Yoksulluk Nafakasına Hâkim Olan İlkeler ve Bu İlkelerin İsviçre, Alman ve Türk Hukuku’ndaki Gelişmeler Işığında Değerlendirilmesi

Abstract

Boşanmanın malî sonuçlarından biri olan yoksulluk nafakası, Türk Hukuku’nda 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 175. maddesinde düzenlenmiş olup boşanma hukukunda, evlilik sonrası dayanışma ilkesinin en önemli görünümünü oluşturmaktadır. 175. maddeye göre, boşanma sonrası yoksulluğa düşecek olan taraf, şartlar gerçekleştiği takdirde diğer tarafa malî gücü oranında süresiz olarak yoksulluk nafakası ödemekle yükümlüdür. İsviçre Hukuku’nda ise yoksulluk nafakasının karşılığını, ZGB. Art. 125’te yer alan “evlilik sonrası katkı” kenar başlıklı düzenleme oluşturmaktadır. Bu düzenlemede, bir eşin emeklilik maaşıyla birlikte yine de yaşamını sürdürmesi normal şartlarda kendisinden beklenemiyorsa, diğer eşin hakkaniyet gereği bir nafaka ödemesi yükümlülüğü belirtilmiştir. Dolayısıyla İsviçre Hukuku’nda, evlilik birliğinin sona ermesi halinde, her iki tarafın kendi ekonomik sorumluluğunu üstlenmesi gerektiğini ifade eden “geçimini kendi sağlama ilkesi” kuraldır. Alman Hukuku’nda da geçimini kendi sağlama ilkesinin karşılığı olan “kendinden sorumlu olma ilkesi” pozitif bir düzenleme olarak BGB. § 1569 hükmünde düzenlenmiştir. Madde hükmünde, boşanmadan sonra tarafların kendi geçinmelerinden sorumlu oldukları; kendi geçimini sağlayamayan tarafın kanunda belirtilen şartlar kapsamında diğer taraftan nafaka talebinde bulunabileceği ifade edilmektedir. İsviçre Hukuku’nda olduğu gibi Alman Hukuku’nda da temel prensip, boşanan tarafların ekonomik anlamda sorumluluklarını üstlenmeleridir. Bu çalışma, yoksulluk nafakasına hâkim olan temel iki ilkenin İsviçre, Alman ve Türk Hukuku’nda yer alan mevzuattaki düzenlemelerine hangi durumlarda uygulanabilirliğinin ve istisnalarının incelenmesini konu edinmektedir. Bu bağlamda, İsviçre Hukuku’nda Federal Mahkeme içtihatlarına; Türk Hukuku’nda Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarına; Alman Hukuku’nda da mevzuatta yer alan hükümlere yer verilmiştir.

Keywords

• Yoksulluk Nafakası
• Geçimini Kendi Sağlama İlkesi
• Evlilik Sonrası Dayanışma İlkesi
• Federal Mahkeme
• Hayat Biçimlendirici Evlilik
• BGB.
• ZGB.
• Türk Medenî Kanunu

The Principles Governing Poverty Alimony and The Evaluation of These Principles in The Light of Developments in Switzerland, German and Turkish Law

Abstract

Poverty alimony, which is one of the financial consequences of divorce, is regulated in Turkish Law in Article 175 of the TCC No. 4721 and constitutes the most important aspect of the principle of post-marital solidarity in divorce law. Accordingly, the party who falls into poverty due to divorce is obliged to pay alimony to the other party indefinitely in proportion to his/her financial power, if there are conditions. In Swiss Law, the provision titled “post-marital contribution” in Article 125 of the Code is the equivalent of poverty alimony. The law states that if one of the spouses cannot reasonably be expected to make a living, the other spouse is obliged to pay an alimony in accordance with equity. Therefore, in Swiss law, the “principle of self-support”, which states that each party must assume its own economic responsibility, is the rule. In German Law, the “principle of self-assumption of responsibility” is regulated in § 1569 BGB. The article states that the party who is unable to provide for himself/herself may request alimony from the other party under the conditions specified in the law. The basic principle here is that the divorcing parties assume their economic responsibilities. This study focuses on examining the applicability and exceptions of the two basic principles governing poverty alimony to the legislation in Swiss, German and Turkish Law. In this context, the case law in Swiss and Turkish Law and the legislative provisions in German Law are included.

Keywords

• Poverty Alimony
• Clean Break Principle
• Post-Marriage Solidarity Principle
• Federal Court
• Life Shaping Marriage
• German Civil Code
• Swiss Civil Code
• Turkish Civil Code

References

1. Akıntürk T, ‘Boşanmanın Hukukî Sonuçları’ (1977) AÜHF (Ellinci Yıl Armağanı) 175-204. google scholar
2. Akıntürk T ve Ateş D, Türk Medenî Hukuku Aile Hukuku (24. Bası, Beta 2022). google scholar
3. Aras B, ‘Anlaşmalı Boşanma Davalarında Tarafların Tazminat ve Nafaka Taleplerinin Karara Bağlanması’ (2010) 5 (47) Terazi Hukuk Dergisi 73-87. google scholar
4. Arbek Ö, ‘Boşanmanın Malî Sonuçları’ (2005) 54 (1) AÜHFD 115-163. google scholar
5. Arkan Serim A, ‘Yoksulluk Nafakası’ (2007) 65 (1) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 285-302. google scholar
6. Bahler D, ‘Scheidungsunterhalt - Methoden der Berechnung, Höhe, Dauer und Schranken, Die Praxis des Familienrechts', Herausgeber: google scholar
7. Ingeborg Schwenzer, Andrea Büchler und Michelle Cottier, FamPra.ch Die Praxis des Familienrechts (2007) 461-496. google scholar
8. Berger C, Budzikiewicz C, Mansel H P, Stadler A, Stürner R und Teichmann A, Jauernig Bürgerliches Gesetzbuch, Kommentar, Herausgegeben von Stürner, Rolf (18. Auflage 2021). google scholar

9. Bozovalı H, Mevzuattaki Son Değişikliklerle Öğretide ve Uygulamada Türk Medenî Hukukunda Bakım Nafakaları (Kazancı Hukuk 1990). google scholar
10. Bredtmann J and Vonnahme C, ‘Less Alimony after Divorce: Spouses Behavioral Response to the 2008 Alimony Reform in Germany’ (2017) (10864) IZA Institute of Labor Economics, Discussion Paper Series 1-31. google scholar
11. Burcuoğlu H, ‘Alman Hukukunda Yeni Boşanma Sistemi ve Bu Sitem Işığında Türk Boşanma Hukukuna İlişkin Bazı Öneriler’ (1983) 48 (1-4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 113-140 https://www.dergipark.org.tr Erişim Tarihi 26 Nisan 2024. google scholar
12. Büchler A und Clausen S, ‘Die Eigenversorgungskapazitat im Recht des nachehelichen Unterhalts: Theorie und Rechtsprechung, Die Praxis des Familienrechts’, Herausgeber: Ingeborg Schwenzer, Andrea Büchler und Michelle Cottier, FamPra.ch Die Praxis des Familienrechts (2015) 1-40. google scholar
13. Ceylan E, Türk ve İsviçre Hukukunda Boşanmanın Hukuki Sonuçları (1. Bası, Galatasaray Üniversitesi 2006). google scholar
14. Çitak B, ‘Yoksulluk Nafakası’ (2016) 74 (1) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 241-257. google scholar
15. Demirbaş A, ‘Güncel Tartışmalarla Yoksulluk Nafakası’ (2018) 5 (2) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 219-235 https:// www.dergipark.org.tr Erişim Tarihi 06 Mayıs 2024. google scholar
16. Diezi D, ‘Nachlebensgemeinschaftlicher Unterhalt- Grundlagen und Rechtfertigung vor dem Hintergrund der rechtlichen Erfassung der Lebensgemeinschaft’, Herausgeber: Ingeborg Schwenzer, Andrea Büchler und Michelle Cottier FamPra.ch (Schriftenreihe zum Familienrecht Band/Nr. 20, 2014) 259-303. google scholar
17. Die Praxis des Familienrechts, Bundesgericht, FamPra.ch (2009). google scholar
18. Dural M, Öğüz T ve Alper M, Türk Özel Hukuku Aile Hukuku (18. Bası, Filiz 2023). google scholar
19. Durgun Arslan Ç, ‘Boşanma Sebeplerinden Kusur Esasının Kaldırılmasına İlişkin Karşılaştırmalı Hukuktaki Yaklaşımlar’(2021) (1) Legal Yayıncılık (Türk Medenî Hukuk Reformunun 95. Yılı Sempozyumu) 121-139. google scholar
20. Egli I, ‘Die Eigenversorgungskapazitat des unterhaltsberechtigten Ehegatten nach Scheidung Eine rechtstatsachliche Studie an beş Gerichten’, Herausgeber: Ingeborg Schwenzer und Andrea Büchler, FamPra.ch (Schriftenreihe zum Familienrecht Band/Nr. 8, 2007). google scholar
21. Erdem M ve Makaracı Başak A, Aile Hukuku (1. Bası, Seçkin 2022). google scholar
22. Ersöz O, ‘Yoksulluk Nafakasının Sona Ermesi’ (2018) 6 (12) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 463-509. google scholar
23. Fasel U und Weiss D, ‘Auswirkungen des Konkubinats auf (nach-)eheliche Unterhaltsansprüche’, (2007) AJP 13-19. google scholar
24. Feyzioğlu F N, Aile Hukuku (3. Bası, Filiz 1986). google scholar
25. Fountoulakis C und Khalfi B, ‘Quelques reflexions sur la conception de l’entretien en droit de la famille, Die Praxis des Familienrechts’, Herausgeber: Andrea Büchler, Michelle Cottier, Frühere und Ingeborg Schwenzer, FamPra.ch Die Praxis des Familienrechts (Stampfli Verlag AG 2014) 866-883. google scholar
26. Freiburghaus D, CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, Personen - und Familienrecht - Partnerschaftsgesetz Art. 1-456 ZGB. - PartG, Herausgeber: Peter Breitschmid und Alexandra Jungo (3. Auflage 2016). google scholar
27. Gençcan Ö U, Nafaka Hukuku (2. Bası, Yetkin 2021). google scholar
28. Gümüş M A, ‘Türk Hukukunda Yasal Mal Rejimi Olan Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Çerçevesinde Boşanma Davası; İştirak Nafakası; ‘Maddî Tazminat ve Yoksulluk Nafakası’ ve/veya Manevî Tazminat Talepleri ile Mal Rejiminin Tasfiyesi Talebi Arasındaki İlişki’ (2005) IX (3-4) EBYÜHFD 383-402. google scholar
29. Haefeli F, ‘Nachehelicher Unterhalt als Auslaufmodell’, Herausgeber: Gaudenz G. Zindel, Meinrad Vetter, Pascal Pichonnaz, Frühere und Hans Schmid, (2016) Schweizerische Juristen-Zeitung 417-423. google scholar
30. Hausheer H und Spycher A, Handbuch des Unterhaltsrechts, Teil 2: Die einzelnen Unterhaltsarten / Kapitel 5: Unterhalt zwischen geschiedenen Ehegatten / I. Unterhaltsrelevante Scheidungsnachteile im engern und weitern Sinn, Herausgeber: Hausheer Heinz, Spycher Annette, Brunner Rolf , Gloor Urs, Bahler Daniel und Kieser Ueli, Handbuch des Unterhaltsrechts (2010). google scholar
31. Hausheer H und Wolf S, ‘Grounds For Divorce and Maintenance Between Former Spouses’ (2002) 1-51, https://ceflonline.net/wp-content/uploads/Switzerland-Divorce.pdf Erişim Tarihi 06 Aralık 2021. google scholar
32. Henrich D und Althammer C, ‘Familienrecht, Scheidung, Unterhalt, Verfahren, Kommentar, BGB. § 1569 Grundsatz der Eigenverantwortung’, Hammermann, Johannsen, Henrich und Althammer, Familienrecht I. Normzweck ve III. Eigenverantwortung und nachwirkende Mitverantwortung (7. Auflage 2020) Rn 1-4 ve 10-11. google scholar
33. Hinderling R, Die Praxis des Familienrechts, Bundesgericht, BGE 127 III 136 (FamPra.ch 2001) 585-591. google scholar
34. Jürgen Sacker F, Rixecker R, Oetker H und Limperg B, ‘Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Band 9’ Redakteurin: Koch Elisabeth, Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Band 9, Familienrecht I, § 1297-1588 BGB. GewSchG, VersAusglG, LPartG Untertitel 2. Unterhalt des geschiedenen Ehegatten, Kapitel 1. Grundsatz § 1569 Grundsatz der Eigenverantwortung, III. Nacheheliche Solidaritat, Rn. 20, (MüKoBGB/Maurer, BGB. § 1569 Rn. 20 (8. Auflage 2019) Rn 20. google scholar
35. Kahraman Z, ‘Boşanmada Yoksulluk Nafakasının Miktarı ve Süresi’ (2020) 1 (1) On İki Levha (Prof. Dr. Necla Giritlioğlu’na Armağan) 345-378. google scholar
36. Kalender A, Türk Aile Hukukunda Boşanma Nafakası (1. Bası, Adalet 2021). google scholar
37. Karaosmanoğlu Okyar D, ‘Yargıtay Kararları Işığında Yoksulluk Nafakası Ödeme Yükümlülüğünün Şartları ve Ortadan Kalkması’ (2016) 15 (2-2) İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 421-434. google scholar
38. Kılıçoğlu A M, Aile Hukuku (6. Bası, Turhan 2022). google scholar
39. Kocabaş G, ‘Evlilik Sonrası Dayanışma İlkesi ve Bu İlkenin Sınırı Olarak Clean Break İlkesi Doğrultusunda Yoksulluk Nafakasını Belirleyici Ölçütler’ (2013) 19 (1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuki Araştırmalar Dergisi 357-391 https://www.dergipark.org.tr Erişim Tarihi 02 Temmuz 2024. google scholar
40. Koçhisarlıoğlu C, ‘İsviçre’de Evlilik Birliği Hukuku’ndaki Son Gelişmeler’ (1991) SÜHFY (Prof. Dr. Jale G. Akipek’e Armağan) 431-452. google scholar
41. Köprülü B ve Kaneti S, Aile Hukuku (Özdem Kardeşler Matbaası 1985/1986). google scholar
42. Köseoğlu B ve Kocaağa K, Aile Hukuku ve Uygulaması (Ekin 2011). google scholar
43. Kulaklı E, ‘Yoksulluk Nafakası ve Yoksulluk Nafakasının Süresi Bağlamında Bir Mukayeseli Hukuk İncelemesi’ (2018) 5 (2) İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 237-268 https://www.dergipark.org.tr Erişim Tarihi 12 Haziran 2024. google scholar
44. Maier P, ‘Aspekte bei der Festsetzung von Unterhaltsbeitragen im Familienrecht Zur Praxis der erst- und zweitinstanzlichen Gerichte des Kantons Zürich’, (2007) AJP 1223-1240. google scholar
45. Marti G, ‘Vertrauensschutz im Familienrecht, Die Praxis des Familienrechts’, Herausgeber: Ingeborg Schwenzer, Andrea Büchler und Michelle Cottier FamPra.ch Die Praxis des Familienrechts (2010) 497-519. google scholar
46. Martiny D und Schwab D, ‘Grounds For Divorce and Maintenance Between Former Spouses’, (2002) Prof. Dieter Martiny Europa-Universitat Viadrina Frankfurt (Oder) Prof. Em. Dieter Schwab Universitat Regensburg 1-53. google scholar
47. Medar A A, ‘Yargı Kararları Işığında Türk ve İsviçre Hukukunda Yoksulluk Nafakası’ (Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek lisans tezi, 2018) https://tez.yok.gov.tr Erişim Tarihi 05 Ağustos 2024. google scholar
48. Odabaşı B, ‘Yoksulluk Nafakasında Süre Sorunu’ (2020) 94 (2) İstanbul Barosu Dergisi 44-82. google scholar
49. Oğuz C, ‘Medenî Kanun Madde 174/I ile 175 Arasındaki Farklar’ (2003) 4 (1-2) 23-37. google scholar
50. Oğuzman M K ve Dural M, Aile Hukuku (3. Bası, Filiz 2001). google scholar
51. Özdemir G, ‘Yoksulluk Nafakası Kavramı ve Süresiz Yoksulluk Nafakası Tartışması’ (2020) 12 (27) Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi 25-52. google scholar
52. Özdemir S O, ‘Türk Hukukunda Boşanma Sisteminde Revizyon İhtiyacı’ (2015) 35 (1) Public and Private International Law Bulletin 29-46 https://cdn.istanbul.edu.tr Erişim Tarihi 26 Kasım 2019 (Özdemir Revizyon). google scholar
53. Özlük B, ‘Modern Nafaka Düzenlemeleri ve Türk Hukukunda Revizyon Gereği’ (2018) 13 (147) Terazi Hukuk Dergisi 40-47. google scholar
54. Öztan B, Aile Hukuku (6. Bası, Turhan 2015) (Öztan Aile Hukuku). google scholar
55. Öztan B, ‘Medenî Kanunun Kabulünün 70’nci Yılında Aile Hukuku’ (1995) 44 (1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 79-125. google scholar
56. Özuğur A İ, Nafaka Hukuku (4. Bası, Legal 2007). google scholar
57. Pohlmann J, ‘Mankoteilung - Möglichkeiten eines Ausgleichs zwischen den Ehegatten’ (2009) 526-542. google scholar
58. Pulaşlı H ve Korkut Ö, Temel Hukuk (18. Bası, Karahan 2017). google scholar
59. Raselli N und Möckli P, ‘Aktuelle Fragen des nachehelichen Unterhalts Art. 125 ZGB’ Dritte Schweizer Familienrecht§Tage 23. - 24. Februar 2006 in Basel, Bern (2006). google scholar
60. Ruhi C ve Ruhi A, Nafaka Hukuku (4. Bası, Seçkin 2021). google scholar
61. Schwander I, ZGB. Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch, Reihe OFK - Orell Füssli Kommentar (Navigator.ch), Artikelkommentar: ZGB 125, Dokumenttitel: Art. 125, Herausgeber: Jolanta Kren Kostkiewicz, Stephan Wolf, Marc Amstutz und Roland Fankhauser (3. überarbeitete Auflage 2016). google scholar
62. Schwenzer I, ‘Das clean break - Prinzip im nachehelichen Vermögensrecht Die Praxis des Familienrecht’, Herausgeber: Ingeborg google scholar
63. Schwenzer, Andrea Büchler und Michelle Cottier FamPra.ch (2000) 609-627 (Schwenzer Das clean break - Prinzip). google scholar
64. Schwenzer I, ‘Ehegattenunterhalt nach Scheidung nach der Revision des Scheidungsrechts’, Herausgeber: Arnold F. Rusch, Frühere Herausgeber: Ivo Schwander (1999) AJP 167-177. google scholar
65. Schwenzer I und Büchler A, FamKomm, Scheidung Band I: ZGB / Band II: Anhange, Vierter Titel: Die Ehescheidung und die Ehetrennung / Dritter Abschnitt: DieScheidungsfolgen / Vorbemerbungen zu Art. 125-132, Herausgeber: Ingeborg Schwenzer und Roland Fankhauser (3. Auflage 2017). google scholar
66. Schwenzer I und Keller T, ‘Recent Developments in Swiss Family Law’ (2015) 35 (1) Public and Private International Law Bulletin 1-28. google scholar
67. Sutter T und Freiburghaus D, Kommentar zum neuen Scheidungsrecht (Art. 125 ZGB) (1999). google scholar
68. Steck D und Gloor U, ‘Rückblick auf 10 Jahre neues Scheidungsrecht’ FamPra.ch (2010) (1) 1-17. google scholar
69. Şahin M, ‘Türk - İsviçre Medenî Kanunlarına Göre Evlilik Sonrası Katkının (Yoksulluk Nafakasının) Şartları’ (2017) 21 (3) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 75-107 https://www.dergipark.org.tr Erişim Tarihi 03 Temmuz 2024. google scholar
70. Tekinay S S, Türk Aile Hukuku (5. Bası, Beta 1984). google scholar
71. Tosun Y, ‘Türk ve İsviçre Hukukunda Yoksulluk Nafakasının ve Doğurduğu Hukuki Sorunların İncelenmesi’ (2015) 10 (129-130) Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 53-77. google scholar
72. Trachsel D R, ‘10 Jahre Scheidungsrechtsrevision - Was bewegt die Praxis?, Fünfte Schweizer Familienrecht§Tage’, Herausgeber: Andrea Büchler und Ingeborg Schwenzer, FamPra.ch (Schriftenreihe zum Familienrecht Band/Nr. 15, 2010) 41-56. google scholar
73. Tuncay B, ‘Yoksulluk Nafakası’ (2019) 4 (1) Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 191-224. google scholar
74. Tuor P, Schnyder B, Schmid J und Rumo-Jungo A, Das Schweizeriche Zivilgesetzbuch, (13. Auflage auf Grund der 12. Auflage (2002) neu bearbeitet und erganzt 2009). google scholar
75. Velidedeoğlu H V, Türk Medenî Hukuku Cilt II Aile Hukuku (5. Bası, Nurgök 1965). google scholar
76. Vetterli R, ‘Zur Bemessung des nachehelichen Unterhalts - ein Klarungsversuch’, (2009) AJP 575-583. google scholar
77. Widmer C L, ‘Gestaltungsmöglichkeiten von Ehevertragen und Scheidungskonventionen’ (2008) Herausgeber: Jörg Schmid, Frederic google scholar
78. Krauskopf, ZBJV 145/2009 S 419-458. google scholar
79. Wörz M, ‘Family Dissolution and Public Policies in Germany: Social Provisions and Institutional Changes since the 1980s.’ (WZB Discussion Paper, No. SP I 2011-207), https://www.researchgate.net/publication/254461286_Family_Dissolution_and_Public_Policies_in_ Germany_Social_Provisions_and_Institutional_Changes_since_the_1980s Date of Access 06 August 2024. google scholar
80. Yağcı K, ‘Yoksulluk Nafakasında Süresizlik Sorunu’ (2018) 76 (1) İstanbul Üniversitesi Hukuk Mecmuası 323-358 https://www.dergipark. org.tr Erişim Tarihi 03 Temmuz 2024. google scholar
81. Zevkliler A, Ertaş Ş, Havutcu A, Acabey M B ve Gürpınar D, Medenî Hukuk (10. Bası, Turhan 2018). google scholar
82. https://www.bger.ch/de/index.htm google scholar
83. https://www.dergipark.org.tr google scholar
84. https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/ google scholar
85. https://legalbank.net/ google scholar
86. [şüpheli bağlantı kaldırıldı] google scholar
87. https://www.researchgate.net/ google scholar
88. https://www.servat.unibe.ch/dfr/bger google scholar
89. https://tez.yok.gov.tr google scholar