MUHASEBE MESLEK MENSUPLARININ KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ İLE MESLEK ETİĞİ ALGILARI ARASINDAKİ İLİŞKİ: GAZİANTEP ÖRNEĞİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 9, 63 - 82, 27.12.2025

Ahmet Karahan , Birgül Bozkurt Yazar

Öz

Bu çalışmada muhasebe meslek mensuplarının kişilik özellikleri ile meslek etiği algıları arasındaki ilişkiyi ölçmek üzere Gaziantep ilindeki muhasebe meslek mensuplarına yönelik gerçekleştirilen uygulama sonuçları ve önerileri verilmeye çalışılmıştır. Çalışma kapsamında 341 muhasebe meslek mensubuna ulaşılmıştır. Çalışma kapsamında Gaziantep ilindeki meslek mensuplarının kişisel özelliklerinin mesleki etik algılarını etkilediği, özellikle dışa dönüklük ve gelişime açıklık özelliklerinin daha etkin olduğu, bağımsız çalışan meslek mensuplarının mesleki etik algı düzeylerinin daha yüksek olduğu, mesleki eğitim ve gelişim süreçlerini takip eden meslek mensuplarının etik algı ortalamalarının daha yüksek olduğu, ancak meslek mensuplarının demografik özelliklerinin mesleki etik algısına herhangi bir katkısının olmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Muhasebe Meslek Mensubu , Kişilik Özelliği , Etik Algı , Gaziantep

Kaynakça

• AKDOĞAN, H. (2003). “Muhasebe Meslek Etiğinin Kamunun Aydınlatılmasındaki Önemine Meslek Mensuplarının Yaklaşımları.” Anadolu Üniversitesi Yayınları: No: 1470, Eskişehir.
• ANWAR, S. and SHAH, N. (2022). “Impact Of Personality Traits On Ethical Behavior.” The Government: Research Journal of Political Science VI(6): 95-114.
• ASHTON, R. and KRAMER, S. (1999). “Students as Surrogates in Behavioral Accounting Research: Some Evidence.” Journal of Accounting Research, 1-15.
• BAKHSHAYESH, A. (2014). “Analyzing The Relationship Of Public Health And Personal Types With Job Satisfaction Of Employees in Yazd Health Center.” Journal of Peyavard-e-Salamat, 7(1): 42-55.
• BİTLİSLİ, F. ve DİNÇ, M. (2015). “Makyavelist Kişilik Eğilimleri ve Etiksel Karar Verme Davranışı İlişkisi: Muhasebe Meslek Mensupları Üzerine Bir Araştırma.” Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 17(4): 921-943.
• BOYAR, E., ve GÜNGÖRMÜŞ, A. H. (2016). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Proaktif Kişilik Özelliklerinin, Kariyer Memnuniyeti ile UFRS’ ye Bakış Açıları ve Bilgi Düzeyleri Üzerine Etkisi.” Muhasebe ve Finansman Dergisi (70): 55-66. https://doi.org/10.25095/mufad.396678.
• ÇABUK, A. ve İŞGÜDEN, B. (2006). “Meslek Etiği ve Meslek Etiğinin Meslek Yaşamı Üzerindeki Etkileri.” Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(16): 59-86.
• ÇETİN, A. C., ve DAĞLI, S. Ş. (2014). “Muhasebe Meslek Etiği ve Meslek Mensuplarının Etik Hakkındaki Görüşleri Üzerine Isparta İlinde Bir Araştırma.” Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (20): 55-84.
• ÇİÇEK, İ. ve ASLAN, A. E. (2020). “Kişilik ve Beş Faktör Kişilik Özellikleri: Kuramsal Bir Çerçeve.” Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 10(1): 137-147.
• ÇUKACI, Y. C. (2006). “Kamuyu Aydınlatmada Muhasebe Meslek Elemanının Etik Anlayışı ve İzmir İlinde Bir Uygulama.” Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1): 89-111.
• DAŞTAN, A. (2009). “Etı̇k Eğı̇tı̇mı̇nı̇n Muhasebe Eğı̇tı̇mı̇ndekı̇ Yerı̇ ve Önemı̇ : Türkı̇ye Değerlendı̇rmesı̇ .” Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(1): 281-311.
• DULKADİR, Ö. ÖZEL, A., YILMAZ, S. ve MUTLU, H. (2024). “Çalışma Yaşamında Kurumsal Casusluk Üzerine Kavramsal Bir Bakış.” Journal of Humanities and Tourism Research, 14 (3): 438-450.
• DURMUŞ, A. F. ve GÜNEŞ, R. (2017). “Türkiye’deki Yeminli Mali Müşavirlerin Kültür Bazlı Muhasebe Değerlerinin Analizi.” Muhasebe ve Finansman Dergisi, (76): 81-98. https://doi.org/10.25095/mufad.400220.
• DURSUN, S., KAYA, U. ve İŞTAR, E. (2015). “Kişilik- İş Uyumunun Duygusal Tükenmişlik ile İş ve Yaşam Doyumu Üzerindeki Etkisi: Muhasebe Meslek Mensupları Üzerinde Bir Uygulama.” Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 5(9): 55-69.
• GARCİA, D. (2011). “The Affective Temperaments: Differences Between Adolescents in the Big Five Model and Cloninger’s Psychobiological Model of Personality.” Springer Science Business Media B.V., Journal Happiness Stud. 13: 999–1017.
• HACIHASANOĞLU, T. (2013). “Sakarya İlinde Faaliyet Gösteren Bağımsız Muhasebecilerin Meslek Etiği Algılama Düzeylerine İlişkin Bir Araştırma.” C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(1): 357-372.
• HASANZADEH B. R., FATAHİ A. B. and ABOLHASANZADEH, S. (2014). “Investigation Of The Impact Of Personal Types Of Auditor On Auditing Report Content.” Journal Of Accounting Knowledge And Management Auditing, 2(6): 89-100.
• HOSSEİNİ, S. (2008). “Vocational Burnout İn Health Workers And İts Preventive Methods.” The Quarterly Journal of the Fundamentals of Mental Health, 1(2): 65-79.
• İSLAMOĞLU, A. H. ve ALTUNIŞIK, R. (2013). Tüketici Davranışları. Beta Yayınları, İstanbul.
• KARAKAŞ, A., SABAN, M. ve ASLAN, A. (2017). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özelliklerinin İş Tatmini ve Mesleki Bağlılıklarına Etkisi.” Mali Çözüm Dergisi/Financial Analysis. 144: 41-62.
• KARDEŞ SELİMOĞLU, S. (1997), “Muhasebede Meslek Ahlakı (Etik) Yaklaşımı,” III. Türkiye Muhasebe Denetim Sempozyumu Bildiri Kitabı (İstanbul: İSMMMO Yay., No:20, 30 Nisan- Mayıs).
• KARDEŞ SELİMOĞLU, S. (2001). “Muhasebe Eğitiminin Meslek Mensubu Adaylarına Ahlaki Doğruları Kazandırmadaki Rolü.” XX. Türkiye Muhasebe Eğitimi Sempozyumu, 23- 27 Mayıs Antalya, Türkiye.
• KARDEŞ SELİMOĞLU, S. ve TİĞRE, G. (2021). “Muhasebe Mesleğinde Bağımsızlık Standardı İle Bütünleştirilmiş Yeni Etik Kuralların Uluslararası ve Ulusal Karşılaştırmalı Analizi (IFAC- KGK-TÜRMOB).” IDA Academia Muhasebe ve Maliye Dergisi, 4(1): 21-36.
• KAYA H. ve DURMUŞ A. F. (2022). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Meslek Etiği Hakkındaki Algı ve Tutumlarının İncelenmesi: TRB1 Bölgesinde Bir Araştırma. ” Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1): 184-210. doi: 10.17218/hititsbd.1098940.
• KÖSE, E. ve ALDEMİR, M. E. (2018). “Muhasebe Meslek Mensuplarını Etik Dışı Davranmaya Yönelten Sebepler Üzerine Bir Araştırma: Kırıkkale Örneği.” Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 2(1): 35-48.
• KUTLU, H. A. (2008). “Muhasebe Meslek Mensupları ve Çalışanlarının Etik İkilemleri: Kars ve Erzurum İllerinde Bir Araştırma.” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63(02): 143-170. Https://Doi.Org/10.1501/Sbfder_0000002067.
• MACİT, Ö. (2022). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Muhasebe Meslek Etiği Algısı: Van İlinde Bir Araştırma. ” Yüksek Lisans Tezi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ağrı.
• MCCRAE, R. R. and COSTA, P. T. (2007). “Brief Versions Of The NEO-PI-3.” Journal of Individual Differences, 28(3): 116-128.
• OTLU, F. (1999). “Muhasebe Mesleğinde Meslek Ahlakının Yeri ve Önemi.” Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(4).
• ÖZÇELİK, H. ve ANGI, G. G. (2017). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Meslek Etiği ve Etik İkilem Algıları: Antalya İli Örneği.” Muhasebe ve Denetime Bakış, 16(50): 141-158.
• ÖZKAN, A. ve HACIHASANOĞLU, T. (2012). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özellikleri ve Etik Karar Verme Davranışları Arasındaki İlişkiler.” Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2): 37-52.
• ÖZKOL, E., KÖK, D., ÇELİK, M. ve GÖNEN, S. (2005). “Meslek Etiği ve Muhasebe Meslek Elemanlarının Etik İlkelere Duyarlılık Düzeyinin Araştırılması.” Muhasebe ve Denetime Bakış, (15): 107-124.
• ÖZYÜREK, H. (2012). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Taşıması Gereken Nitelikler.” Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 4(1): 139-148.
• PEHLİVAN, A. ve KOÇ, T. (2020). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Etik Yaklaşımları ile Hileye Yönelme Eğilimleri Arasındaki İlişkiye Yönelik Bir Araştırma: Ankara Örneği.” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4): 1067-1088. Https://Doi.Org/10.32709/Akusosbil.777761.
• POROY ARSOY, A., UYSAL, T. U. ve KILINÇARSLAN, T. B. (2018). Muhasebe Akademisyenlerinin Kişilik Özelliklerinin İş Performansları Üzerindeki Etkisi. Muhasebe ve Denetime Bakış, 17(53): 127-142.
• SAKARYA, Ş. ve KARA, S. (2010). “Türkiye’de Muhasebe Meslek Etiğine Yönelik Düzenlemeler Ve Meslek Mensupları Tarafından Algılanması Üzerine Bir Alan Araştırması.” Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2010(1): 57-72.
• SARLAK, N. (2008). “Ethics In Accounting.” Ethics In Science & Technology, 3(1-2): 71-82. Sıd. Https://Sid.İr/Paper/122643/En. SPK. (2006). Sermaye Piyasasında Bağımsız Denetim Standartları Hakkında Tebliğ (Seri: X, No:22), https://spk.gov.tr/data/635b6d211b41c62c78189ce9/Ba%C4%9F%C4%B1ms%C4%B1z%20 Denetim%20Teblig%20(2).pdf. Erişim tarihi: 02.05.2025.
• SEPEHRİ, P., AZADİ, K., VATANPARAST, M. and AKBARİ, B. (2020). “Presenting A Model For Optimized Selection Of Certified Public Accountants Based On Compliance With Code Of Ethics For Professional Accountants With Personality Trait Approach.” International Journal of Finance & Managerial Accounting, 5(18): 79-90.
• TANÇ, A. (2016). “Muhasebe Meslek Mensuplarının İş Tatmini Üzerinde Kontrol Odağı Etkisini Tespit Etmeye Yönelik Bir Araştırma.” Muhasebe ve Finansman Dergisi, (69): 83-98. https://doi.org/10.25095/mufad.396661.
• TÜRK DİL KURUMU SÖZLÜKLERİ (TDK), 2025 https://sozluk.gov.tr/ 02.05.2025.
• ÜNSAR, A. S. ve HOZER, S. (2012). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Meslek Ahlakına Ait Tutumlarının Belirlenmesi: Edirne İli Örneği.” Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar (571): 43-43.
• VARGÜN, H. ve BÜYÜKYILMAZ, B. (2019). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişi-İş Uyumu Ve Etik Tutum Algıları Arasındaki İlişki: Zonguldak, Bartın ve Karabük İllerinde Bir Araştırma.” Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 21(4): 1091-1108. https://doi.org/10.31460/mbdd.574147.
• YILDIZ, G. (2015). “Muhasebe Mesleğinde Meslek Etiği ve Kayseri İl Merkezinde Bir Uygulama.” Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (36): 155-178.
• YILMAZ, E. ve ÇİLİNGİR ÜK, Z. (2019). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Kişilik Özellikleri ile İşe Bağlılıkları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma.” Journal of Accounting and Taxation Studies, 12(3): 585-603. https://doi.org/10.29067/muvu.540203. https://ipip.ori.org/new_ipip-50-item-scale.htm, 03.10.2025.