Osmanlı Devleti’nde Hz. Peygamber’in Hukukunu Korumaya Yönelik Tedbirler: Ahî Çelebî’nin Risâle fî sebbi’n-Nebî Aleyhisselâm ve ahkâmihî İsimli Risalesinin Tahkik ve Değerlendirilmesi

İnsan onurunun korunması, hukukun temel ilkeleri arasında yer alan evrensel bir değerdir. Doğuştan her insan için var olan bu hak, her dönemde hukukçular tarafından farklı biçimlerde normatif zemine taşınarak ifadelendirilmiştir. Ancak peygamberlerin ve özelde Hz. Peygamber’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) onurunun ve hukukunun korunması, inanca dayalı bir gereklilik taşıyarak hukuksal alanın ötesinde bir anlam kazanmaktadır. Çünkü Peygamberlere iman, bunun zımnında onların hukukunu korumayı imanî bir mesele hâline getirmektedir. Klasik dönem İslam hukukçuları, konuyla ilgili müstakil eserler kaleme alarak, Hz. Peygamber’in hukukunu ihlâl eden kimselere -ister müslüman ister zimmî olsun- uygulanacak cezaları normatif bir çerçevede sistemleştirmişlerdir. Günümüzde ise Türk pozitif hukukundaki mevcut boşluklar ve ifade özgürlüğünün sınırlarının muğlak olması, marjinal bazı kimselerin Hz. Peygamber’i tezyif etme cüretini göstermesine, toplumsal infiale ve kaotik ortamların oluşmasına zemin hazırlamaktadır. Binaenaleyh günümüz pozitif hukuk sisteminde buna dair bir kanun maddesiyle tüm peygamberlerin özelde ise Hz. Peygamber’in şahs-ı manevisi anayasal zeminde doğrudan koruma altına alınmalı, ifade özgürlüğünün sınırları net olarak çizilmeli, hakaret ve tahkir eylemlerine açık cezai müeyyideler belirlenmeli ve böylelikle toplumdaki dinî hassasiyetleri zedeleyen fiiller engellenerek kamu düzeni korunmalıdır. Bu çalışmada, Osmanlı âlimlerinden Ahî Çelebî’ye ait Risâle fî sebbi’n-Nebî ve ahkâmihî isimli risale ilk defa tahkik edilmiştir. Çalışmada, Osmanlı Devleti’nde Hz. Peygamber’in hukukunu korumaya yönelik tasavvurun ne şekilde olduğunun gösterilmesi hedeflenmiştir. Makalede, risâlenin aidiyet sorunları giderilmiş, muhtevası, yazım sebebi ve güncel bağlamı incelenmiştir. Son kısımda ise mevcut hukukî boşlukları gidermek ve kamu düzenini korumak amacıyla, tüm peygamberlerin özelde Hz. Peygamber’in şahs-ı manevisinin anayasal zeminde doğrudan koruma altına alınmasına yönelik somut öneriler sunulmuştur. Ayrıca, konunun uluslararası hukuk platformlarına (AİHM, UMIHK) taşınmasının gerekliliği vurgulanmıştır.

The protection of human dignity is a universal value and one of the fundamental principles of law. This right, inherent in every human being from birth, has been expressed and incorporated into normative frameworks in various ways by jurists throughout history. However, safeguarding the dignity and legal status of the prophets -and specifically of the Prophet Muhammad (peace be upon him)- carries a faith-based obligation that extends beyond the legal domain. Belief in the prophets implicitly renders the protection of their rights a matter of faith. Classical Islamic jurists devoted independent works to this issue and articulated the legal sanctions to be applied to those who violated (whether Muslim or dhimmī) the rights of the Prophet Muhammad, thereby grounding these rulings in a normative legal framework. In contemporary times, the existing gaps in Turkish positive law and the lack of clear boundaries regarding freedom of expression provide space for marginal groups to dare insult the Prophet Muhammad, which in turn leads to public outrage and creates conditions conducive to social unrest. Therefore, in the current positive legal system, the collective moral personality of all prophets -and specifically that of the Prophet Muhammad- should be granted direct constitutional protection through a specific legal provision. The limits of freedom of expression should be clearly defined, explicit criminal sanctions should be established for acts of insult and defamation, and thus actions that offend religious sensitivities within society should be prevented, thereby safeguarding public order. In this study, the treatise Risāla fī Sabb al-Nabī by the Ottoman scholar Ahî Çelebî has been critically edited for the first time. The study aims to reveal how the Ottoman Empire conceptualized the protection of the Prophet Muhammad’s rights. The article addresses the issues of authorship regarding the treatise, and examines its content, the reasons for its composition, and its relevance in the contemporary context. In the final section, concrete proposals are presented to address existing legal gaps and to protect public order by ensuring that the collective moral personality of all prophets—and especially that of the Prophet Muhammad—is granted direct constitutional protection. In addition, the necessity of bringing the issue before international legal platforms (such as the ECtHR and the UN Human Rights Committee) is emphasized.