Türkiye’de Enerji Verimliliği Artışları Toplam Enerji Kullanımını Azaltıyor Mu? Jevons Paradoksu Ve Rebound Etkisinin 1990–2024 Dönemi İçin NARDL Analizi

Öz

Bu çalışmada, 1990–2024 döneminde Türkiye’de enerji verimliliği ile enerji tüketimi arasındaki ilişki Jevons paradoksu ve rebound etkisi bağlamında NARDL yöntemiyle incelenmiştir. Modelde enerji tüketimi bağımlı değişken olarak ele alınırken, enerji verimliliği, kentsel nüfus ve ticari açıklık açıklayıcı değişkenler olarak kullanılmıştır. Kısa dönem sonuçları, söz konusu değişkenlerin enerji tüketimi üzerindeki etkilerinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığını göstermektedir. Uzun dönemde, enerji verimliliğini temsilen kullanılan enerji yoğunluğu değişkeninin katsayısı negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Enerji yoğunluğundaki azalmanın enerji verimliliğindeki artışı ifade ettiği dikkate alındığında bu bulgu, enerji verimliliğindeki iyileşmelerin enerji tüketimini azaltmak yerine artırdığını göstermektedir. Söz konusu sonuç, Jevons paradoksuyla uyumlu bir rebound etkisine işaret etmektedir. Ayrıca kentsel nüfus artışının enerji tüketimini artırdığı, ticari açıklıktaki azalışların da enerji tüketimi üzerinde artırıcı etki oluşturduğu belirlenmiştir. Buna karşılık ticari açıklıktaki artışların uzun dönem etkisi istatistiksel olarak anlamlı değildir. Genel olarak bulgular, Türkiye’de enerji verimliliği politikalarının tek başına enerji tüketimini azaltmakta yeterli olmadığını; bu politikaların enerji talebi yönetimi, sürdürülebilir kentleşme ve dış ticaret politikalarıyla desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Jevons Paradoksu
• Rebound Etkisi
• NARDL

Are Improvements in Energy Efficiency in Turkey Reducing Total Energy Consumption? A NARDL Analysis of the Jevons Paradox and the Rebound Effect for the 1990–2024 Period

Öz

In this study, the relationship between energy efficiency and energy consumption in Turkey during the 1990–2024 period was examined using the NARDL method in the context of the Jevons paradox and the rebound effect. In the model, energy consumption was treated as the dependent variable, while energy efficiency, urban population, and trade openness were used as explanatory variables. The findings indicate that, in the short term, the effects of these variables on energy consumption are not statistically significant. In the long term, the coefficient of the energy intensity variable—used to represent energy efficiency—was found to be negative and statistically significant. Considering that a decrease in energy intensity indicates an increase in energy efficiency, this finding suggests that improvements in energy efficiency increase rather than decrease energy consumption. This result points to a rebound effect consistent with the Jevons paradox. Additionally, it was determined that an increase in urban population raises energy consumption, while decreases in trade openness also have a positive effect on energy consumption. In contrast, the long-term effect of increases in commercial floor area is not statistically significant. Overall, the findings reveal that energy efficiency policies alone are insufficient to reduce energy consumption in Turkey; these policies must be supported by energy demand management, sustainable urbanization, and foreign trade policies.

Anahtar Kelimeler

• Jevons Paradox
• Rebound Effect
• NARDL
• Türkiye

Kaynakça

1. Akıncı, M., Sevinç, H., ve Yılmaz, Ö. (2018). Jevons paradoksu: Enerji etkinliği ve rebound etkisi üzerine ekonometrik bir analiz. Fiscaoeconomia, 2(1), 77–98. https://doi.org/10.25295/fsecon.2018.01.004
2. Akça, M. (2024). Makro ihtiyati bir araç olarak zorunlu karşılık uygulamasının finansal istikrar üzerindeki etkisi; Türkiye ekonomisi üzerine bir uygulama. Uluslararası Yönetim iktisat ve işletme Dergisi, 20(4), 1129-1146.
3. Alcott, B. (2005). Jevons’ paradox. Ecological Economics, 54(1), 9–21.
4. Bozkaya, Ş. (2023). G-7 ülkelerinde enerji tüketimi ve enerji verimliği ilişkisi: Jevons paradoksu. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 55, 303–314. https://doi.org/10.30794/pausbed.1116610
5. Brockway, P. E., Saunders, H., Heun, M. K., Foxon, T. J., Steinberger, J. K., Barrett, J. R., & Sorrell, S. (2017). Energy rebound as a potential threat to a low-carbon future: Findings from a new exergy-based national-level rebound approach. Energies, 10(1), 51.
6. Brookes, L. (1979). A Low Energy Strategy for the UK by G Leach et al: a Review and Reply. Atom, 269(3–8), 3-8.
7. Ceddia, M. G. (2019). The impact of income, land, and wealth inequality on agricultural expansion in Latin America. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(7), 2527–2532.
8. Clement, M. T. (2011). The Jevons paradox and anthropogenic global warming: A panel analysis of state-level carbon emissions in the United States, 1963–1997. Society & Natural Resources, 24(9), 951–961.

9. Dickey, D. A., ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366a), 427–431.
10. Greene, D. L. (1992). Vehicle use and fuel economy: How big is the rebound effect? The Energy Journal, 13(1), 117–143.
11. Haas, R., ve Biermayr, P. (2000). The rebound effect for space heating: Empirical evidence from Austria. Energy Policy, 28(6–7), 403–410.
12. International Energy Agency. (2021). Turkey 2021: Energy policy review. IEA. https://www.iea.org/reports/turkey-2021
13. Khazzoom, J. D. (1980). Economic implications of mandated efficiency standards for household appliances. The Energy Journal, 1(4), 21–40.
14. Kwiatkowski, D., Phillips, P. C., Schmidt, P., ve Shin, Y. (1992). Testing the null hypothesis of stationarity against the alternative of a unit root: How sure are we that economic time series have a unit root? Journal of Econometrics, 54(1–3), 159–178.
15. Murshed, M. (2018). Revisiting the Jevons paradox of energy economics: Empirical evidence from Bangladesh and India. International Review of Business Research Papers, 14(1), 68–93.
16. Our World in Data. (2026). Energy data [Data set]. https://ourworldindata.org/energy
17. Pesaran, M. H., Shin, Y., ve Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326.
18. Saunders, H. D. (1992). The Khazzoom-Brookes postulate and neoclassical growth. The Energy Journal, 13(4), 131-148.
19. Shin, Y., Yu, B., ve Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In R. C. Sickles & W. C. Horrace (Eds.), Festschrift in honor of Peter Schmidt: Econometric methods and applications (pp. 281–314). Springer.
20. Topallı, N., ve Buluş, A. (2016). The rebound effect: Empirical evidence from Turkey. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 29–38.
21. Turgut, E., ve Gökten Sarıöz, Y. (2023). Jevons paradoksu hala geçerli mi? Yükselen piyasa ekonomileri örneği. Verimlilik Dergisi, 57(1), 85–102. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1068682
22. World Bank. (2026). World Development Indicators [Data set]. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
23. Xu, H., Yang, R., ve Song, J. (2021). Agricultural water use efficiency and rebound effect: A study for China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(13), Article 7151.
24. York, R., ve McGee, J. A. (2016). Understanding the Jevons paradox. Environmental Sociology, 2(1), 77–87. https://doi.org/10.1080/23251042.2015.1106060