioscientific issue-based digital comics design on gifted students’ attitudes towards the environment. Journal of Educational Computing Research. https://doi.org/10.1177/07356331261431182
11. Demiryakan, T., & İlhan, G. O. (2025). Birlikte yaşama kültürünün dijital çizgi romanlar ile geliştirilmesi: Sosyal bilgiler dersinde öğrenci çalışmaları. BABUR Research, 4(1), 97-128. https://izlik.org/JA58TW86PM
12. Dittmar, J. F. (2012). Digital comics. Scandinavian Journal of Comic Art (SJOCA), 1(2). 82-91. https://sjoca.com/wp-content/uploads/2013/01/SJoCA-1-2-Forum-Dittmar.pdf
13. Göçer, A., & Gürsoy, H. C. (2024). Dil eğitiminde çizgi romanların kullanımına yönelik bir uygulama. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 43(1), 211-257. https://doi.org/10.7822/omuefd.1282267
14. Herlambang, Y. T. (2018). Pedagogy: A critical study of educational science in multiperspectives. Bumi Aksara. https://l24.im/DgF6
15. Hu, B., Noman, S. M., Irshad, M., Awais, M., Tang, X., Farooq, U. & Song, C. (2021). A pilot study of Global ICT strategy applications in sustainable continuing education. Procedia Computer Science, 183, 849-855. https://doi.org/10.1016/j.procs.2021.03.009
16. Hudhana, W. D., Sumarlam, & Sumarwati. (2025). Digital comics of folktales as learning media to strengthen elementary school students’ ecoliteracy. Theory and Practice in Language Studies, 15(2), 443–451. https://doi.org/10.17507/tpls.1502.14
17. İlhan, G. O., Tekin, E., & Özdemir, F. (2026). Sustainable development goals-oriented project: Teachers’ digital comics on quality education and environmental issues. Sustainability, 18, 1770. https://doi.org/10.3390/su18041770
18. Jazuli, M., Azizah, L. F. & Meita, N. M. (2018). Pengembangan Bahan Ajar Elektronik Berbasis Android Sebagai Media Interaktif. LENSA (Lentera Sains): Jurnal Pendidikan IPA, 7(2), 47–65. https://doi.org/10.24929/lensa.v7i2.22.
19. Kaba, G. (2021). Sosyal bilgiler dersinde müze eğitimine yönelik geliştirilen dijital çizgi romanın öğrencilerin akademik başarısına ve tutumuna etkisi (Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
20. Kaba, G., Şin, M., & İlhan, G. O. (2020). Eğitimde dijital çizgi roman tasarımı: Etkin Vatandaş Bilge. The Journal of Academic Social Science Studies, 83, 107-123. http://doi.org/10.29228/JASSS.46636.
21. Karademir, T., Alper, A., Soğuksu, A. F., & Karababa, Z. C. (2021). The development and evaluation of self-directed digital learning material development platform for foreign language education. Interactive Learning Environments, 29(4), 600–617. https://doi.org/10.1080/10494820.2019.1593199.
22. Kavak, O., & İlhan, G. O. (2021). Sosyal bilgiler dersi etkin vatandaşlık öğrenme alanına yönelik dijital çizgi roman tasarımı: “Minik Vatandaşlar”. Öğretmen Eğitiminde Yenilikçi Araştırmalar Dergisi, 2(3), 243-265. https://doi.org/10.29329/jirte.2021.408.5
23. Keskin, A. & İlhan, G. O. (2021). Değerler eğitimine yönelik dijital çizgi roman tasarımı: “Gizemli Labirent”. İnsan ve Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 250-264. https://doi.org/10.53048/johass.923826.
24. Khotimah, H. & Hidayat, N. (2022). Interactive digital comic teaching materials to increase student engagement and learning outcomes. International Journal of Elementary Education, 6(2), 245-258. https://doi.org/10.23887/ijee.v6i2.46038
25. Kryukov, V. & Gorin, A. (2017). Digital technologies as education innovation at universities. Australian Educational Computing, 32(1), 1-16. https://eric.ed.gov/?id=EJ1156008
26. MEB. (2024). Sosyal Bilgiler Öğretim Programı (4, 5, 6 ve 7. Sınıflar) T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://l24.im/fNzH
27. Mutia, T., Sahrina, A., Wahyudi, A., Mahanani, P., Aren, E., Wibowo, N. A., & Prasad, R. R. (2026). Realizing the character of environmental care through the use of interactive e-comics based on natural disaster mitigation (KOMINA). European Journal of Sustainable Development Research, 10(2), em0369. https://doi.org/10.29333/ejosdr/17819
28. Özdemir, M., İlhan, G. O., & Oruç, Ş. (2022). Şehit pilot yüzbaşı Cengiz Topel’in dijital çizgi romanı: Kıbrıs’a bir yıldız düştü [Digital comics of martry captain pılot Cengiz Topel: A star fell on Cyprus]. Journal of World of Turks, 14(3), 339-358. https://doi.org/10.46291/ZfWT/140321
29. Rina, N., Suminar, J. R., Damayani, N. A., & Hafiar, H. (2020). Character education based on digital comic media. International Journal of Interactive Mobile Technologies, 14(3), 107–127. https://doi.org/10.3991/ijim.v14i03.12111
30. Schneider, B., Reilly, J. & Radu, I. (2020). Lowering barriers for accessing sensor data in education: lessons learned from teaching multimodal learning analytics to educators. Journal for STEM Education Research, 3(1), 91-124. https://doi.org/10.1007/s41979-020-00027-x
31. Shafiqa, A. R., Ikhsanudin, I., & Sumarni, S. (2025). Designing electronic comics to develop students’ reading comprehension of narrative text. Journal of English Language Teaching and Literature, 6(2), 612-624. https://doi.org/10.56185/jelita.v6i2.1106
32. Sömen, T. & Akcanca, N. (2020). Erken çocukluk döneminde dijital eğitici çizgi romanlar. In R. F. Ağmaz & F. Güleç (Ed.), Erken çocukluk eğitiminde dijital teknoloji ve öğrenme (pp. 109–128). Pegem Akademi.
33. Sömen, T. & Bulut, M. (2026). Sosyal bilgiler öğretimine yönelik dijital çizgi roman tasarımı. In O. Çaydere (Ed.), The 25th International Scientific Research Congress: Social and Educational Sciences (pp. 25–33). https://www.ubaksymposium.org/kitaplar/UBAK_25_Tammetin_kitap_.pdf
34. Suri, D. A., Astuti, I. A. D., Bhakti, Y. B. & Sumarni, R. A. (2021). E-Comics as an Interactive Learning Media on Static Fluid Concepts. Proceedings of the 2nd Annual Conference on Social Science and Humanities (ANCOSH 2020), 542(Ancosh 2020), 358–361. https://doi.org/10.2991/assehr.k.210413.083
35. Suryadi, A., Darmawan,D. , Rahadian,D. , Wahyudin,D. , & Riyana,C. (2022). Pengembangan aplikasi sistem database virtual community digital learning nusantara, Jurnal PETIK, 8(1), 48–56. https://doi.org/10.31980/jpetik.v8i1.1424
36. Swandi, W., Pageh Wibawa, A., Yoga, G. & Pradana, K. (2020). The digital comic Tantri Kamandaka: A discovery for national character education. International Journal of Innovation, Creativity and Change, 13(3), 718-732. http://repo.isi-dps.ac.id/id/eprint/3740
37. Şentürk, M. (2020). Sosyal bilimler dersinde eğitici çizgi roman ve eğitici çizgi film kullanımının öğrencilerin tutum, motivasyon ve akademik başarılarına etkisi (Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
38. Temur, S., & Uslu, S. (2025). Çizgi roman aracılığıyla çevre bilinci ve duyarlılığının geliştirilmesi: eko-savaşçı karakterine yönelik öğrenci görüşleri. International Journal of Geography and Geography Education, 56, 32-62. https://doi.org/10.32003/igge.1663311
39. Tjakrawerdaja, W., Wibowo, F. C., Kustandi, C., & Arymbekov, B. (2025). Effectiveness of digital storytelling comics based on a deep learning approach in enhancing environmental awareness among elementary school students. Journal of Environment and Sustainability Education, 3(4), 606–618. https://doi.org/10.62672/joease.v3i4.169
40. Wewengkang, N. D., Rahmat, R., Rohim, R., Saefuddin, S., Ramadhan, I. & Al-Amin, A. A. (2024). Development of E-Comic Teaching Materials with a local Wisdom Theme to Enhance High School Student’s Historical Awareness. Al-Ishlah: Jurnal Pendidikan, 16(4), 4323-4335. https://doi.org/10.35445/alishlah.v16i4.5974
41. Wibowo, S. A. & Koeswanti, H. D. (2021). Pengembangan media pembelajaran berbasis komik untuk meningkatkan karakter kemandirian belajar siswa sekolah dasar. Jurnal Basicedu, 5(6), 5100–5111. https://doi.org/10.31004/basicedu.v5i6.1600
42. Widodo, A., Indraswati, D., Sutisna, D., Nursaptini, N. & Anar, A. P. (2020). Pendidikan IPS Menjawab Tantangan Abad 21: Sebuah Kritik Atas Praktik Pembelajaran IPS di Sekolah Dasar. Jurnal Pendidikan Ilmu Pengetahuan Sosial Dan Ilmu-Ilmu Sosial, 2(2), 185–198. https://doi.org/10.19105/ejpis.v2i2.3868
43. Yanto, E. S. & Umah, S. (2023). Vocational Students’ Engagement in Digital Comic Strip Assisted Reading Comprehension. Jurnal Ilmiah Wahana Pendidikan, 9(2), 133-152. https://doi.org/10.5281/zenodo.7567323
44. Yulaichah, S., Mariana, N. & Wiryanto, W. (2024). The Use of E-Comics Based on A Realistic Mathematical Approach to Improve Critical and Creative Thinking Skills of Elementary School Students. IJORER : International Journal of Recent Educational Research, 5(1), 90–105. https://doi.org/10.46245/ijorer.v5i1.497
45. Yüzbaşıoğlu, M. K. (2022). Kuvvetin ölçülmesi ve sürtünme ünitesine yönelik bağlam temelli tasarlanan çizgi romanların öğrencilerin temellendirilmiş zihinsel model gelişimine etkisi (Doktora Tezi, Kastamonu Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.