KADINLARIN İŞ GÜCÜNE KATILIMINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER VE ÇALIŞMA YAŞAMI DENEYİMLERİ: İSTANBUL'DA NİTEL BİR ARAŞTIRMA

Öz

Bir ekonomide hedeflenen büyümenin sürdürülebilirliği, kalkınma ve refah seviyelerinin artırılması adına iş gücü piyasası büyük önem arz etmektedir. Ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyini artırabilmeleri ve refahlarını sağlayabilmek amacıyla diğer üretim faktörleriyle birlikte ülkedeki iş gücünü etkin bir şekilde üretim sürecine dahil etmeleri gerekmektedir. Üretim sürecine dahil olan emek faktörü ise bir ülkedeki istihdamı oluşturmaktadır. Sanayi devrimi yıllarında temellenen ve ücretli çalışma olgusu ile doğan istihdam kavramının en önemli etkenlerinden biri nüfustur. Türkiye’de ise nüfusun yarısını oluşturan kadınlar işgücü piyasası açısından kritik bir önem sahiptir. . Son yıllarda kadın istihdamı oranları yükselmiş olsa da Türkiye’de kadın istihdamı, erkek istihdamının gerisinde kalmaktadır. Ekonomik perspektifte değerlendirildiğinde kadın istihdamının düşük olması ülkedeki ekonomik kalkınmanın yavaşlamasına, milli gelir düzeyinin ve üretim hacminin düşük seviyede gerçekleşmesine sebep olurken hem çalışma hayatında hem sosyal hayatta atıl kalmaları durumunu ortaya çıkarmaktadır. Türkiye’deki kadın istihdamı oranı yıllar içerisinde yükselmiş olsa da yüzde 30-35 oranlarıyla, yüzde 60 oranına sahip olan OECD ülkelerinin oldukça gerisinde kaldığı gözlemlenmektedir. Bu çalışma ile kadın iş gücünün çalışma hayatında yaşadığı sorunlara çözüm bulunmasına yol gösterici önerilerde bulunulması amaçlanmıştır. Araştırmada Türkiye’de iş gücünün genel görünümü kadın iş gücünün yapısı ile yıllar içindeki değişimi istatiki verilerle incelenmiştir. Bu araştırma nitel araştırma yöntemlerinden derinlemesine görüşme tekniği kullanılarak İstanbul ilinde yaşayan ve iş gücüne katılan 22 kadın ile görüşmeler yapılarak tamamlanmıştır. Çeşitli yaş grupları, eğitim düzeyi ve medeni durumlarından kişilerle görüşülmüştür. Türkiye’de kadınların iş gücüne katılamamasındaki en önemli nedenler olarak, ev işleriyle meşgul olma ve eğitim alamama olduğu belirlenmiştir. Türkiye’de ki iş gücü verileri incelendiğinde kadınların iş gücüne dahil olamama nedenleri arasında 25 yıldır ücretsiz ev içi emeğin var olduğu görülmüştür. Bu oran azalmış olsa da halen diğer sebeplere oranla büyük bir yer tutmaktadır. Çalışma yaşamında karşılaşılan düşük ücretler, terfi ve ücrette cinsiyete dayalı ayrımcılıklar, psikolojik baskı ve tacize maruz kalma, çalışma günleri ve saatlerle ilgili yaşanan sorunlar, kadın istihdamıyla ilgili politikaların yetersiz kalması, kadınların çalışma hayatına katılmasıyla ve ev sorumluluklarıyla ilgili toplumsal algılar Türkiye’de kadın iş gücünün çalışma hayatına katılmasını zorlaştıran etkenlerdendir.

Anahtar Kelimeler

• İSTİHDAM
• KADIN
• ÜCRETSİZ İŞGÜCÜ
• İŞSİZLİK

FACTORS AFFECTING WOMEN'S PARTICIPATION IN THE WORKFORCE AND THEIR WORKING LIFE EXPERIENCES: A QUALITATIVE RESEARCH IN ISTANBUL

Öz

The sustainability of targeted growth in an economy, and the increase in development and prosperity, depend greatly on the labor market. For countries to increase their economic development and production and ensure their prosperity, the labor force must be effectively included in production along with other production possibilities. The labor factor included in production rates creates a distribution of employment. One of the most important factors in the employment structure, which originated with the unpublished concept of work during the Industrial Revolution, is population. In Turkey, the divisions that have occurred make women critically important from a market perspective. Although female employment rates have increased in recent years, female employment in Türkiye lags behind male employment. From an economic perspective, low levels of female employment lead to slower economic development, lower national income growth, and lower production volumes, affecting both their working conditions and their social lives. Although the female employment rate in Türkiye has increased over the years, it remains at 30-35%, significantly behind OECD countries where 60% of women are employed. This study aims to provide guidance and suggestions for addressing the challenges faced by women in the workforce. This research examines the overall picture of the workforce in Turkey, focusing on the structure of the female workforce and its changes over the years, using statistical data. The study was completed using in-depth interviews with 22 women living in Istanbul who participate in the workforce, employing qualitative research methods. Interviews were conducted with individuals from various age groups, education levels, and marital statuses. The most significant reasons for women's inability to participate in the workforce in Turkey were identified as being preoccupied with household chores and lack of access to education. An examination of labor force data in Turkey revealed that unpaid domestic labor has been a major factor preventing women from participating in the workforce for 25 years. While this rate has decreased, it still holds a significant place compared to other reasons. Low wages encountered in working life, gender- based discrimination in promotion and pay, exposure to psychological pressure and harassment, problems related to working days and hours, inadequate policies regarding women's employment, and societal perceptions regarding women's participation in the workforce and their household responsibilities are among the factors that hinder women's participation in the workforce in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• EMPLOYMENT
• WOMAN
• WORKFORCE
• UNPAİD LABOR
• UNEMPLOYMENT

Kaynakça

1. Acar-Savran, G. (2008). İkinci basıma önsöz. İçinde G. Acar-Savran & N. Tura Demiryontan (Haz.), Kadının görünmeyen emeği (ss. 9–16). Yordam Kitap.
2. Ağar, A. (2025). Türkiye’de kadın çalışan olmak: OECD ve TÜİK verileri üzerine bir analiz. Sosyal Güvence, 28, 1666–1687.
3. Akgeyik, T. (2017). Türkiye’de kadınların iş gücü piyasasına katılımını etkileyen faktörler: TÜİK verileri üzerine bir analiz. Journal of Social Policy Conferences.
4. Antonopoulos, R., & Memiş, E. (2009). Toplumsal cinsiyet bakış açısıyla mevcut küresel ekonomik kriz ve gelişmekte olan ülke ekonomilerine etkileri. Eğitim Bilim Toplum, 7(27), 78–130.
5. Başak, S., Kıngır, S., & Yaşar, Ş. (2013). Kadının görünmeyen emeği: İkinci vardiya. Kadın Araştırmaları Merkezi Raporu.
6. Bektaş, S. (2019). Türkiye’de kadın istihdamının tarihçesi ve kadın istihdamını artırmak için yürütülen politikalar (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.
7. Bolcan, A. E. (2006). Avrupa Birliği’ne uyum sürecinde Türkiye’de çalışma hayatında kadının yeri ve kadın işsizliği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
8. Boz, S. (2024). Sürdürülebilir kooperatif yönetimi: Çanakkale’deki kadın girişimi üretim ve işletme kooperatifleri örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.

9. Coffey, C., Revollo, P. E., Harvey, R., Lawson, M., Butt, A. P., Piaget, K., Sarosi, D., &
10. Thekkudan, J. (2020). Time to care: Unpaid and underpaid care work and the global inequality crisis.
11. Dedeoğlu, S. (2000). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye’de aile ve kadın emeği. Toplum ve Bilim, 86(3), 139–170.
12. Dikmen, F. H. (2020). Türkiye’de genç yetişkinlerde zamana dayalı eksik istihdamın özellikleri. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 39(2), 211 222.
13. Dinler, Z. (2015). İktisada giriş (21. bs.). Ekin Basım Yayın Dağıtım.
14. Doğan, H. (2015). Çalışma ekonomisine giriş ve temel kavramlar. İçinde H. M. Yücel & F. Fidan (Ed.), Çalışma ekonomisine giriş ve temel kavramlar. Lisans Yayıncılık.
15. Duran, N. (2023). 2000 yılı ve sonrası Türkiye’de kadın istihdamının yapısı ve kadın istihdamının artırılmasına yönelik uygulanan politikalar (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi.
16. Etöz, Z., & Çabuk, N. (2000). Bölgesel iş gücü piyasası izleme kaynakları. Siyasal Yayıncılık.
17. Görmüş, A. (2019). Türkiye’de zamana dayalı eksik istihdamın karakteristiği: Hanehalkı iş gücü anketlerinden bulgular. Sosyoekonomi, 27(40), 67–90.
18. Güloğlu, T. (2005). The reality of informal employment in Turkey (International Program Visiting Fellow Working Papers). Cornell University.
19. International Labour Organization. (2018). Care work and care jobs for the future of decent work. ILO.
20. Karakaya, H. (2018). Görünmez emek ve ev kadınları. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(1), 73–94.
21. Kuvvetli, H. (2010). Türkiye’de genç işsizliği ve istihdam politikalarının genç işsizliğe etkileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi.
22. Livingstone, D. W. (1999). The education-job gap: Underemployment or economic democracy. Garamond Press.
23. Mahiroğulları, A. (2017). Türkiye’de kayıt dışı istihdam ve önlemeye yönelik stratejiler. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 547–565.
24. Memiş, E., & Özay, Ö. (2011). Eviçi uğraşlardan iktisatta karşılıksız emeğe: Türkiye üzerine yapılan çalışmalara ilişkin bir değerlendirme. İçinde S. Sancar (Ed.), Birkaç arpa boyu... 21. yüzyıla girerken Türkiye’de feminist çalışmalar (ss. 239–268). Koç Üniversitesi Yayınları.
25. Ortaç, M. (2019). Kadın istihdamına yönelik uygulanan sosyal politikalar: 1980 sonrası Türkiye örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi.
26. Özalp, L. F. A. (2021). Türkiye’de kadının iş gücüne katılımı ve eşitsizlik. Journal of Economy Culture and Society, 64, 91–104.
27. Özçatal, E. Ö. (2022). Covid-19 salgınının ücretli ve ücretsiz kadın emeği üzerindeki etkileri. Sosyal Güvenlik Dergisi, 12(2), 209–230.
28. Öztürk, M. Y. (2011). Karşılıksız bakım emeği ve kadın istihdamına etkisi. İçinde Kadın emeği konferansı: Kadın istihdamı ve sorun alanları bildiri kitabı (ss. 54–62). TEPAV.
29. Sar, E. (2021). Çalışma hayatında kadın istihdamı ve Türkiye’de yansımaları. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 20–40.
30. Yahşi, F. (2007). Küreselleşme ve istihdam (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi.
31. Yaman, B. (1997). Kalkınmakta olan ülkelerdeki istihdam sorunu ve çözüm yolları. Bursa İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Yayınları.
32. Yantur, P. (2017). Ortadoğu ülkelerinde kadın istihdamı: İran ve Türkiye örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi.