VERGİDEN KAÇINMA EĞİLİMLERİ ÜZERİNE BİR SAHA ARAŞTIRMASI

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 9, 48 - 62, 27.12.2025

Enes Said Öztürk

Öz

Devletler, kamu hizmetlerinin etkin ve sürdürülebilir bir şekilde sunulabilmesi için gerekli olan mali kaynakları temin etmek amacıyla çeşitli finansman araçlarına başvurmaktadır. Bu araçlar arasında en yaygın ve etkin olanı ise vergilerdir. Vergiler, devletin egemenlik gücüne dayanarak ve herhangi bir karşılık beklenmeksizin bireylerden zorunlu olarak tahsil ettiği mali yükümlülüklerdir. Vergiler, bireysel düzeyde doğrudan bir fayda sağlamadığı için, çoğu zaman mükellefler tarafından birer ekonomik yük olarak algılanmaktadır. Bu algı, mükellefleri vergi yükünü azaltmaya ya da tamamen ortadan kaldırmaya yönelik çeşitli stratejiler geliştirmeye sevk etmektedir. Bu stratejik davranış biçimlerinden biri “vergiden kaçınma” olarak adlandırılmaktadır. Vergiden kaçınma, vergi mükelleflerinin mevcut yasal düzenlemelere uygun hareket ederek, ancak bu düzenlemelerden doğan boşluklardan veya avantajlardan faydalanmak suretiyle vergi yüklerini en aza indirmeyi hedefledikleri bir yaklaşımdır. Bu davranış, teknik olarak hukuka aykırı olmasa da, etik ve sosyal sorumluluk açısından tartışmalı bir alan teşkil etmektedir. Bu çalışma kapsamında, vergi mükelleflerinin vergiden kaçınma ve vergiden kaçırma kavramlarına yönelik algıları detaylı biçimde incelenmiştir. Araştırmanın ampirik kısmında, Gaziantep ilinde faaliyet gösteren ve kurumlar vergisi mükellefi olan 396 işletme temsilcisine uygulanan anket aracılığıyla elde edilen veriler analiz edilmiş, bulgular tablo ve grafiklerle desteklenerek yorumlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Vergiden Kaçınma , Vergi İstisnası , Vergi Muafiyeti , Vergi İndirimi

Kaynakça

• AKDOĞAN, A. (2019). Vergi Hukuku ve Türk Vergi Sistemi, 14. Baskı, Gazi Kitabevi, Ankara, 432.
• AKINCI, A. ve BAŞOL, O. (2015). “ Vergi Algısı Üzerine Bir Alan Araştırması: Kırklareli İlinde Yaşayan İnsanların Vergi Algısı” Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 43: 170-179.
• ASTAR, M., ve GÜRİŞ, S. (2015). SPSS ile İstatistik. Der Yayınları.
• BAHŞI, S. (2019). “Vergi Kaçakçılığının Nedenleri.” İzmir YMMO Dergisi. 1(2): 89-95.
• BÖRÜ, İ. E. (2021). “İşletmelerin Vergiden Kaçınma ve Vergi Kaçırma Eğilimleri Üzerine Bir Araştırma: Diyarbakır İli Örneği.” Doktora Tezi.195. YÖK Tez Merkezi.
• DAŞTAN, A. (2011). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Vergi Kayıp ve Kaçaklarının Önlenmesindeki Rolü: Doğu Karadeniz Bölgesine Yönelik Bir Araştırma” Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25 (2): 181-206.
• HUTCHENS, M. and REGO, S.O. (2015). “Does Greater Tax Risk Lead To Increased Firm Risk?” https://ssrn.com/abstract¼2186564.
• FELD, L. P., abd FREY, B. S. (2002). “Trust Breeds Trust: How Taxpayers Are Treated. ” NBER Working Paper, No: 98.
• GÖKBEL, D. (2011). Vergiden Kaçınmanın Önlenmesi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• IŞIK, N. ve ACAR, M. (2003). “Kayıt Dışı Ekonomi: Ölçme Yöntemleri, Boyutları, Yarar ve Zararları Üzerine Bir Değerlendirme” Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21: 118.
• KOÇ, N. (2016). Mali, Ekonomik, Sosyal ve Siyasal Yönleriyle Türkiye’de Kayıt Dışı Ekonomi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(2), 85-103.
• KOÇ, O. E. (2019). “Vergilemenin Mükellefler Üzerindeki Psikolojik Etkileri: Vergiden Kaçınma ve Vergi Kaçırma Üzerine Bir Alan Araştırması.” Business and Economics Research Journal, 10(4): 1015-1027.
• KRAVCHENKO, O., SHAPOVAL, O., NEBABA, N. and BOTVINOV, R. (2021). “Blockchain- Technologies: State And Prospects Of Development In Ukraine.” Accounting and Financial Control, 4(1): 14-29. doi:10.21511/afc.04(1).2023.02.
• ORVISKA, M., and HUDSON, J. (2002). “Tax Evasion, Civic Duty and Law a Biding Citizen.” European Journal of Pelitical Economy, 19: 83-102.
• SCHENEIDER, F. (2009). “Size and Development of the Shadow Economy in Germany, Austria and Other OECD-Countries. Some Preliminary Findings” Revue Économique, 60(5): 1079-1116.