Kadın Çalışanların Kraliçe Arı Sendromu Düzeylerinin Demografik ve Örgütsel Özelliklere Göre İncelenmesi: Antalya Örneği

Öz

Bu araştırmanın amacı, Antalya’da faaliyet gösteren beş yıldızlı konaklama işletmelerinde kadın yöneticiye bağlı olarak çalışan kadınların kraliçe arı sendromuna ilişkin algılarının demografik ve örgütsel özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırmanın evrenini Antalya’daki beş yıldızlı konaklama işletmelerinde kadın yöneticiye bağlı olarak çalışan kadınlar oluşturmuş, veriler 475 kadın çalışandan anket tekniğiyle elde edilmiştir. Kraliçe arı sendromu; destek, yapı ve yeterlilik olmak üzere üç boyutta ele alınmış, demografik ve örgütsel değişkenlere göre farklılıkların belirlenmesinde tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Bulgular, kraliçe arı sendromuna ilişkin algıların demografik ve örgütsel özelliklere göre farklı örüntüler gösterdiğini ortaya koymuştur. Yaş açısından destek ve yeterlilik boyutlarında anlamlı farklılıklar belirlenirken, yapı boyutunda anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Eğitim düzeyine göre destek, yapı ve yeterlilik boyutlarının tamamında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. İşletmecilik sistemi açısından yalnızca destek boyutunda anlamlı farklılık belirlenirken, yapı ve yeterlilik boyutlarında anlamlı bir farklılığa ulaşılamamıştır. Görev yapılan departman ve görev pozisyonu açısından ise her üç boyutta da anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, kadın çalışanların kraliçe arı sendromuna ilişkin algılarının yalnızca demografik özellikler üzerinden değil, örgütsel bağlamla birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Araştırmanın, konaklama işletmelerinde kadın çalışanlara yönelik insan kaynakları uygulamalarının geliştirilmesine ve kraliçe arı sendromuna ilişkin demografik ve örgütsel farklılıkların daha ayrıntılı anlaşılmasına katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Konaklama işletmeleri
• Kraliçe Arı Sendromu
• Turizm
• Kadın Çalışanlar

Destekleyen Kurum

Bu çalışmanın hazırlanması süresince herhangi bir bireyden ya da kurumdan ayni ya da nakdi bir yardım/destek alınmamıştır.

Etik Beyan

çıkar çatışması yoktur

An Examination of Queen Bee Syndrome Levels Among Female Employees According to Demographic Variables: The Antalya Example

Öz

The aim of this study is to examine whether female employees’ perceptions of queen bee syndrome differ according to demographic and organizational characteristics in five-star accommodation establishments operating in Antalya. The population of the study consisted of female employees working under female managers in five-star accommodation establishments in Antalya, and data were collected from 475 female employees through a questionnaire. Queen bee syndrome was examined across three dimensions: support, structure, and competency. One-way analysis of variance (ANOVA) was used to determine differences according to demographic and organizational variables. The findings revealed different patterns in perceptions of queen bee syndrome across demographic and organizational characteristics. Regarding age, significant differences were found in the support and competency dimensions, whereas no significant difference was observed in the structure dimension. Significant differences were found across all three dimensions according to education level. Regarding management type, a significant difference was found only in the support dimension, while no significant differences were observed in the structure and competency dimensions. Significant differences were found across all three dimensions according to department and organizational position. The results indicate that female employees’ perceptions of queen bee syndrome should be evaluated not only in relation to demographic characteristics but also within their organizational context. The study is expected to contribute to the development of human resource practices for female employees in accommodation establishments and to a more detailed understanding of demographic and organizational differences in perceptions of queen bee syndrome.

Anahtar Kelimeler

• Hospitality businesses
• Queen Bee Syndrome
• Tourism
• Female Employees.

Destekleyen Kurum

No financial or in-kind assistance or support was received from any individual or institution during the preparation of this study.

Etik Beyan

There is no conflict of interest

Kaynakça

1. Adebayo, D. O. and Udegbe, I. B. (2004). Gender in the boss–subordinate relationship: A Nigerian study. Journal of Organizational Behavior, 25 (4), 515-525. https://doi.org/10.1002/job.255
2. Aksu, M. ve Şahin, B. (2022). Kraliçe arı sendromu bağlamında kadınların kariyer yolunda erilleşme sorununun teorik incelemesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 1 (1), 1-25. https://dergipark.org.tr/en/pub/sduikyd/article/1212783?issue_id=73606
3. Akşit Aşık, N. (2014). Konaklama işletmelerinde cam tavan sendromu: Kavramsal bir değerlendirme. Uluslararası Hakemli Beşeri ve Akademik Bilimler Dergisi, 3 (9), 84-103. https://doi.org/10.17368/UHBAB.201498883
4. Arslan, E. N. (2024). Hemşirelerin öz yeterlilik algıları ile kraliçe arı sendromu arasındaki ilişki. Güncel Sağlık Yönetimi, 2 (1), 23-30. https://dergipark.org.tr/tr/pub/chm/article/1491427
5. Avcı, U. ve Sayılır, A. (2006). Hizmet kalitesi çerçevesinde çalışanların rolüne ve yeterliliklerine ilişkin karşılaştırmalı bir inceleme. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, 1, 121-138. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gaziticaretturizm/article/639581
6. Babafemi, E. (2025). Queen bee characteristics among female leaders in UK finance: The underrepresentation of women in senior roles and organizational diversity. The International Journal of Organizational Diversity, 25 (1), 144-159. https://doi.org/10.18848/2328-6261/CGP/v25i01/144-159
7. Bagues, M., Sylos-Labini, M. and Zinovyeva, N. (2017). Does the gender composition of scientific committees matter? American Economic Review, 107 (4), 1207-1238. https://doi.org/10.1257/aer.20151211
8. Baykal, E. and Surucu, S. (2025). A battle in the hive against the queen bee: Reaction of female subordinates’ unconscious mind. Frontiers in Sociology, 10, 1554275. https://doi.org/10.3389/fsoc.2025.1554275

9. Biernat, M. and Fuegen, K. (2001). Shifting standards and the evaluation of competence: Complexity in gender-based judgment and decision making. Journal of Social Issues, 57 (4), 707-724. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00237
10. Blau, F. D. and DeVaro, J. (2007). New evidence on gender differences in promotion rates: An empirical analysis of a sample of new hires. Industrial Relations, 46 (3), 511-550. https://doi.org/10.1111/j.1468-232X.2007.00479.x
11. Çelen, O. and Tuna, M. (2025). The effect of queen bee syndrome on commitment and productivity in five-star hospitality businesses in Antalya. International Journal of Environmental Sciences, 11 (4), 2149-2171. https://theaspd.com/index.php/ijes/article/view/3776
12. Çelen, O. ve Tuna, M. (2021). Konaklama işletmelerindeki kadın çalışanların kraliçe arı sendromu algılarının ölçülmesine yönelik bir ölçek geliştirme çalışması. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5 (3), 2127-2148. https://doi.org/10.26677/TR1010.2021.838
13. Çiçek Korkmaz, A. and Altuntaş, S. (2023). Queen bee syndrome in academia: A cross-sectional analysis of women academic nurses' perceptions and influential factors. Journal of Management and Economics Research, 21 (4), 115-132. https://doi.org/10.11611/yead.1359356
14. Dalkıranoğlu, T. (2006). Çalışma yaşamında kadın işgücü ve cinsiyet ayrımcılığı: Konaklama işletmelerinde bir uygulama. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
15. Dalkıranoğlu, T. ve Çetinel, F. G. (2008). Konaklama işletmelerinde kadın ve erkek yöneticilerin cinsiyet ayrımcılığına karşı tutumlarının karşılaştırılması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 277-298. https://dergipark.org.tr/en/pub/dpusbe/article/65433
16. Derks, B., Van Laar, C., Ellemers, N. and de Groot, K. (2011a). Gender-bias primes elicit queen-bee responses among senior policewomen. Psychological Science, 22 (10), 1243-1249. https://doi.org/10.1177/0956797611417258
17. Derks, B., Ellemers, N., van Laar, C. and de Groot, K. (2011b). Do sexist organizational cultures create the Queen Bee? British Journal of Social Psychology, 50 (3), 519-535. https://doi.org/10.1348/014466610X525280
18. Derks, B., Van Laar, C. and Ellemers, N. (2016). The queen bee phenomenon: Why women leaders distance themselves from junior women. The Leadership Quarterly, 27 (3), 456-469. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2015.12.007
19. Ellemers, N., van den Heuvel, H., de Gilder, D., Maass, A. and Bonvini, A. (2004). The underrepresentation of women in science: Differential commitment or the queen bee syndrome? British Journal of Social Psychology, 43 (3), 315-338. https://doi.org/10.1348/0144666042037999
20. Fairhurst, G. T. (1986). Male-female communication on the job: Literature review and commentary. Communication Yearbook, 9 (1), 83-116. https://doi.org/10.1080/23808985.1986.11678604
21. Günel, Ö. D. (2009). Turizm sektöründe mevsimsellik sorunu ve mevsimlik istihdamın sektör çalışanlarının örgütsel bağlılıklarına etkisi: Konaklama işletmeleri çalışanlarına yönelik bir araştırma. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
22. İmamoğlu Akman, G. ve Akman, Y. (2016). Kraliçe arı sendromu bağlamında kadın öğretmenlerin kadın yöneticilere ilişkin görüşleri. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5 (3), 748-763. https://doi.org/10.14686/buefad.v5i3.5000195251
23. Kenan, H. ve Çamur, G. (2021). Sağlık sektöründe çalışan kadınlarda olası kariyer sonlandırma nedenleri. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 6 (3), 671-690. https://doi.org/10.47115/jshs.1024122
24. Konaklıoğlu, E. (2014). Turizm işletmelerinde örgütsel adalet. Ş. A. Tükeltürk, N. Ş. Perçin ve B. Güzel (Ed.), Turizm işletmelerinde çalışan ilişkileri yönetimi (1. Baskı, ss. 23-38) içinde. Detay Yayıncılık.
25. Köktaş, E. (2024). Turizm işletmelerinde çalışanların karşılaştıkları kraliçe arı sendromu ve duygusal emek ilişkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
26. Mert Mahan, K. ve Orujzade, P. (2024). Farklı disiplinlerde lisansüstü eğitim almış kadınların kraliçe arı sendromu algısı. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi (PIAR), 11 (1), 175-198. https://dergipark.org.tr/tr/pub/piar/article/1463587
27. Mrinal, S. and Latha, K. L. (2026). From exclusion to gender equity in IT: Exploring queen bee dynamics and leadership transformation. International Journal of Global Business and Competitiveness, 21 (1), 76-83. https://doi.org/10.1007/s42943-025-00130-z
28. Mufti, R., Moazzam, A. and Basit, A. (2021). Queen bee syndrome: A part of sexual politics or another gendered stereotype. Journal of Business and Social Review in Emerging Economies, 7 (4), 835-846. https://doi.org/10.26710/jbsee.v7i4.2005
29. Özkan, E. (2020). Cinsiyete dayalı mesleki ayrımcılık: Cam tavan ve kraliçe arı sendromu. Sosyolojik Düşün, 5 (2), 127-138. https://doi.org/10.37991/sosdus.826813
30. Öztekin, M. (2025). Sağlık çalışanlarında kraliçe arı sendromu ve liderlik ilişkisi: Bir özel hastane grubu örneği. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
31. Penner, A. M., Toro-Tulla, H. J. and Huffman, M. L. (2012). Do women managers ameliorate gender differences in wages? Evidence from a large grocery retailer. Sociological Perspectives, 55 (2), 365-381. https://doi.org/10.1525/sop.2012.55.2.365
32. Poyraz, Z. and Kılıç, T. (2023). The relationship between queen bee syndrome and leadership: A view to healthcare institutions. International Journal of Health Management and Tourism, 8 (2), 138-157. https://doi.org/10.31201/ijhmt.1314752
33. Savaş, E. (2022). Serbest muhasebeci ve mali müşavirler mesleği üzerinde kraliçe arı sendromu: Bursa ili örneği. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Teknik Üniversitesi.
34. Seyhan, A. ve Zaimoğlu, E. (2025). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çalışma hayatında toplumsal cinsiyet eşitliği hakkında görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 29 (2), 547-567. https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1568124
35. Şahin, E. (2024). Spor örgütlerinde çalışan kadınların kraliçe arı sendromu algılarının iş tatminleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
36. Şengül, H., Çınar, F. and Bulut, A. (2019). The perception of queen bee phenomenon in nurses; Qualitative study in health sector. Nigerian Journal of Clinical Practice, 22 (7), 906-912. https://doi.org/10.4103/njcp.njcp_308_18
37. Tahmaz, S. (2018). Turizm sektöründe kraliçe arı sendromu. G. Erkol Bayram, A. T. Bayram ve Ö. Altunöz Sürücü (Ed.), Turizm ve kadın (1. Baskı, ss. 165-176) içinde. Detay Yayıncılık.
38. Taşdelen Baş, M. (2020). Kraliçe arı sendromu ve hemşirelik mesleği. Turkish Studies - Social Sciences, 15 (1), 807-815. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.39398
39. Tchindebet, J. L., Sanfilippo, J. H., Johnson, T. D. and Longman, K. A. (2024). Dispelling the myth of the “queen bee syndrome”: Assessing women’s professional relationships with women in Christian higher education. Christian Higher Education, 23 (1-2), 90-114. https://doi.org/10.1080/15363759.2024.2304357
40. Tekin, Ö. A. (2017). Turizm sektöründe toplumsal cinsiyet algısı: Beş yıldızlı otel çalışanları üzerine bir araştırma. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 4 (12), 669-684. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/article/694445
41. Uluç, S., Bulut, Ç., Duman, S. ve Uluç, E. A. (2025). Spor alanında görev yapan kadın çalışanların kraliçe arı ve imposter sendromu düzeyleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 8 (4), 752-771. https://doi.org/10.38021/asbid.1816069
42. Ural, A. ve Kılıç, İ. (2005). Bilimsel Araştırma Süreci ve SPSS ile Veri Analizi. (1. Baskı). Detay Yayıncılık.
43. Ünal, A., Anasori, E. and Çelen, O. (2022). Glass ceiling or queen bee syndrome? A study on five star accommodation businesses. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 8 (58), 674-683. https://smartofjournal.com/?mod=tammetin&makaleadi=&key=62117
44. Ünal, Ş. ve Karaaziz, M. (2025). Kadınların çalışma hayatında karşılaştıkları cinsiyet eşitsizliği ile depresyon-anksiyete ve stres arasındaki ilişkinin incelenmesi. Türk Dünyası Kadın Araştırmaları Dergisi, 4 (7), 67-76. https://turkicworldwomen.com/index.php/pub/article/view/79
45. Xiong, A., Tao, J., Li, H. and Westlund, H. (2022). Will female managers support gender equality? The study of “Queen Bee” syndrome in China. Asian Journal of Social Psychology, 25 (3), 544-555. https://doi.org/10.1111/ajsp.12517
46. Yangil, F. M., Şahin, M. D. ve Başpınar, N. Ö. (2025). Kraliçe arı sendromu ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik analizi. TÜBA Higher Education Research/Review, 15 (1), 95-110. https://doi.org/10.53478/yuksekogretim.1424370
47. Yazıcıoğlu, Y. ve Erdoğan, S. (2007). SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri. (Genişletilmiş İkinci Baskı). Detay Yayıncılık.