Güncel Bilgi ve Koşullar Çerçevesinde Köpek ile İlgili Hadislerdeki Fıkhî Meselelerin Yeniden Değerlendirilmesi

Hadis kaynaklarında, içinde köpek olan evlere meleklerin girmediğini bildiren, köpek salyasının değdiği kapların yıkanmasını ve köpeklerin itlafını emreden rivayetlerin yanı sıra köpeğin belirli alanlarda kullanılmasına izin veren rivayetler de bulunmaktadır. Fakihler, bu hadisleri farklı açılardan değerlendirerek kendi dönemlerinin meselelerini hükme bağlamışlardır. Son yıllarda köpeklerin bilişsel ve fiziksel yeteneklerine ilişkin yeni bulgulara ulaşılmış; bu doğrultuda köpekler, narkotik suçlarla mücadele, sivil savunma faaliyetleri ve dezavantajlı bireylere rehberlik gibi çeşitli alanlarda etkin bir şekilde istihdam edilmektedir. Öte yandan, dünya genelinde köpeklerin ev ortamında hobi amaçlı beslenmesi, giderek yaygınlaşan bir eğilim haline gelmiştir. Bununla birlikte, köpek kaynaklı zoonoz hastalıklara dair yeni veriler elde edilmiştir. Özellikle belirli bölgelerde, köpek popülasyonunun artışıyla birlikte çeşitli güvenlik ve çevresel sorunlar yaşanmaya başlamıştır. Bütün bu gelişmeler, söz konusu hadislerin ve fıkıh kaynaklarındaki ilgili ictihâdların günümüz koşulları çerçevesinde yeniden ele alınmasını gerekli kılmıştır. Bu saik ile yapılan çalışmada, köpeklerle ilgili güncel meselelerin fıkhî hükmüne katkı sunulması hedeflenmiştir. Araştırma sırasında, köpek salyasına dair hadislerde yer alan temizlik uyarılarının, köpeklerin oral florasında tespit edilen bakteriyel yapılar nedeniyle salyayla temastan kaçınılmasını öneren bilimsel verilerle örtüştüğü belirlenmiştir. Ayrıca, köpeklerle aynı yaşam alanını paylaşmanın beraberinde getirdiği sağlık, hijyen, çevre ve hayvan refahı temelli çeşitli problemlerin, Hz. Peygamber’in evde köpek bulundurulmasına yönelik olumsuz yaklaşımının arka planını daha iyi kavramaya imkân sağladığı görülmüştür. İtlaf şartlarının gerçekleşmesini önlemek için önleyici tedbirlerin alınması esas olmakla birlikte, koşulların zorlayıcı hâle gelmesi durumunda itlafın bir çözüm olarak uygulanabileceğini savunan görüşün isabetli olduğu anlaşılmıştır. Günümüzde köpeklerin sivil savunma, asayiş ve dezavantajlı bireylerin yaşamlarını kolaylaştırma gibi görevlerde kullanılmasının, hadislerde izin verilen çerçeve kapsamda değerlendirilebileceği sonucuna varılmıştır.

In hadīth sources, alongside narrations reporting that angels do not enter houses where dogs are present, commanding the washing of vessels licked by dogs, and ordering the killing of dogs, there are also narrations permitting the use of dogs in specific contexts. Fuqahāʾ have interpreted these hadīths from various perspectives and issued rulings relevant to the issues of their own times. In recent years, new findings have emerged regarding the cognitive and physical abilities of dogs. As a result, dogs are now used in various fields such as narcotics detection, civil defense, and guiding individuals with disabilities. Additionally, keeping dogs as companions or for hobbies has become more common worldwide. These developments, along with new data on dog-related zoonotic diseases, especially in areas with high dog populations, have led to safety and environmental concerns. Consequently, there is a need to re-evaluate the hadīths and related ijtihāds within the context of modern conditions. This study aims to contribute to the determination of the fiqh ruling on current dog-related issues. The research revealed that the cleanliness warnings in hadīths regarding dog saliva align with scientific findings suggesting the avoidance of contact due to harmful bacteria in their mouths. Moreover, the various problems related to health, hygiene, environment, and animal welfare arising from sharing living spaces with dogs appear to offer greater insight into the Prophet’s negative stance on keeping dogs in the home. It is essential to take measures to prevent the conditions that require euthanasia; however, the view that euthanasia can be applied as a solution under compelling circumstances has been found to be accurate. Finally, the contemporary use of dogs in civil defense, public safety, and assisting disadvantaged individuals is concluded to be within the permissible framework outlined in the hadīths.