Sembolist İmgeden Duygulanıma: Arnold Böcklin Üzerinden Deleuzecü Bir Okuma

Öz

Sembolist resim, çoğunlukla anlam yüklü imgelerin taşıyıcısı olarak değerlendirilse de bu görüş imgenin doğrudan duygulanım üretme gücünü ikincil plana iter. Oysa Gilles Deleuze’ün duygu, imge, ortaya çıkış, fark, tekrar ve duyum bloğu gibi kavramları, Arnold Böcklin’in özellikle ölüm, doğa ve mit temalı yapıtlarında açığa çıkan duyumsal etkileri temsilin ötesinde kavramaya imkân tanır. Bu çalışma, Deleuze’ün imgeyi temsilden kopararak “duygulanım” ekseninde yeniden düşünmeye çağıran yaklaşımı doğrultusunda sembolist görselliği farklı bir düzlemde ele alır. Böcklin’in rüya benzeri figürasyonları ve mekânsal kurguları, izleyiciyi belirli bir anlatıya yönlendirmek yerine durağan, sessiz ve zamansız bir gerilim alanına çeker. İmge, sabit anlam taşıyan bir temsil olmaktan çıkar; simülakrların kısa süreli eklemlenmesiyle oluşan geçici yoğunluklar olarak belirir. Sembolist imge aynı zamanda bir işarettir; Deleuze’e göre işaret sabit bir anlam iletmez, özneyi doğrudan duygulanımsal bir deneyime yöneltir. Literatür taraması yoluyla elde edilen verilerin analiz ve sentezine dayanan araştırma, sembolist imgenin temsilden çok hissettirme gücüne dayalı çok katmanlı bir etki mekanizması kurduğunu ve algısal deneyimi içkinlik düzleminde çoğullaştırdığını ortaya koymuştur. Çalışma, imgeyi temsil ve anlam ekseninde ele alan yaklaşımların ötesine geçen özgün bir okuma önermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• sembolizm
• Arnold Böcklin
• Duygulanım
• İmge
• Gilles Deleuze

From Symbolist Image to Affect: A Deleuzian Reading Through Arnold Böcklin

Öz

Although Symbolist painting is often considered a carrier of meaningful images, this view relegates the image’s direct affective response to a secondary role. However, Gilles Deleuze’s concepts of affect, image, emergence, difference, repetition, and sensation block make it possible to grasp the sensory effects in Arnold Böcklin’s works on death, nature, and myth beyond representation. Following Deleuze’s call to rethink the image through “affect” rather than representation, this study examines Symbolist visuality on a different level. Böcklin’s dreamlike figurations and spatial compositions draw the viewer into a static, silent, and timeless realm of tension rather than toward a specific narrative. The image ceases to be a representation carrying a fixed meaning and appears as temporary densities formed by the short-lived articulation of simulacra. The Symbolist image functions as a sign which, for Deleuze, conveys no fixed meaning but directs the subject to an affective experience. Based on a literature review, the research reveals that the Symbolist image establishes a multi-layered mechanism of influence grounded more in its power to evoke feeling than in representation, and that it multiplies perceptual experience on the plane of immanence. The study offers an original reading beyond approaches based on representation and meaning.

Anahtar Kelimeler

• Arnold Böcklin
• Symbolism
• İmage
• Affect
• Gilles Deleuze

Kaynakça

1. Deleuze, G. (2009). Duyumsamanın Mantığı, (1.Baskı), Norgunk Yayınları.
2. Deleuze, G. (2020). Anlamın Mantığı, (2.Baskı), Norgunk Yayınları.
3. Deleuze, G., & Guattari, F. (2014). Anti-Ödipus: Kapitalizm ve Şizofreni 1 (2.Baskı), Bilim ve Sosyalizm Yayınları.
4. Geiger, M. (2019). Estetik Anlayış (2.Baskı), Doğu Batı Yayınları.
5. Goodchild, P. (2005). Deleuze ve Guattari: Arzu Politikasına Giriş (1.Baskı), Ayrıntı Yayınları.
6. Kapar, S. (2010). Resimde Sembolik İmgelem Oluşturan Psikolojik Etkenler. Sanat Dergisi, 15, 43–46. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunigsfd/article/33512.
7. Kılıç, S. (2013). Deleuze-Guattari: Şizoanaliz Yaratıcı Bir Fark ve Arzu Ontolojisi, (1.Baskı), Sentez Yayıncılık.
8. Marion, J.-L. (2025). Görünürün Kesişimi (1.Baskı), İstanbul: Ketebe Yayınları.

9. May, R. (2022). Yaratma Cesareti (7.Baskı), Metis Yayınları.
10. Say, Ö. (2017). Deleuze Ve Guattari’de Öznenin Şizoanalitik Özgürlüğü Ve Arkaplanı. Akademik İncelemeler Dergisi (Journal Of Academic Inquiries), 12(1), 135–154.
11. Tura, S. M. (2015). Freud'dan Lacan'a Psikanaliz (6.Baskı), Kanat Yayınları.
12. Görseller:
13. Görsel 1. https://www.wikiart.org/en/arnold-bocklin/the-isle-of-the-dead-1880
14. Görsel 2. https://www.wikiart.org/en/arnold-bocklin/the-chapel-1898
15. Görsel 3. https://www.wikiart.org/en/arnold-bocklin/night-1895.