OLI PARADİGMASI BAĞLAMINDA TÜRKİYE'DE DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR İLE EKONOMİK GÜVEN ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN AMPİRİK ANALİZİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 2000-2024 dönemi arasında Doğrudan Yabancı Yatırımlar (DYY) ile Ekonomik Güven Endeksi (EGE) arasındaki ilişkiyi, Dunning’in OLI (Mülkiyet, Konum, İçselleştirme) Paradigması çerçevesinde ampirik olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, LSEG veri tabanından elde edilen çeyreklik makro veriler kullanılarak zaman serisi analiz teknikleri uygulanmıştır. Çalışma kapsamında Johansen eşbütünleşme testi, Granger nedensellik analizi, VAR modeli ve Etki-Tepki Fonksiyonları (IRF) yardımıyla, ekonomik güvenin DYY üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkileri detaylı şekilde incelenmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda, ekonomik güven endekslerinin DYY giriş ve çıkışları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve kalıcı bir etki yaratmadığını göstermektedir. Bu sonuç, ekonomik güvenin teorik olarak önemli bir unsur olmasına rağmen, Türkiye özelinde yatırım kararlarını belirlemede yeterince etkili olmadığını ortaya koymuştur. Yatırım kararlarının yalnızca güven göstergeleriyle değil; makroekonomik istikrar, siyasi öngörülebilirlik, uluslararası ilişkiler ve küresel piyasa koşulları gibi çok boyutlu unsurlarla şekillendiği vurgulanmaktadır. Bu doğrultuda, yatırım politikalarının bütüncül, sürdürülebilir ve çok yönlü stratejilerle yeniden ele alınması gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Doğrudan yabancı yatırımlar
• Ekonomik güven endeksi
• OLI Paradigması

Empirical Analysis of the Relationship Between Foreign Direct Investments and Economic Confidence Index in Türkiye in the Context of the OLI Paradigm

Öz

This study aims to empirically analyze the relationship between Foreign Direct Investment (FDI) and the Economic Confidence Index (ECI) in Turkey during the period 2000–2024, within the framework of Dunning’s OLI (Ownership, Location, Internalization) Paradigm. The research utilizes quarterly macro-level data obtained from the LSEG database and applies time series analysis techniques. Specifically, Johansen cointegration test, Granger causality analysis, Vector Autoregression (VAR) model, and Impulse-Response Functions (IRF) were employed to examine the short- and long-term effects of economic confidence on FDI in a comprehensive manner. The findings indicate that economic confidence indices do not have a statistically significant or persistent impact on either inward or outward FDI. Although economic confidence is theoretically considered an important determinant of investment decisions, the results suggest that it is not a sufficiently influential factor in the context of Turkey. The study emphasizes that investment decisions are shaped not only by confidence indicators, but also by multifaceted dynamics such as macroeconomic stability, political predictability, international relations, and global market conditions. In this regard, it is recommended that investment policies be restructured through holistic, sustainable, and multidimensional strategies.

Kaynakça

1. Aisbett, E. (2007). Bilateral investment treaties and foreign direct investment: correlation versus causation.
2. Albuquerque, R., Loayza, N., & Servén, L. (2005). World market integration through the lens of foreign direct investors. Journal of International Economics, 66(2), 267-295.
3. Algan, Y., & Cahuc, P. (2014). Trust, growth, and well-being: New evidence and policy implications. In P. Aghion & S. Durlauf (Eds.), Handbook of Economic Growth (Vol. 2, pp. 49–120). Elsevier.
4. Aytemiz, S. (2009). Küreselleşme koşullarında dünya ekonomilerinde doğrudan yabancı yatırımlara genel bir bakış. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 3 (6), 189-202.
5. Baek, J., & Koo, W. W. (2009). A dynamic approach to the FDI-environment nexus: the case of China and India. East Asian Economic Review, 13(2), 87-106.
6. Baker, S. R., Bloom, N., & Davis, S. J. (2016). Measuring economic policy uncertainty. The quarterly journal of economics, 131(4), 1593-1636.
7. Bekaert, G., Harvey, C. R., & Lundblad, C. (2005). Does financial liberalization spur growth?. Journal of Financial economics, 77(1), 3-55.
8. Bevan, A. A., & Estrin, S. (2004). The determinants of foreign direct investment into European transition economies. Journal of Comparative Economics, 32(4), 775–787.

9. Bussiere, M., & Mulder, C. (2000). Political instability and economic vulnerability. International Journal of Finance & Economics, 5(4), 309-330.
10. Candemir, A. (2009). Dogrudan Yabanci Sermaye Yatirimlarini Etkileyen Faktorler. Ege Academic Review, 9(2), 659-675.
11. Chi-Wei, S. U., & Umar, M. (2022). Nonlınear Dependence Between Economıc Polıcy Uncertaınty And FDI Inflows In Chına. Economic Computation & Economic Cybernetics Studies & Research, 56(3).
12. Daştan, M., & Karabulut, K., & Yalçınkaya, Ö. (2022a). The nexus between uncertainty and foreign direct investment flows to G20 member countries. Ekonomski pregled, 73(5), 717-738.
13. Daştan, M., & Kızılkaya, O., & Akbaş, H. E. (2022b). Reflections of geopolitical risk on foreign direct investments. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(4), 941–960
14. Daude, C., & Fratzscher, M. (2008). The pecking order of cross-border investment. Journal of International Economics, 74(1), 94-119
15. Dhingra, K. (2022). Economic Factors and Foreign Direct Investment in India: A Correlation Study. Asian Journal of Management, 89–93
16. Dunning, J. H. (1980). Toward an eclectic theory of international production: Some empirical tests. Journal of International Business Studies, 11(1), 9 31.
17. Dunning, J. H. (1988). The Eclectic Paradigm of International Production: A restatement and some possible extensions. Journal of International Business Studies, 19(1), 1 31.
18. Dunning, J. H. (1993). Multinational enterprises and the global economy. Addison Wesley.
19. Dunning, J. H. (2001). The Eclectic (OLI) Paradigm of International Production: Past, Present and Future. International Journal of the Economics of Business, 8(2), 173 190.
20. Eğilmez, M. (2023). Ekonominin temelleri (8. basım). Remzi Kitabevi.
21. Emir, M., & Kurtaran, A. (2005). Doğrudan yabancı yatırım kararlarında politik risk unsuru. Muhasebe ve Finansman dergisi, (28).
22. Esiyok, B. (2010). The determinants of foreign direct investment in Turkey: an empirical analysis (Doctoral dissertation, University of Greenwich).
23. Evan, T., & Bolotov, I. (2014). The weak relation between foreign direct investment and corruption: A theoretical and econometric study. Prague Economic Papers, 23(4), 474-492.
24. Evci, S. (2019). Ekonomik güven endeksi ile yatırım araçları arasındaki nedensellik ilişkisi: TodaYamamoto yaklaşımı. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(4), 2893-2901.
25. Eyüboğlu, K., & Eyüboğlu, S. (2017). Ekonomik güven endeksi ile hisse senedi fiyatları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Türkiye örneği. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 603-614.
26. Julio, B., & Yook, Y. (2016). Policy uncertainty, irreversibility, and cross-border flows of capital. Journal of International Economics, 103, 13-26
27. Jusaj, Y., & Zogaj, V. (2024). Exploring the Nexus Between Foreign Direct Investment Inflows and Economic Growth: A Robust Empirical Analysis of European Low-and Middle-Income Countries. Journal of Risk Analysis and Crisis Response, 14(3).
28. Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263–291. https://doi.org/10.2307/1914185
29. Kukharskyy, B. (2012). Trust and foreign direct investment: An empirical analysis (Çalışma Raporu No. 127). Bavarian Graduate Program in Economics (BGPE).
30. LSEG. 2024. "Data & Analytics." London Stock Exchange Group. Accessed July 29, 2025. https://www.lseg.com/en/data-analytics. (29.07.2025)
31. Meivitawanli, B. (2018). Foreign direct investment in tourism and economic growth: panel data of OECD countries. International Journal of Advanced Engineering Research and Science, 5(9), 265232.
32. Özcan, B., & Arı, A. (2010). Doğrudan Yabanci Yatirimlarin Belirleyicileri Üzerine Bir Analiz: Oecd Örneği. Istanbul University Econometrics and Statistics e-Journal, (12), 65-88.
33. Popa, F. (2020). Some aspects regarding the impact of foreign direct investment in economic development. Studies and Scientific Researches: Economics Edition, 31.
34. Rohit, T. R. (2022). Role of FDI: Status and Performance in Indian Economy. International Journal For Science Technology And Engineering, 10(1), 1420–1425.
35. Sağdıç, E. N., Yıldız, F., & Sayın, H. H. (2020). Doğrudan Yabancı Yatırımlar, Vergi Gelirleri Ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Kırılgan Beşli Ülkeler Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 11(28), 680-699.
36. Sah, A. N., & Malik, A. (2024). Foreign Direct Investment and Economic Development: The Case of Global South Economies. In Polycrisis and Economic Development in the Global South (pp. 215230). Routledge.
37. Saragih, R. H., & Pasaribu, L. H. (2023). The effect of perceived price, e trust, and quality of delivery on repurchase intention mediated by perceived value on Tokopedia. Enrichment: Journal of Management, 13(5), 3513–3522.
38. Tatoğlu, F. Y. (2017). Panel zaman serileri analizi. İstanbul: Beta Yayınları, (s 237).
39. Topaloğlu, E. E., & Korkmaz, T. (2021). Politik riskin doğrudan yabancı yatırımlar ve pay piyasası endeks getirilerine etkisi: G7 ülkeleri üzerine bir uygulama. Verimlilik Dergisi.
40. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023, Ocak 23). Ekonomik güven endeksi, Ocak 2023.
41. von Neumann, J., & Morgenstern, O. (1944). Theory of games and economic behavior. Princeton University Press.
42. Yıldız, M. (2022). Doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik güven ilişkisi: Türkiye örneği. 9. Uluslararası Bilimsel Çalışmalar Kongresi içinde (ss. 267-274).