Araştırma Makalesi

AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz

Sayı: 43 15 Ekim 2026
PDF İndir
EN TR

AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Avrupa Birliği 27 üye devletinde işletmelerin yapay zekâ teknolojilerini pazarlama ve satış amacıyla kullanımındaki ülkeler arası farklılıkların belirleyicilerini ampirik olarak incelemektedir. Teknoloji–Organizasyon–Çevre (TOE) çerçevesi teorik temel olarak benimsenmiş ve ülke düzeyine uyarlanmıştır. Eurostat’ın 2021–2024 dönemine ait harmonize ICT işletme anketi verileri (özellikle isoc_eb_ai ve isoc_e_dii) kullanılarak altı hipotez test edilmiştir. Çalışmada K-ortalamalar kümeleme analizi ile sabit etkiler panel regresyonunu birleştiren iki aşamalı bir yöntem uygulanmıştır. Bulgular, dijital altyapı olgunluğunun (Dijital Yoğunluk Endeksi ile ölçülen) ve ICT uzman yoğunluğunun pazarlama amaçlı YZ benimsemesinin en güçlü ve tutarlı yordayıcıları olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, Kuzey–Güney/Doğu Avrupa ayrışmasının, kontrol değişkenleri sabit tutulduğunda dahi kısmi anlamlılığını koruduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bulgular, dijital altyapının pazarlama YZ benimsemesini büyük ölçüde genel dijitalleşme kapasitesi üzerinden dolaylı olarak etkilediğine işaret etmektedir.Çalışmanın özgün katkısı, TOE çerçevesini ülke düzeyinde ve pazarlama odaklı YZ bağlamında ampirik olarak sınayan öncü modellerden birini sunmasıdır. Bunun yanı sıra çalışma, pazarlama YZ kullanımında küçük işletmelerin büyük işletmelere yakın oranlar sergilemesini ifade eden “KOBİ paradoksu”nu teorik olarak çerçevelemekte ve bu olguya yönelik ampirik bulgular sunmaktadır. Elde edilen sonuçlar, politika yapıcılar açısından dijital altyapı yatırımları ile beşerî sermaye gelişiminin eş zamanlı olarak ele alınmasının kritik önem taşıdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abou Elgheit, E. (2025). Generative AI as a disruptive innovation: Implications for marketing strategic transformations. Foresight and STI Governance, 19(1), 6–15. https://doi.org/10.17323/fstig.2025.24831
  2. Antoniuk, D. ve Kolyada, O. (2024). Adoption of artificial intelligence in European enterprises: A mathematical model based on socioeconomic and technological indicators. Management and Entrepreneurship: Trends of Development, 3(29), 130–139. https://doi.org/10.26661/2522-1566/2024-3/29-12
  3. Arroyabe, M. F., Arranz, C. F. A., Fernandez De Arroyabe, I. ve Fernandez de Arroyabe, J. C. (2024). Analyzing AI adoption in European SMEs: A study of digital capabilities, innovation, and external environment. Technology in Society, 79, 102733. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2024.102733
  4. Baron, R. M. ve Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173–1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
  5. Bick, A., Blandin, A., Deming, D., Fuchs-Schündeln, N. ve Jessen, J. (2026, 9 Nisan). Differences in AI adoption in Europe and the US: Explanations and implications for productivity growth. VoxEU Column, CEPR. https://cepr.org/voxeu/columns/differences-ai-adoption-europe-and-us-explanations-and-implications-productivity
  6. Bocean, C. G. (2026). Unraveling the connection between AI adoption and e-commerce performance in the European Union: A cross-country study. Systems, 14(1), 106. https://doi.org/10.3390/systems14010106
  7. Bryan, J. D. ve Zuva, T. (2021). A review on TAM and TOE framework progression and how these models integrate. Advances in Science, Technology and Engineering Systems Journal, 6(3), 137–145. https://doi.org/10.25046/aj060316
  8. Eurostat (2025a). Digital economy and society statistics — enterprises. Statistics Explained. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Digital_economy_and_society_statistics_-_enterprises (Erişim tarihi: 07.04.2026)

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Uluslararası İktisatta Bölgesel Gelişme ve Küreselleşme, Uluslararası İşletmecilik, İnovasyon Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

20 Mayıs 2026

Kabul Tarihi

7 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 43

Kaynak Göster

APA
Akyüz, A., & Karamehmet Altuntaş, B. (2026). AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 43, 610-622. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1955255
AMA
1.Akyüz A, Karamehmet Altuntaş B. AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz. SOSBİLDER. 2026;(43):610-622. doi:10.54600/igdirsosbilder.1955255
Chicago
Akyüz, Ayşen, ve Bilge Karamehmet Altuntaş. 2026. “AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sy 43: 610-22. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1955255.
EndNote
Akyüz A, Karamehmet Altuntaş B (01 Ekim 2026) AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 43 610–622.
IEEE
[1]A. Akyüz ve B. Karamehmet Altuntaş, “AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz”, SOSBİLDER, sy 43, ss. 610–622, Eki. 2026, doi: 10.54600/igdirsosbilder.1955255.
ISNAD
Akyüz, Ayşen - Karamehmet Altuntaş, Bilge. “AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 43 (01 Ekim 2026): 610-622. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1955255.
JAMA
1.Akyüz A, Karamehmet Altuntaş B. AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz. SOSBİLDER. 2026;:610–622.
MLA
Akyüz, Ayşen, ve Bilge Karamehmet Altuntaş. “AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sy 43, Ekim 2026, ss. 610-22, doi:10.54600/igdirsosbilder.1955255.
Vancouver
1.Ayşen Akyüz, Bilge Karamehmet Altuntaş. AB Üye Ülkelerinde İşletmelerin Pazarlama Amaçlı Yapay Zekâ Kullanımındakı Farklılıkların Belirleyicileri: Eurostat Verileriyle Ampirik Bir Analiz. SOSBİLDER. 01 Ekim 2026;(43):610-22. doi:10.54600/igdirsosbilder.1955255