مكانةُ القياسِ في القانونِ الجنائي الإسلامي

Yıl 2016, Sayı: 27, 111 - 145, 30.04.2016

Mehmet Dirik

Öz

إإنّ أدلةَ الفقهِ الإسلامي هي النصوصُ –أي الكتاب والسنة– والإجماعُ والقياسُ المستنِدُ عليهما، ولكن اختلف الأصوليون في إجراء القياس بمجالات الفقه كلِّه واستعماله. وذهب الأحنافُ وبعضُ المالكيةِ إلى منعِه في العباداتِ والحدودِ والكفّاراتِ والرُّخَصِ والمقدَّراتِ، واستدلّوا بصعوبة تعليل النصوص في هذه المواضع، وحفاظ الأحكام على الشكل النصي، وقانونية الجزاء وعموميته، ونحوها. وأما الجمهور فلم يفرّقوا بين الأحكام الشرعية العملية؛ لأنهم أجروا القياس بكل الأمكنة التي يمكن تعليل النصوص فيها، وفي هذا البحث أُخذتْ أقوالُ كلا الطرفين مع أدلتهم بحسب إمكانيات المقال

Anahtar Kelimeler

القياس , تعليل النصوص , القانون الجنائي الإسلامي , فحوى الخطاب , دلالة النص

Kıyasın İslâm Ceza Hukukunda Kullanım İmkânı

Öz

İslâm hukukunun temel kaynakları naslar, icmâ ve kıyastır. Kıyasın her alanda icra edilip edilmeyeceği hususu usulcüler arasında tartışmalı konulardan biridir. Hanefîler ve bazı Mâlikî usulcüler; ibadet, had, kefâret, ruhsat, mukadderâta ilişkin naslarda kıyas yasağını benimsemişlerdir. Bu görüşteki usulcüler, zikri geçen alanlara ilişkin nasların ta‘lîlindeki zorluğu ve bu alanlardaki hükümleri naslarda belirtildiği şekliyle koruma altına alma, cezada kanunîliği ve genelliği sağlama gibi gayeleri gerekçe gösterirler. Cumhur ise ta‘lîl imkânı bulunan her alana kıyasın yürütülmesini benimsedikleri için şer‘î amelî hükmü bilinmeyen meselelerin çözümünde bu metodun yürütüleceği alanlar hu susunda bir sınırlandırmada bulunmamışlardır. Bu makalede hem görüşlerin gerekçeleri hem de tartışma konusu fer‘î meseleler üzerinde kıyasın icrasına karşıt ve taraf olanların yaklaşımları, makale boyutları içerisinde, ele alınmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kıyas , Nasların Ta‘lîli , İslâm Ceza Hukuku , Fehva’l-Hitâb , Nassın Delâleti