Karl Vilhelm Zetterstéen’in Kur’an Çevirisinde (Koranen) Oryantalist Metodoloji ve 'Anmärkningar' (Notlar) Bölümünde Kıraat Tasavvuru

Öz

Bu çalışma, İsveçli şarkiyatçı ve Sâmî dilleri uzmanı Karl Vilhelm Zetterstéen’in 1917 yılında yayımlanan İsveççe Kur’ân tercümesindeki (Koranen) lafzî çeviri metodolojisini ve eserin “Anmärkningar” (Notlar) bölümünde kıraat farklılıklarına yönelik yaklaşımını incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; doküman analizi ve içerik analizi teknikleriyle yazarın “kelime kelime” çeviri stratejisi, sûre ve âyet tasnifinde tercih ettiği Flügel sistemi, dipnotlarda kullandığı açıklama biçimi ve kıraat farklılıklarını yorumlama yöntemi değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Zetterstéen’in kıraatleri tevatürle veya sahîh senedle nakledilen okuyuş vecihleri olarak değil, erken dönem Arap yazısının noktasız ve harekesiz yapısından doğan okuma biçimleri, şâz rivayetlerin metne yansıması ve müstensih müdahaleleri çerçevesinde ele aldığını göstermektedir. Bu yaklaşımda Theodor Nöldeke ve Ignaz Goldziher gibi Batılı müsteşriklerin tarihsel-eleştirel ve filolojik yöntemlerinin etkisi görülmektedir. Lafzî tercüme yönteminin Kur’ân lafızlarının bağlamsal, belâğî ve fıkhî boyutlarını geri planda bıraktığı, kıraat farklılıklarının yalnızca yazı sistemi ekseninde açıklanmasının ise metni tarihsel-dilbilimsel bir inceleme nesnesi olarak konumlandırdığı tespit edilmiştir. Böylece Batı şarkiyat geleneğinde Kur’ân tercümeleri üzerinden inşa edilen metin algısının, klasik İslâmî ulûmü’l-Kur’ân ve kıraat birikimi karşısındaki konumu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Kıraat
• Kur'an Çevirisi
• Oryantalizm
• Karl Vilhelm Zetterstéen
• İsveç şarkiyatçılığı

Orientalist Methodology in Karl Vilhelm Zetterstéen's Translation of the Quran (Koranen) and the Conception of Recitation in the 'Anmärkningar' (Notes) Section

Öz

This study examines the literal translation methodology of Karl Vilhelm Zetterstéen, a Swedish orientalist and Semitic languages scholar, in his 1917 Swedish Qur’an translation (Koranen), together with his approach to qira’at (variant readings) in the Anmärkningar (Notes) section. A qualitative design employing document analysis and content analysis was used to examine the author’s “word-for-word” translation strategy, his preference for the Flügel system in classifying surahs and verses, his explanatory style in the footnotes, and his method of interpreting variant readings. The findings indicate that Zetterstéen does not treat the variant readings as modes of recitation transmitted through tawatir (successive narration) or authentic (sahîh) chains; rather, he evaluates them within the framework of reading forms arising from the unpointed and unvoweled structure of early Arabic script, the reflection of shadh (irregular) narrations in the text, and scribal interventions. This approach reflects the influence of the historical-critical and philological methods of Western orientalists such as Theodor Nöldeke and Ignaz Goldziher. The literal translation method leaves the contextual, rhetorical, and jurisprudential dimensions of Qur’anic expressions in the background, and explaining qira’at differences solely through the writing system positions the Qur’anic text as an object of historical-linguistic analysis.

Anahtar Kelimeler

• Qira’at
• Quran Translation
• Orientalism
• Karl Vilhelm Zetterstéen
• Swedish Orientalism

Kaynakça

1. Ahonen, T. S. (2019). The Nordic translations of “Sūrat al-Qāriʿa”: A Skopos theory perspective [Yüksek lisans tezi, Helsinki Üniversitesi]. Helsinki Üniversitesi Açık Arşivi. https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/0fc54b1c-88ac-4101-9c8d-93a0ecf25d73/content
2. Albayrak, H. (2008). Kur’ân’ın bütünlüğü üzerine: Kur’ân’ın Kur’ân’la tefsiri. Şule Yayınları.
3. Cerrahoğlu, İ. (1996). Tefsîr Tarihi. Fecr Yayınları.
4. Çetin, A. (2002). Kur’ân kıraatlarına yönelik oryantalist yaklaşımlar. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 2(3), 65-106.
5. Demir, N., Karakoç, B. ve Menz, A. (Ed.). (2014). Turcology and linguistics: Éva Ágnes Csató Festschrift. Hacettepe Üniversitesi.
6. Diyanet İşleri Başkanlığı. (t.y.). Kur’ân-ı Kerim meali. Erişim 3 Eylül 2026, https://kuran.diyanet.gov.tr/
7. Ebû Alî el-Fârisî, H. b. A. (1993). el-Hücce li’l-kırââti’s-seb’a (C. 1). B. Y. el-Cezzar & A. el-Verdî (Tahk.). Dâru’l-Me’mûn li’t-Turâs.
8. Ebû Ubeyd Kâsım b. Sellâm. (1995). Fedâilü’l-Kur’ân (M. M. el-Hulî, Ed.). Dârü’l-Kutubi’l-İlmiyye.

9. Ezherî, E. M. M. b. A. (1991). Me’âni’l-kırâât (C. 1). (İ. M. Dervîş & S. R. el-Ubeydî, Tahk.). Merkezu’l-Buhûsi’l-İslâmiyye.
10. el-Haṭīb, ʿA. ʿA. (2000). Muʿcem’ul-kirāʾāt. Dār Saʿdeddin.
11. es-Suyûtî, C. (1974). el-İtkân fi ‘ulûmi’l-Kur’ân. Müessesetü’r-Risâle. (M. Ebü’l-Fadl İbrâhîm, Thk.). el-Hey’etü’l-Mısriyye.
12. Fück, J. (1951). el-’Arabiyye: Dirâsâtun fî’l-luga ve’l-lehecât ve’l-esâlîb. A. en-Neccâr (Çev.). Matba’atü’l-Kâtibi’l-’Arabî.
13. Gökkır, B. (2012). Modern dönemde Kur’ân tarihinin ortaya çıkışı: Kur’ân’ın korunmuşluğu hususunda oryantalist iddialar ve müslümanlardan cevaplar. Journal of Istanbul University Faculty of Theology, 27, 9-28.
14. Gündüzöz, S. (2015). Kur’ân’ın eşsiz dili: Kur’ân’ın dil ve üslûbu üzerine akademik yazılar. Grafiker Yayınları.
15. Hjärpe, J. (2013). Zetterstéens koranöversätting i idéhistoriskt perspektiv. LIR. Journal, 2, 7-18.
16. Işık, M. (2020). Oryantalizm ve Batı’nın Doğu algısı. Ağrı İslami İlimler Dergisi, 7, 135-154.
17. İbnü’n-Nedîm. (t.y.). el-Fihrist. R. Teceddüd (Thk.). Teceddüd.
18. İbn Kesîr, E. (2017). Fezâʾilü’l-Kurʾân. el-Mektebetü’l-İslâmiyye.
19. İbnü’l-Cezerî. (2009). en-Neşr fi’l-kırâʾâti’l-ʿaşr (C. 1). Ali Muhammed ed-Dabbâʿ (Göz. Geç.). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
20. İbnü’l-Müneyyir, N. A. (t.y.). el-İntisâf fî-mâ tezammenehü’l-Keşşâf mine’l-i’tizâl (C. 2). M. A. Şâhin (Ed.). Dâru’l-Ma’rife.
21. Jarring, G. (2004). İsveç’te Türkoloji araştırmaları. G. K. Ercilasun (Çev.). Manas Sosyal Bilimler Dergisi, 5(Özel Sayı), 115-122.
22. Kızılaslan, İ. (2020). Erken dönem Kur’ân yazımına dair oryantalist yaklaşımlar. ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(2), 173-205.
23. Koyuncu, R. ve Yiğit, İ. (2022). Oryantalist bakış açısına göre kıraatler: Otto Pretzl, Arthur Jeffery, Nöldeke ve Goldziher Örneği. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 22(2), 559-584.
24. Kudat, A. (2020). Kıraatları hüccetlendirmede dilbilim olgusu. Sonçağ Yayınları.
25. Mekkî bin Ebî Tâlib. (1974). el-Keşf ʿan vücûhi’l-kırâʾâti’s-sebʿ ve ʿilelihâ ve ḥucecihâ. (C. 1). Abdülkerîm Rıḍvân (Thk.). Mecmau’l-Lugati’l-Arabiyye.
26. Mejdell, G. (2000). Translating the Qur’an into Scandinavian languages. S. Taji-Farouki (Ed.), Modern Muslim intellectuals and the Qur’an içinde (s. 65-78). Oxford University Press.
27. Neuwirth, A. (2007). Structuralist readings of the Qur’an. J. D. McAuliffe (Ed.), Encyclopaedia of the Qur’an (Cilt 5, s. 151-164). Brill.
28. Özbek, Ö. (2025). Kur’ân metninin tarihine ilişkin mülahazalar ve çağdaş yanılgılar. İlahiyat, 14, 19-35.
29. Özgüdenli, O. G. (2013). “Zetterstéen, Karl Vilhelm.” TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 44, s. 300-301). Türkiye Diyanet Vakfı.
30. Öztürk, H. (2005). Ebedî mucize Kur’ân: Yazılması ve toplanması. Ensar Neşriyat.
31. Polat, N. (2026). Kur’ân ve kıraatlere oryantalist yaklaşımlar: Regis Blacher özelinde. Uluslararası Kıraat Sempozyumu-I -Kıraat İlminin Günümüz Meseleleri- Sorunlar ve Çözümler (4-6 Ekim 2024) Tebliğler Kitabı (C. 2, s. 422-467).
32. Sem’ânî, Ebû Sâ’îd Abdulkerim bin Muhammed (t.y.). Edebü’l-İmlâ ve’l-İstimlâ. Beyrut.
33. Taberî, E. C. M. b. C. (2001). Câmiu’l-beyân ‘an te’vîli âyi’l-Kur’ân (A. S. et-Turkî, Ed.; Cilt 8). Hicr Yayınları.
34. Zetterstéen, K. V. (Çev.). (1917). Koranen: Översatt från arabiskan. Isaac Marcus’ Boktryckeri-Aktiebolag.
35. Zürkânî, M. A. (t.y.). Menâhilü’l-ʿirfân fî ʿulûmi’l-Ḳurʾân (3. bs.). Îsâ el-Bâbî.