SAĞLIK ARAMA DAVRANIŞININ SOSYODEMOGRAFİK DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 9, 1 - 12, 27.12.2025

Sümeyye Yıldırım

Öz

Sağlık arama davranışı, bireylerin hastalık belirtileri ortaya çıktığında ya da genel sağlıklarını koruma amacıyla sağlık hizmetlerine ne zaman, nasıl ve ne şekilde başvurduklarını ifade etmektedir. Bu çalışma, Artvin ilinde yaşayan bireylerin sağlık arama davranışlarını sosyodemografik değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada kolayda örnekleme yönteminden yararlanarak Artvin’de yaşayan 18 yaş ve üstü 384 bireyden veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak demografik bilgilerden oluşan bir anket ve Kıraç ve Öztürk (2021) tarafından geliştirilen “Sağlık Arama Davranış Ölçeği” kullanılmıştır. Ölçek, online sağlık arama, profesyonel sağlık arama ve geleneksel sağlık arama olmak üzere üç boyuttan oluşmaktadır. Verilerin analizinde SPSS 26 programından yararlanılmış, ikili karşılaştırmalar için bağımsız t-testi, çoklu karşılaştırmalar için ANOVA testi uygulanmıştır.
Cinsiyet, medeni durum, gelir düzeyi, yaş ve bitkisel/doğal yöntemlere başvurma durumu ile sağlık arama davranışı arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir (p<0.05). Kadınlar, evli bireyler ve geliri giderinden fazla olanlar sağlık arama davranışında yüksek ortalamaya sahipken, kronik hastalık durumu, eğitim durumu ve yaşanılan yer ile sağlık arama davranışı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Sonuç olarak bireylerin sağlık arama davranışları çeşitli değişkenlere bağlı olarak değişmektedir. Yerel sağlık politikalarının bireylerin özellikleri doğrultusunda şekillendirilmesi, sağlık hizmetlerinden yararlanma düzeyinin artırılması önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Arama , Sağlık , Artvin.

Kaynakça

• ADAK, N. (2015). Sağlık Sosyolojisi: Kadın ve Kentleşme, Ankara, Siyasal Kitabevi
• BRASHERS, D. E., GOLDSMITH, D. J. and HSIEH, E. (2002). “Information Seeking and Avoiding in Health Contexts”. Human Communication Research, 28(2), 258–271.
• BHUYAN, S. S., Lu, N., CHANDAK, A., KIM, H., WYANT, D., BHATT, J., ... and CHANG, C. F. (2016). “Use of Mobile Health Applications for Health-Seeking Behavior Among US Adults”. Journal of Medical Systems, 40(6), 153.
• COCKERHAM, W. C. (2007). Medical sociology. 10th Edition, Routledge.
• ÇANKAYA, A. ve FİLİZ, E. (2024). “Yaşlı Bireylerin Sağlık Sistemine Güvenleri ve Sağlık Arama Davranışları”. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(1), 27-48.
• DAS, S. and DAS, M. (2017). “Health Seeking Behaviour and the Indian Health System”. Journal of Preventive Medicine and Holistic Health, 3(2), 47-51.
• DEMİR, S. ve BEJI, N. K. (2015). “Üriner İnkontinanslı Kadınlarda Yaşam Kalitesi ve Sağlık Arama Davranışları”. FN Hem. Dergisi, 23(1), 23-31.
• DEMİREL, G. (2021). Sağlıklı Yaşam Farkındalığı ve Sağlık Arama Davranışı Arasındaki İlişki: Konya Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya.
• DENİZ, S. ve ÇİMEN, M. (2021). “Sağlık Arama Davranışı Üzerine Bir Araştırma”. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 7(3), 639-646.
• GÜRBÜZ, S. ve ŞAHİN, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (5. Baskı). Ankara, Seçkin Yayıncılık.
• GRAFFIGNA, G., BARELLO, S., BONANOMI, A. and RIVA, G. (2017). “Factors affecting patients’ online health information-seeking behaviours: The role of the Patient Health Engagement (PHE) Model”. Patient Education and Counseling, 100(10), 1918-1927.
• HOOKER, L., VERSTEEGH, L., LINDGREN, H. and TAFT, A. (2020). “Differences in Help‐ Seeking Behaviours and Perceived Helpfulness of Services Between Abused and Non Abused Women: A Cross‐Sectional Survey of Australian Postpartum Women”, Health & Social Care in the Community, 28 (3), 958–968.
• KARAGÖZ, Y. (2019). SPSS AMOS META Uygulamalı İstatistiksel Analizler. Ankara, Nobel Yayıncılık.
• KIRAÇ, R. (2019). Sağlık Arama Davranışını Etkileyen Faktörler: Yapısal Eşitlik Modellemesine Dayalı Bir Çalışma. Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya.
• KIRAÇ, R. ve ÖZTÜRK, Y. E. (2021). Health Seeking Behavior: Scale Development Study. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(29), 224-234.
• LALAZARYAN, A. and ZARE-FARASHBANDI, F. (2014). “A Review of Models and Theories of Health Information Seeking Behavior”. International Journal of Health System and Disaster Management, 2(4), 193-203.
• LAMBERT, S. D. and LOISELLE, C. G. (2007). “Health Information Seeking Behavior”. Qualitative Health Research, 17(8), 1006–1019. https://doi.org/10.1177/1049732307305199
• LİPOWSKI, Z. J. (1970). “Physical Illness, The Individual and The Coping Processes”. Psychiatry in Medicine, 1(2), 91-102.
• MACKIAN, S. (2003). “A Review of Health Seeking Behaviour: Problems and Prospects” . Health Systems Development Programme, 1-27.
• MANSUR, F. ve ÜLKE, R. (2022). “Sağlık Okuryazarlık Düzeyinin Sağlık Arama Davranışı ve Sağlıklı Yaşam Tarzı Davranışlarına Etkisi”. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 25(1), 127- 138.
• METİN, A. (2023). “Sağlık Hizmetlerine Güvenin Sağlık Arama Davranışı Üzerine Etkisi”. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi, 6(2), 29-41.
• OKYAYUZ, Ü. (1995). “Ölüm ve Ölümcül Hastalık”. Kriz Dergisi, 3(1), 167-171.
• ÖZDEMİR, D. ve ARPACIOĞLU, S. (2020). “Sosyal Medya Kullanımı, Sağlık Algısı ve Sağlık Arama Davranışının Koronavirüs Korkusu Üzerine Etkisi”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12, 364-381. doi:10.18863/pgy.803145
• ÖZİŞLİ, Ö. (2023). “Sağlık Arama Davranışı Üzerine Bir Saha Çalışması”. Sosyal Bilimler Metinleri, 2023(1), 40-47.
• ÖZTÜRK, A. ve FİLİZ, M. (2024). “Tüketicilerin Bitkisel İlaç/Ürün Kullanma ve Satın Alma Davranışları: Artvin İli Örneği”. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 25(2), 271-284.
• RATHGEBER, E. M. and VLASSOFF, C. (1993). “Gender and Tropical Diseases: A New Research Focus”. Social Science & Medicine, 37(4), 513–520.
• ROSENSTOCK I. M. (2005). Why People Use Health Services. The Milbank Quarterly, 83(4), 10.1111/j.1468-0009.2005.00425.x. https://doi.org/10.1111/j.1468-0009.2005.00425.x
• ŞAHİN, Ö. E. ve YÜCEL, A. (2021). “Online Sağlık Bilgisi Arama Davranışında Sorunlar, Tutum ve Güvenilirlik Değişkenlerinin İncelenmesi”. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 2021(53), 137-156.
• ŞANTAŞ, G., ŞANTAŞ, F. ve KAYA, S. (2023). Sağlık Okuryazarlık Düzeyi ile Sağlık Arama Davranışı Arasındaki İlişki: Bir Alan Araştırması. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 781- 796
• TESFA, S., TSEHAY, T. and SOLOMON, T. (2023). “Modern Health Seeking Behavior and its Determinant Factors Among Household Heads in The Rural Community Southwest Ethiopia, 2022. Community Based Cross-Sectional Study”. Journal of Community Medicine and Public Health Reports, 4(2), 2691-2699.
• TOWNS, A. M., MENGUE EYI, S., and VAN ANDEL, T. (2014). “Traditional Medicine and Childcare in Western Africa: Mothers' Knowledge, Folk Illnesses, and Patterns of Healthcare- Seeking Behavior”. PloS one, 9(8), 1-9.
• TUDIVER, F., and TALBOT, Y. (1999). “Why Don't Men Seek Help? Family Physicians' Perspectives on Help-Seeking Behavior in Men”. Journal of Family Practice, 48, 47-52. WANG, X., SHI, J., and KONG, H. (2020). Online Health Information Seeking: A Review and Meta- Analysis. Health Communication, 36(10), 1163–1175. https://doi.org/10.1080/10410236.2020.1748829
• WARD, H., MERTENS, T. E. and THOMAS, C. (1997). “Health Seeking Behaviour and The Control of Sexually Transmitted Disease”. Health Policy and Planning, 12(1), 19-28.
• YAMAN, Z. ve ATALAY, H. N. (2024). “Bireylerin Sağlık Algısının Sağlık Arama Davranışı ile İlişkisinin İncelenmesi”. The Journal Of International Educational Sciences, (25), 189-202.
• YAZICIOĞLU, Y. ve ERDOĞAN, S. (2004). Spss Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara, Detay Yayıncılık.