WOMEN’S EMPLOYMENT IN TURKEY WITHIN THE FRAMEWORK OF THE EUROPEAN UNION HARMONIZATION PROCESS

Öz

This study examines the effects of the European Union (EU) harmonization process on women’s employment in Turkey from historical, structural, and theoretical perspectives. From the Ottoman period to the present, the position of women’s labor has undergone significant transformation; particularly after the 1950s, rural-to-urban migration, gender roles, and economic restructuring accelerated women’s exclusion from the labor market. In the 2000s, EU-driven legal and institutional reforms created an important framework for increasing women’s employment. Labor Law No. 4857, constitutional amendments, institutional mechanisms, and gender-focused projects constituted the main elements of this process. However, the practical impact of these reforms remained limited, while structural barriers such as informal employment, wage inequality, and care burdens persisted. The study also evaluates the role of the ILO and trade unions, and analyzes the current state of women’s employment through TÜİK data and an EU-Turkey comparison. From feminist and Marxist perspectives, it discusses invisible domestic labor, the devaluation of labor, and the impact of neoliberal policies on women’s work. It concludes that although the EU process produced certain gains, genuine gender equality in Turkey requires deeper and more lasting structural transformation.

Anahtar Kelimeler

• European Union
• women’s employment
• gender

AVRUPA BİRLİĞİ UYUM SÜRECİ KAPSAMINDA TÜRKİYE’DE KADIN İSTİHDAMI

Öz

Bu çalışma, Avrupa Birliği’ne (AB) uyum sürecinin Türkiye’de kadın istihdamı üzerindeki etkilerini tarihsel, yapısal ve kuramsal boyutlarıyla incelemektedir. Osmanlı’dan günümüze kadın emeğinin üretim ilişkilerindeki konumu dönüşmüş; özellikle 1950 sonrası kırdan kente göç, toplumsal cinsiyet rolleri ve ekonomik dönüşümler kadınların işgücünden dışlanmasını hızlandırmıştır. 2000’li yıllarda AB üyelik süreci kapsamında gerçekleştirilen yasal ve kurumsal reformlar, kadın istihdamını artırmaya yönelik önemli bir çerçeve oluşturmuştur. 4857 sayılı İş Kanunu, anayasal değişiklikler, kurumsal yapılanmalar ve kadın odaklı projeler bu sürecin temel unsurlarıdır. Ancak reformların uygulamadaki etkisi sınırlı kalmış; kayıt dışılık, ücret eşitsizliği ve bakım yükü gibi yapısal sorunlar varlığını sürdürmüştür. Çalışma ayrıca ILO ve sendikaların rolünü değerlendirmekte; TÜİK verileri ile AB-Türkiye karşılaştırması üzerinden kadın istihdamının güncel görünümünü analiz etmektedir. Feminist ve Marksist kuramlar çerçevesinde ev içi görünmeyen emek, emeğin değersizleştirilmesi ve neoliberal politikaların kadın emeği üzerindeki etkileri de tartışılmaktadır. Sonuç olarak, AB süreci belirli kazanımlar sağlasa da gerçek toplumsal cinsiyet eşitliği için daha derin ve kalıcı dönüşümlere ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

• kadın istihdamı
• toplumsal cinsiyet
• Avrupa Birliği

Kaynakça

1. Acar, F. (2000). Kadınların insan hakları: Türkiye deneyimi. TÜBA.
2. Atalay, Z. (2016). Türkiye’de kadın emeğinin dönüşümü: 2000 sonrası süreçte emek piyasası ve toplumsal cinsiyet ilişkileri. Çalışma ve Toplum, (4), 1815–1832.
3. Bora, A., & Ünlütürk Ulutaş, Ç. (2012). Feminizm: Kavramlar ve kuramlar. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
4. DİSK-AR. (2023). Türkiye’de kadın istihdamı ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği raporu. DİSK Araştırma Dairesi.
5. Engels, F. (2006). Ailenin, özel mülkiyetin ve devletin kökeni (S. Belli, Çev.). Sol Yayınları. (Orijinal eser 1884)
6. Ergönenç, R. (2015). AB sürecinde Türkiye’de kadın istihdamına yönelik uygulamalar. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 7(13), 1–17.
7. European Commission. (2005–2023). Turkey progress reports (2005–2015); Turkey reports (2016–2023).
8. European Commission. (2023). Türkiye raporu 2023.

9. Federici, S. (2014). Caliban ve Cadı: Kadınlar, beden ve ilksel birikim (A. Işık, Çev.). Otonom Yayıncılık.
10. Fraser, N. (2014). Behind Marx’s hidden abode: For an expanded conception of capitalism. New Left Review, 86, 55–72.
11. Fraser, N. (2016). Feminizm, kapitalizm ve aldatıcı uzlaşma. Metis Yayınları.
12. International Labour Organization (ILO). (2021). Türkiye’de kadın istihdamı için iyi örnekler ve politika önerileri. ILO Türkiye Ofisi.
13. Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (KSGM). (2019). Kadının güçlenmesi strateji belgesi ve eylem planı (2018–2023). Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı.
14. Sancar, S. (2009). Erkeklik: İmkânsız iktidar. Metis Yayınları.
15. Sancar, S. (2012). Türkiyeli feministlerden politik portreler. İletişim Yayınları.
16. Sönmez, M. (2021). Türkiye’de kadın istihdamı: AB süreci ve toplumsal cinsiyet eşitliği politikaları. Toplum ve Demokrasi, 15(35), 79–103.
17. Tekeli, Ş. (2005). Kadınlar ve siyasal-toplumsal hayata katılım. İletişim Yayınları.
18. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023). İşgücü istatistikleri 2023. TÜİK.
19. Yıldız, G. (2020). Türkiye’de kadın emeği ve toplumsal cinsiyet: Marksist-feminist bir değerlendirme. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(1), 55–80.