TÜRKİYE’NİN KÜRESEL İNSANİ YARDIM FAALİYETLERİ VE LOJİSTİK ETKİNLİĞİ: 2023 ANALİZİ

Öz

İnsani yardım, doğal afetler, savaşlar ve diğer krizler nedeniyle mağdur olanlara sağlanan yardımlar olarak tanımlanır. Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu döneminden bu yana köklü bir yardımlaşma geleneğine sahip olup, bu geleneğin önemli kurumsal örneklerinden biri 1868 yılında kurulan Türk Kızılay kurumudur. Türkiye Cumhuriyeti hem bulunduğu coğrafi konumun getirdikleri afet riskleri hem de bölgesel siyasi ve sosyal riskler nedeniyle küresel insani yardım alanında önemli bir aktör olarak görev yapmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin insani yardım kapasitesinin tarihsel gelişimini, uluslararası arenadaki mevcut durumunu ve önemli aktörlerin katkılarını incelemektir. Çalışma, Türkiye’nin insani yardım alanındaki gelişimini analiz etmek için literatür taraması, doküman analizi (özellikle faaliyet raporları) ve aktörlerin insani yardım faaliyetlerinin incelenmesine dayanmaktadır. Türk Kızılay Kurumu, AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı), UMKE (Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi) ve TİKA (Türk İş birliği ve Koordinasyon Ajansı) gibi kuruluşların insani yardım faaliyetleri ve bu organizasyonların küresel etki yaratmadaki rollerine odaklanılmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye'nin insani yardım kapasitesinin nasıl arttığı ve bu kapasitenin küresel düzeydeki etkileri ele alınmaktadır. Sonuçlar, Türkiye’nin özellikle 2000’li yıllardan sonra küresel insani yardımda lider bir rol üstlendiğini ve dünya çapında krizlere hızlı ve etkin müdahalelerde bulunduğunu ortaya koymaktadır. 2023 yılı itibarıyla, Türkiye, 6 Şubat büyük depremlerine rağmen, uluslararası yardımlarda liderliğini sürdürmüş ve bu durum Türkiye’nin insani yardım kapasitesinin uluslararası alanda ne kadar güçlendiğini göstermektedir. Türkiye’nin insani yardım politikaları, aynı zamanda Türk diplomasisi ve yumuşak güç stratejisinin önemli bir parçası olarak, global etkisini pekiştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet Yönetimi
• İnsani Yardım
• Türk Kızılayı
• AFAD

Kaynakça

1. AFAD. (2024). AFAD hakkında. https://www.afad.gov.tr/afad-hakkinda. (01.01.2025)
2. AKÇACI, T. ve KARAOĞLAN, P. (2025). “Çevresel Sürdürülebilirlik ve İnsani Yardım Lojistiği: Destekleyici Uygulamalar ve Stratejiler”. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 93–112. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1615212
3. ALRANTISI, M. (2020). “السياسة التركية تجاه أزمة قطر وجيرانها: جمع القوة المتوسطة بين أدوات القوة الصلبة والناعمة” [Turkey's Policy Towards The Qatar Crisis and Its Neighbours: Combining Hard and Soft Power Tools Of A Middle Power]. Ortadoğu Etütleri, 12(1), 274–295.
4. BEŞGÜL, B. (2024). “The evolution of TİKA: A Case Study in Turkish Soft Power Projection”. Liberal Düşünce Dergisi, (115), 57–82. https://doi.org/10.36484/liberal.1442299
5. CHS ALLIANCE, GROUPE URD & SPHERE. (2014). “Core Humanitarian Standard on Quality and Accountability”. https://www.chsalliance.org/get-support/resource/core- humanitarian-standard-2014/
6. CUMHURBAŞKANLIĞI İLETİŞİM BAŞKANLIĞI. (2021). “Türkiye'nin Dost Eli: İnsani Diplomasi”. https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/TurkiyeninDostEliInsaniDiplomasi .pdf. (03.12.2024)
7. ÇAVUŞ, T. (2012). “Dış Politikada Yumuşak Güç Kavramı ve Türkiye’nin Yumuşak Güç Kullanımı”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İİBF Dergisi, 2(2), 23–37.
8. EKŞİ, M. (2017). “Turkey’s Cultural Diplomacy and Soft Power Policy Toward The Balkans”. Karadeniz Araştırmaları, 14(55), 189–208.

9. GENEL, S. (2015, May 28). “Türkiye ve İnsani Yardım”. Heinrich Böll Stiftung. https://tr.boell.org/tr/2015/05/28/turkiye-ve-insani-yardim
10. GÖKÇE, O. ve TETİK, Ç. (2012). “Afet Yönetimi ve Temel İlkeleri: Afet Yönetiminde İyileştirme Aşaması, Ulusal ve Uluslararası Örnekler”. Teoride ve Pratikte Afet Sonrası İyileştirme Çabaları. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/3479/xfiles/afet_sonrasi_iyilestirme_calis malari-1.pdf
11. ICRC and IFRC. (1994). “Code of Conduct For The International Red Cross And Red Crescent Movement and NGOs in Disaster Relief”. https://www.ifrc.org/document/code-conduct- international-red-cross-and-red-crescent-movement-and-ngos-disaster-relief.
12. IFRC. (2024). “Operational updates 2023”. https://www.ifrc.org/operations-update. (04.01.2025).
13. IŞIK, M. C. (2019). “2003–2011 yılları arasında Türkiye’nin Ortadoğu’da yumuşak güç uygulaması ve sonuçları”. Gaziantep Üniversitesi İİBF Dergisi, 1(2), 71–104.
14. KADIOĞLU, M., ve TUTAR, N. (2019). “Türkiye’nin kendine has yumuşak güç yöntemi olarak sağlık yardımlarının değerlendirilmesi”. Anasay, (8), 163–172. https://doi.org/10.33404/anasay.564875
15. KARACASULU, N. ve AŞKAR KARAKIR, İ. (2022). “Humanitarian foreign policy as soft power: Türkiye as an emerging global actor”. ULİSA: Uluslararası Çalışmalar Dergisi, 6(2), 121–135.
16. KIZILAY, Ş. (2021, 15 Ağustos). “Türkiye’nin İnsani Yardım Politikası: Değerleri ve aktörleriyle” [Doktora tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. UPA Strategic Affairs. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1945388.
17. KORKUT, Y. (2019). “Afet Yönetiminde Kritik Başarı Faktörlerini Belirlemek İçin Analitik Hiyerarşi Prosesi ve Metin Madenciliği Destekli Bir Model Önerisi”. [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi].
18. KÖROĞLU, S. A. (2015). “Literatür Taraması Üzerine Notlar ve Bir Tarama Tekniği”. GİDB Dergi, (1), 61–69.
19. KÖSEOĞLU, A. M. ve ÇEVİKEL, G. (2014). “Yumuşak Güç: İnsani Yardım Operasyonları ve Türkiye’deki Suriyeli Mülteciler”. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (43).
20. LOGISTICS CLUSTER. (2024). “Global Logistics Cluster Annual Report 2023”. https://www.logcluster.org/en. (27.12.2024)
21. MORTAŞ, H. ve BAŞARIR, M. (2023). “Türk İnsani Yardım Kuruluşlarının Yurt Dışında Yürüttüğü Sosyal Sorumluluk Uygulamalarının Türk Kamu Diplomasisine Yansıması”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler MYO Dergisi, 26(2), 283–302. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1241161
22. NYE, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs.
23. OECD. (2024). “Turkey – Development Co-operation Profile”. https://www.oecd.org/en/publications/development-co-operation-profiles_04b376d7- en/turkiye_09a14591-en.html. (07.01.2025)
24. ÖNSÜZ, M. F. ve IŞIKTEKİN ATALAY, B. (2015). “Afet Lojistiği”. Osmangazi Tıp Dergisi, 37(3), 1–6. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/190605
25. Rosi, L. A. (2024). “UNHCR Türkiye Perspektifinden 2023”. Türkiye İnsani Çalışmalar Yıllığı. Türk Kızılay Akademi. https://yillik.kizilayakademi.org.tr/
26. T.C. DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI. (2024). “Türkiye'nin İnsani Yardımları”. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin_-insani-yardimlari.tr.mfa. (4.12.2024)
27. T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI. (2024). “Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE) 21 yaşında”. https://www.saglik.gov.tr/TR-105481/ulusal-medikal-kurtarma-ekibi-umke-21- yasinda.html. (3.12.2024)
28. TETİK, A. ve KORKMAZ, A. (2022). “Osmanlı Döneminde Sosyal Politika Uygulamaları”. Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi, 27(3), 423–443. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/issue/71476/1119164
29. TİKA. (2024). “TİKA 2023 Faaliyet Raporu”. https://tika.gov.tr/basin-odasi/yayinlar/tika- faaliyet-raporlari/. (11.11.2024)
30. TURAN, Y. ve KARAFİL, A. (2017). “Türk Dış Politikasında Yumuşak Güç Unsuru ve T.C. Başbakanlık Kamu Diplomasisi Koordinatörlüğü Örneği”. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 3(1), 17–32. https://doi.org/10.25272/j.2149-8539.2017.3.1.02
31. TÜRK KIZILAY. (2024). “2023 Faaliyet Raporu”. https://www.kizilay.org.tr/Raporlar. (21.11.2024)
32. YAPICI, U. (2015). “Can Soft Power Be Measured?”. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 12(47), 5– 25. https://doi.org/10.33458/uidergisi.463034
33. YILMAZ, H. ve GÜLÜM, E. (2024). “Afet Acil Durum Yönetimi ve Afet Müdahale Planı Çerçevesinde Uygulamalar: Pazarcık–Elbistan Depremi”. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1), 1–25. https://doi.org/10.54688/ayd.1412307